طرح اسرائیل بزرگ
اسرائیل بزرگ اصطلاحی سیاسی است که به دیدگاهها و طرحهایی درباره گسترش قلمرو رژیم صهیونیستی اشاره دارد. در برخی منابع، گستره این طرح از رود نیل در مصر تا رود فرات در عراق دانسته شده و محدودههایی شامل تمام یا بخشی فلسطین، لبنان، مصر، اردن، عراق، عربستان، سوریه، کویت، ترکیه و سودان ذکر شده است. این اصطلاح با مفهوم ارض اسرائیل پیوند خورده و صهیونیستها ریشه آن را در کتاب مقدس میدانند.
این اصطلاح از اواخر قرن نوزدهم و همزمان با شکلگیری جنبش صهیونیسم وارد ادبیات سیاسی شد و در میان صهیونیستها به عنوان چشماندازی درباره مرزهای دولت یهودی مطرح گردید. برخی از کشورهای عربی و مسلمان و جریانهای اسلامی، آن را طرحی توسعهطلبانه و تهدیدی برای حقوق فلسطینیان و حاکمیت کشورهای منطقه دانستهاند. برخی پژوهشگران اقداماتی مانند جنگ ۱۹۶۷م، شهرکسازی در کرانه باختری و سیاستهای منطقهای اسرائیل را در ارتباط با این ایده میدانند.
جایگاه و پیشینه
تأسیس یک کشور بزرگ (اسرائیل بزرگ/Greater Israel) با هویت یهودی و یک ابرقدرت منطقهایِ مسلط در خاورمیانه را نخستین و مهمترین هدف رژیم صهیونیستی از تأسیس اسرائیل ذکر کردهاند.[۱] اسرائیل بزرگ، طرح صهیونیستها ازجمله تِئودُور هِرْتْسِل(۱۸۶۰-۱۹۰۴م)، بنیانگذار صهیونیسم، برای خاورمیانه است که به کشور یهودی به گستره رود نیل (در مصر) تا رود فرات (در عراق) اشاره دارد.[۲]
اصطلاح اسرائیل بزرگ، پس از آغاز جنبش صهیونیسم در اواخر قرن نوزدهم میلادی جنبه سیاسی پیدا کرد.[۳] وِلادیمیر ژابوتینْسْکی (۱۸۸۰-۱۹۴۰م)، از رهبران جنبش صهیونیسم، پایههای فکری این اصطلاح را در معنای سیاسی توسعهطلبانهاش پیریزی کرد و از دهه ۱۹۲۰م،[۴] خواستار الحاق اردن و فراتر از آن (نیل تا فرات)، به عنوان بخشی از وطن ملی یهودیان شد.[۵]
گفته میشود ایده اسرائیل بزرگ از نیل تا فرات، نخستین بار در اوایل قرن بیستم در نوشتهها و اظهارات و نقشههای صهیونیستها ظاهر شد.[۶] این ایده یکبار پس از جنگ شش روزه اعراب با اسرائیل در ۱۹۶۷م به طور گسترده مورد توجه قرار گرفت و بار دیگر پس از عملیات طوفان الاقصی در اکتبر ۲۰۲۳م توجهها را به خود جلب کرد.[۷]
برخی رهبران و مقامات صهیونیستها مانند مُوشه دایان (۱۹۱۵–۱۹۸۱م) و مِناخیم بِگین(۱۹۱۳-۱۹۹۲م)،[۸] بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر،[۹] یائیر لاپید، رهبر اپوزیسون اسرائیل،[۱۰] و اسموتریچ، رهبر حزب صهیونیست مذهبی،[۱۱] و برخی مقامات آمریکا همچون مایک هاکبی، سیاستمدار و سفیر آمریکا در اسرائیل،[۱۲] نیز از طرح اسرائیل از نیل تا فرات حمایت کردهاند و آن را هدف آرمانیِ صهیونیستها دانستهاند. ایده اسرائیل بزرگ را به عنوان رؤیایی برای جریانهای ایدئولوژیک یهودی و صهیونیستی تلقی کردهاند.[۱۳]
ایده اسرائیل بزرگ با طرح دو دولتی و ایجاد کشور مستقل با نام فلسطین در تضاد شمرده شده است.[۱۴]
منشأ طرح در کتاب مقدس
صهیونیستها معتقدند طرح اسرائیل بزرگ از نیل تا فرات ریشه در کتاب مقدس یهودیان دارد.[۱۵] در سِفْر پیدایش تورات ضمن پیمان یَهُوَه، خدای یهودیان، با ابراهیم(ع) آمده است: «این زمین را از نهر مصر تا به نهر عظیم یعنی نهر فرات به نسل تو بخشیدهام».[۱۶] همچنین در سِفْر تثنیه، از فرمان خداوند به موسی برای تصرف سرزمینهای کنعانیان و مناطقی تا رود فرات سخن گفته شده است.[۱۷] بر اساس کتاب یوشع نیز، سرزمینهایی از صحرا و لبنان تا رود فرات و از سرزمین حِتّیان تا دریای بزرگ، به قوم یهود بخشیده شده است.[۱۸]
برخی پژوهشگران معتقدند توصیف کتاب مقدس از سرزمین بزرگ اسرائیل، به معنای اشغال آن مناطق نیست؛ بلکه به این معناست که اسرائیل باید در این مناطق، روابط صلحآمیز با همسایگان خود داشته باشد.[۱۹]
مخالفت جهان اسلام
طرح اسرائیل بزرگ با واکنش کشورهای مسلمان و رهبران جریانهای اسلامی روبرو بوده است. بسیاری از کشورهای مسلمان به دلیل اینکه طرح اسرائیل بزرگ را استعمار سرزمینهای خود میدانند، با آن مخالفت کرده و آن را محکوم کردهاند.[۲۰] اتحادیه جهانی علمای مسلمان طرح و پروژه اسرائیل بزرگ را محکوم کرده و مسلمانان را به مقابله با آن و حمایت از فلسطین و غزه به عنوان سپر دفاعی دیگر کشورها و ملتهای مسلمان دعوت کرده است.[۲۱]
در پی اظهارات نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، درباره تعهدش برای تحقق اسرائیل بزرگ در آگوست ۲۰۲۵م/مرداد ۱۴۰۴ش،[۲۲] وزیران خارجه ۳۱ کشور عربی و اسلامی، اتحادیه عرب، سازمان همکاری اسلامی و شورای همکاری خلیج فارس در بیانیهای مشترک ضمن محکوم کردن طرح اسرائیل بزرگ، آن را نقض آشکار قوانین بینالمللی و تهدیدی برای امنیت و حاکمیت ملی کشورها و نیز امنیت و صلح منطقهای و بینالمللی خواندند.[۲۳] عربستان، مصر، اردن، قطر، کویت، ایران، ترکیه، امارات، بحرین، سوریه، لبنان، الجزایر، تونس، یمن و لیبی ازجمله کشورهای مخالف طرح اسرائیل بزرگ بودند.[۲۴] همچنین بیش از دوازده کشور مسلمان همچون عربستان، مصر و ترکیه، اظهارات و حمایت سفیر آمریکا در اسرائیل از طرح اسرائیل بزرگ را محکوم کردند.[۲۵]
محدوده جغرافیایی
سران کشورهای اسلامی باید توجه داشته باشند که این جرثومه فساد [اسرائیل] را که در قلب کشورهای اسلامی گماشتهاند، تنها برای سرکوبی ملت عرب نمیباشد، بلکه خطر و ضرر آن متوجه همه خاورمیانه است. نقشه، استیلا و سیطره صهیونیسم بر دنیای اسلام و استعمار بیشتر سرزمینهای زرخیز و منابع سرشار کشورهای اسلامی میباشد؛ و فقط با فداکاری، پایداری و اتحاد دولتهای اسلامی میتوان از شرّ این کابوس سیاه استعمار رهایی یافت.[۲۶]
درباره محدوده جغرافیایی اسرائیل بزرگ نظرات مختلفی ارائه شده است. در ادبیات سیاسی ایران و کشورهای عربی، اسرائیل بزرگ معمولا به گسترش رژیم صهیونیستی از نیل تا فرات مشهور شده[۲۷] و به عنوان یک باور عمومی رایج شده است.[۲۸] اسرائیل بزرگ را شامل تمام یا بخشی از کشورهای فلسطین، مصر، عراق، اردن، لبنان، عربستان، سوریه، کویت، ترکیه و سودان دانستهاند.[۲۹] گفته شده براساس گزارشی که تحت نظارت دولت اسرائیل منتشر شده، نقشه اسرائیل بزرگ (از نیل تا فرات) همه خلیج فارس، شمال عراق، پایتخت عمان، نجد، ترکیه، سوریه، جنوب لبنان، شرق فلسطین، غرب اردن، بخشی از مصر و جنوب سودان را شامل میشود. طبق این گزارش، نقشه بزرگتر اسرائیل که احتمالا اجرای آن پس از پیاده شدن طرح اسرائیل بزرگ است، کردستان، منطقه جنوب شرقی ایران، جنوب غربی افغانستان و بخشی از شمال غربی پاکستان را نیز دربرمیگیرد.[۳۰] اتحادیه جهانی علمای مسلمان، در بیانیهای اسرائیل بزرگ را پروژه استعماری و توسعهطلبانهای توصیف کرده که تمام کشورهای عربی و امت و سرزمینهای اسلامی را هدف قرار داده است.[۳۱]
محدودههای دیگری نیز برای اسرائیل بزرگ بیان شده است مانند گسترش قلمرو و حاکمیت اسرائیل به کرانه باختری و رود اردن؛ گسترش قلمروی آن به شبه جزیره سینا و بلندیهای جولان[۳۲] و توسعه گستره آن به کرانه باختری، نوار غزه و اردن.[۳۳]
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی، در مصاحبهای در مرداد ۱۴۰۴ش/آگوست ۲۰۲۵م، چشمانداز اسرائیل بزرگ را شامل سرزمینهای فلسطین اشغالی و بخشهایی از اردن، لبنان، سوریه و مصر توصیف کرد.[۳۴]
تلاشها و اقدامات برای تحقق اسرائیل بزرگ
رژیم صهیونیستی از طریق مجموعهای از اقدامات نظامی، سیاسی و اقتصادی همچون جنگ، اشغال سرزمینها، سیاست شهرکسازی و یهودیسازی، ایجاد مناطق حائل، پروژههای اقتصادی مانند پروژه کانال بنگورین بهعنوان جایگزینی برای کانال سوئز و ائتلافهای استراتژیک به دنبال تحقق ایده اسرائیل بزرگ بوده است.[۳۵] گفته شده طرح اسرائیل بزرگ، تنها یک ایده نظری نیست؛ بلکه یک پروژه در حال اجراست که از سالها پیش آغاز شده است.[۳۶]
توسعهطلبی جغرافیایی؛ از اشغال فلسطین تا سوریه و لبنان
اسرائیل پس از اعلام موجودیت خود در ۱۴ می ۱۹۴۸م/۲۴ اردیبهشت ۱۳۲۷ش، با نادیده گرفتن قوانین بینالمللی و عملیات نظامی، درصدد گسترش محدوده جغرافیایی و اشغال مناطق مختلف همچون فلسطین و سوریه و لبنان بوده است.[۳۷] در جنگ ۱۹۴۸، تمام فلسطین به جز کرانه باختری و نوار غزه به اشغال اسرائیل درآمد؛[۳۸] در جنگ شش روزه ۱۹۶۷م، کنترل بخش شرقی بیتالمقدس، نوار غزه، صحرای سینا، ساحل غربی رود اردن، شهر قُنَیْطَره و بلندیهای جَوْلان در سوریه را نیز به دست گرفت؛[۳۹] هرچند صحرای سینا در ۱۹۸۲ به مصر بازگردانده شد.[۴۰] براساس گزارشها، تا سال ۲۰۲۳م/۱۴۰۲ش، کمتر از ۱۵ درصد از سرزمین فلسطین در اختیار فلسطینیهای باقی مانده و سایر مناطق به اشغال رژیم صهیونیستی درآمده است.[۴۱]
جنگ شش روزه ۱۹۶۷ش را نقطه عطفی در احیای طرح اسرائیل بزرگ و گامی در تحقق آن دانستهاند.[۴۲] پس از تصرف مناطق مختلف در جنگ ۱۹۶۷، ایده اسرائیل بزرگ از دیدگاه انتزاعی و نظری به برنامهای سیاسی برای برخی جریانهای یهودی و صهیونیستی تبدیل شد.[۴۳]
طرح یینون در ۱۹۸۲م مبنی بر تجزیه کشورهای عربی به دولتهای کوچکتر،[۴۴] توافق ابراهیم که بر عادیسازی روابط کشورهای عربی با اسرائیل تأکید دارد،[۴۵] پروژه گذرگاه داوود، شهرکسازیها در کرانه باختری و اشغال بلندیهای جولان[۴۶] در جهت هموار کردن تحقق اسرائیل بزرگ تلقی شده است.
هدف اسرائیل، توسعه است. دولت صهیونیستی به سرزمین فلسطین فعلی هم قانع نیست. اوّل یک وجب جا میخواستند، بعد نصف زمین فلسطین را گرفتند، بعد همه سرزمین فلسطین را گرفتند، بعد به کشورهای همسایه فلسطین - مثل اردن و سوریه و مصر - تجاوز کردند و زمینهای آنها را گرفتند. الان هم هدف اساسی صهیونیزم، ایجاد اسرائیل بزرگ است. البته این روزها کمتر اسم میآورند؛ سعی میکنند کتمان کنند... به افکار عمومی دروغ میگویند؛ چون در این مرحلهای که الان هستیم، احتیاج دارند که هدفهای توسعهطلبانه خود را کتمان کنند![۴۷]
اقدامات نظامی علیه محور مقاومت
جنگهای اسرائیل با کشورهای اسلامی همچون ایران،[۴۸] فلسطین، لبنان و سوریه را نیز در راستای پروژه توسعهطلبانه اسرائیل بزرگ شمردهاند.[۴۹] شیخ نعیم قاسم، چهارمین دبیرکل حزبالله لبنان، در سخنانی در آوریل ۲۰۲۶م/فروردین ۱۴۰۵ش، لبنان را جزو طرح اسرائیل بزرگ توصیف و تصریح کرد که هدف اسرائیل از حمله به لبنان، نابودی توان و مقاومت لبنان و زمینهسازی برای اجرای پروژه اسرائیل بزرگ است.[۵۰] اشغال لبنان در سال ۱۹۸۲م را نیز در مسیر تحقق این پرژوه دانستهاند.[۵۱] اسرائیل پس از سقوط رژیم بشار اسد در سوریه در ۲۰۲۴م، بخشهایی از سوریه را نیز اشغال کرده است.[۵۲]
عبدالملک الحوثی، رهبر انصارالله یمن، ایران را بزرگترین مانع برای پروژه اسرائیل بزرگ خوانده و هدف از حمله مشترک اسرائیل و آمریکا به ایران در جنگ رمضان (۹ اسفند ۱۴۰۴ش) را حذف ایران جهت هموار شدن اجرای آن طرح و تثبیت سلطه اسرائیل بر ملتهای منطقه دانسته است.[۵۳]
چشمانداز طرح پس از طوفان الاقصی
گفته شده چشمانداز توسعهطلبانه اسرائیل پس از طوفان الاقصی در هفتم اکتبر ۲۰۲۳م، سه هدف را دنبال میکند: تثبیت سلطه اسرائیل بر سرزمینهای فلسطین از طریق شهرکسازی؛ فروپاشی محور مقاومت و تضعیف و خنثیسازی ایران به عنوان رکن این محور.[۵۴] اسرائیل، بدین منظور عملیات نظامی در جبهههای مختلف انجام میدهد.[۵۵]
شکست راهبردی در رسیدن به هدف
گفته شده رژیم صهیونیستی با وجود تلاشها و اقدامات متعدد و حمایتهای همهجانبه آمریکا، در تحقق هدف راهبردی خود در تأسیس «اسرائیل بزرگ» شکست خورده و مجبور بوده صرفاً برای بقا و حفظ موجودیتش تلاش کند.[۵۶] مشکل کمبود جمعیت صهیونیستها و فراوانی جمعیت عربها و مسلمانان، تهدید امنیت سیاسی و اقتصادی و جایگاه اسرائیل ازجمله مشکلات تحقق اسرائیل بزرگ شمرده شده است.[۵۷]
پانویس
- ↑ نگاه کنید به: صفاتاج، ماجرای فلسطین و اسرائیل، ۱۳۸۱ش، ص۱۶۴؛ خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۲۱، ص۴۵۹، پاورقی نوزدهم؛ «رؤیای صهیونیستها در تأسیس اسرائیل بزرگ چگونه بر باد رفت؟»، خبرگزاری فارس.
- ↑ Tandon, «What is Greater Israel? Why is the idea not acceptable to the Palestinians and Islamists», JagranJosh.
- ↑ «صحيفتان فرنسيتان: إسرائيل الكبرى مفهوم مبهم وأرض بلا حدود ثابتة»، شبکة الجزیرة
- ↑ «زنگ هشدار تازه برای جهان عرب؛ چگونه باید با رؤیای «اسرائیل بزرگ» مقابله کرد؟»، مرکز اطلاعرسانی فلسطین.
- ↑ «صحيفتان فرنسيتان: إسرائيل الكبرى مفهوم مبهم وأرض بلا حدود ثابتة»، شبکة الجزیرة
- ↑ «طرح موسوم به اسرائیل بزرگ.. پروژه ای که منطقه را تهدید می کند!+ فیلم»، شبکه العالم،
- ↑ «صحيفتان فرنسيتان: إسرائيل الكبرى مفهوم مبهم وأرض بلا حدود ثابتة»، شبکة الجزیرة.
- ↑ «علنی شدن انگیزههای استعماری بزرگ»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «اردن، قطر و عربستان اظهارات نتانیاهو درباره رؤیای «اسرائیل بزرگ» را محکوم کردند»، مرکز اطلاعرسانی فلسطین.
- ↑ «لابید یدعم مخطط إسرائیل الکبرى ویزعم أن الحدود التوراتیة واضحة»، خبرگزاری آناتولی.
- ↑ «What is Greater Israel, and how popular is it among Israelis?», Al Jazeera Media Network؛ What is the 'Greater Israel' movement?», The Week.
- ↑ «چرا اظهارات سفیر آمریکا در اسرائیل خشم اعراب را برانگیخت؟/ «اسرائیل بزرگ» بیخ گوش اعراب!»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «The “Greater Israel” Idea: History and Modern Implications», The Times Of Israel.
- ↑ «صحيفتان فرنسيتان: إسرائيل الكبرى مفهوم مبهم وأرض بلا حدود ثابتة»، شبکة الجزیرة؛ «اسرائیل بزرگ رؤیا یا واقعیت»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «What is Greater Israel, and how popular is it among Israelis?», Al Jazeera Media Network؛ «What is the 'Greater Israel' movement?», The Week.
- ↑ کتاب مقدس، سفر پیدایش، فصل۱۵، آیه ۱۸ تا ۲۰.
- ↑ کتاب مقدس، سفر تثنیه، فصل ۱، آیه ۶ تا ۸.
- ↑ کتاب مقدس، یوشع، فصل۱، آیه ۱ تا ۴.
- ↑ «صحيفتان فرنسيتان: إسرائيل الكبرى مفهوم مبهم وأرض بلا حدود ثابتة»، شبکة الجزیرة.
- ↑ Tandon, «What is Greater Israel? Why is the idea not acceptable to the Palestinians and Islamists», JagranJosh.
- ↑ «الاتحاد یحذّرمن خطورة مشروع «إسرائیل الکبرى» ویؤکد أن غزة خط الدفاع الأول عن الأمة»، وبگاه الاتحاد العالمی لعلماء المسلمین.
- ↑ «اردن، قطر و عربستان اظهارات نتانیاهو درباره رؤیای «اسرائیل بزرگ» را محکوم کردند»، مرکز اطلاعرسانی فلسطین.
- ↑ «مخالفت قاطع دنیای اسلام با طرح اسرائیل بزرگ»، خبرگزاری مشرق.
- ↑ «مخالفت قاطع دنیای اسلام با طرح اسرائیل بزرگ»، خبرگزاری مشرق.
- ↑ «What is Greater Israel, and how popular is it among Israelis?», Al Jazeera Media Network.
- ↑ خیمنی، صحیفه امام،۱۳۸۹ش، ج۳، ص۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۲۱، ص۴۵۹، پاورقی نوزدهم؛ مرادی، «ایده اسرائیل بزرگ؛ جزئیات، جایگاه و چشمانداز»، اندیشکده تهران؛ «طرح موسوم به اسرائیل بزرگ.. پروژه ای که منطقه را تهدید می کند!+ فیلم»، شبکه العالم؛
- ↑ «Dream of Zionism. Map of "Greater Israel."», Cornell University Library.
- ↑ «What is Greater Israel, and how popular is it among Israelis?», Al Jazeera Media Network؛ مرادی، «ایده اسرائیل بزرگ؛ جزئیات، جایگاه و چشمانداز»، اندیشکده تهران.
- ↑ خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۲۱، ص۴۵۹، پاورقی نوزدهم.
- ↑ «الاتحاد یحذّرمن خطورة مشروع «إسرائیل الکبرى» ویؤکد أن غزة خط الدفاع الأول عن الأمة»، وبگاه الاتحاد العالمی لعلماء المسلمین.
- ↑ «What is the 'Greater Israel' movement?», The Week.
- ↑ «اردن: اسرائیل بزرگ یک رویا است»، خبرگزاری آناتولی.
- ↑ «اردن، قطر و عربستان اظهارات نتانیاهو درباره رؤیای «اسرائیل بزرگ» را محکوم کردند»، مرکز اطلاعرسانی فلسطین؛ «لابید یدعم مخطط إسرائیل الکبرى ویزعم أن الحدود التوراتیة واضحة»، خبرگزاری آناتولی.
- ↑ مرادی، «ایده اسرائیل بزرگ؛ جزئیات، جایگاه و چشمانداز»، اندیشکده تهران.
- ↑ النجار، «هذه هی "إسرائیل الکبری" التی یریدها نتنیاهو»، شبکة الجزیرة.
- ↑ «What is Greater Israel, and how popular is it among Israelis?», Al Jazeera Media Network.
- ↑ «What is Greater Israel, and how popular is it among Israelis?», Al Jazeera Media Network.
- ↑ Sicherman and others, «Israel», Encyclopaedia Britannica؛ صفاتاج، ماجرای فلسطین و اسرائیل، ۱۳۸۱ش، ص۲۰۹.
- ↑ «What is Greater Israel, and how popular is it among Israelis?», Al Jazeera Media Network.
- ↑ «نقشه فلسطین و مساحت غزه»، شبکه العالم؛ «۷۵ سال از فاجعه نکبت (اشغال فلسطین) گذشت»، مرکز اطلاعرسانی فلسطین.
- ↑ مرادی، «ایده اسرائیل بزرگ؛ جزئیات، جایگاه و چشمانداز»، اندیشکده تهران.
- ↑ «The “Greater Israel” Idea: History and Modern Implications», The Times Of Israel.
- ↑ مرادی، «ایده اسرائیل بزرگ؛ جزئیات، جایگاه و چشمانداز»، اندیشکده تهران.
- ↑ «آیا توافقهای ابراهیم گامی بهسوی اسرائیل بزرگ است؟»، پایگاه خبری و تحلیلی فرارو.
- ↑ «علنی شدن انگیزههای استعماری بزرگ»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «بیانات در خطبههای نمازجمعه(۱۳۷۸/۱۰/۱۰ش)»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «معمای ایده اسرائیل بزرگ در جنگ ایران»، پایگاه خبری تحلیلی فرارو.
- ↑ نگاه کنید به: النجار، «هذه هی "إسرائیل الکبری" التی یریدها نتنیاهو»، شبکه الجزیرة؛ «علنی شدن انگیزههای استعماری بزرگ»، خبرگزاری تسنیم؛ «مفهوم اسرائیل بزرگ و خطرات آن برای منطقه»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «شیخ نعیم قاسم: هدف دشمن صهیونیستی اجرای پروژه موسوم به اسرائیل بزرگ است»، مرکز اطلاعرسانی فلسطین.
- ↑ «اسرائیل بزرگ رؤیا یا واقعیت»، خبرگزاری فارس.
- ↑ النجار، «هذه هی "إسرائیل الکبری" التی یریدها نتنیاهو»، شبکه الجزیرة؛ «معمای ایده اسرائیل بزرگ در جنگ ایران»، پایگاه خبری تحلیلی فرارو.
- ↑ «الحوثی: حمله به ایران، تلاش برای اجرای پروژه «اسرائیل بزرگ» و تغییر نقشه خاورمیانه است»، خبرگزاری میدلایستنیوز؛ نیز نگاه کنید به: النجار، «هذه هی "إسرائیل الکبری" التی یریدها نتنیاهو»، شبکه الجزیرة.
- ↑ النجار، «هذه هی "إسرائیل الکبری" التی یریدها نتنیاهو»، شبکه الجزیرة.
- ↑ النجار، «هذه هی "إسرائیل الکبری" التی یریدها نتنیاهو»، شبکه الجزیرة.
- ↑ «رؤیای صهیونیستها در تأسیس اسرائیل بزرگ چگونه بر باد رفت؟»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «The “Greater Israel” Idea: History and Modern Implications», The Times Of Israel.
یادداشت
منابع
- «آیا توافقهای ابراهیم گامی بهسوی اسرائیل بزرگ است؟»، پایگاه خبری و تحلیلی فرارو، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «الاتحاد یحذّرمن خطورة مشروع «إسرائیل الکبرى» ویؤکد أن غزة خط الدفاع الأول عن الأمة»، وبگاه الاتحاد العالمی لعلماء المسلمین، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آگوست ۲۰۲۵م، تاریخ بازدید: ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «اردن: اسرائیل بزرگ یک رویا است»، خبرگزاری آناتولی، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آگوست ۲۰۲۵م، تاریخ بازدید: ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «اردن، قطر و عربستان اظهارات نتانیاهو درباره رؤیای «اسرائیل بزرگ» را محکوم کردند»، مرکز اطلاعرسانی فلسطین، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آگوست ۲۰۲۵م، تاریخ بازدید: ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «اسرائیل بزرگ رؤیا یا واقعیت»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۲ دی ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «چرا اظهارات سفیر آمریکا در اسرائیل خشم اعراب را برانگیخت؟/ «اسرائیل بزرگ» بیخ گوش اعراب!»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۳ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «بیانات در خطبههای نمازجمعه(۱۳۷۸/۱۰/۱۰ش)»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۰ دی ۱۳۷۸ش، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «الحوثی: حمله به ایران، تلاش برای اجرای پروژه «اسرائیل بزرگ» و تغییر نقشه خاورمیانه است»، خبرگزاری میدلایستنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مارس ۲۰۲۶م، تاریخ بازدید: ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ش.
- خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهیه و تنظیم مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم ونشر آثار امام خمینی، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.
- «رؤیای صهیونیستها در تأسیس اسرائیل بزرگ چگونه بر باد رفت؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «زنگ هشدار تازه برای جهان عرب؛ چگونه باید با رؤیای «اسرائیل بزرگ» مقابله کرد؟»، مرکز اطلاعرسانی فلسطین، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آگوست ۲۰۲۵م، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ش.
- سویدان، طارق، دایره المعارف مصور تاریخ یهودیت و صهیونیسم، ترجمه و تحقیق جمعی از مترجمان و محققان، تهران، سایان، ۱۳۹۱ش.
- «شیخ نعیم قاسم: هدف دشمن صهیونیستی اجرای پروژه موسوم به اسرائیل بزرگ است»، مرکز اطلاعرسانی فلسطین، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آوریل ۲۰۲۶م، تاریخ بازدید: ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «صحيفتان فرنسيتان: إسرائيل الكبرى مفهوم مبهم وأرض بلا حدود ثابتة»، شبکة الجزیرة، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اکتبر ۲۰۲۵م، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ش.
- صفاتاج، مجید، ماجرای فلسطین و اسرائیل، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۸۱ش.
- «طرح موسوم به اسرائیل بزرگ.. پروژه ای که منطقه را تهدید می کند!+ فیلم»، شبکه العالم، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مرداد ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «علنی شدن انگیزههای استعماری بزرگ»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ش.
- کفاش، حامد و دیگران، دایرةالمعارف مصور تاریخ فلسطین، تهران، نشر سایان، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
- «لابید یدعم مخطط إسرائیل الکبرى ویزعم أن الحدود التوراتیة واضحة»، خبرگزاری آناتولی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فوریه ۲۰۲۶م، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «مخالفت قاطع دنیای اسلام با طرح اسرائیل بزرگ»، خبرگزاری مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ش.
- مرادی، محمدرضا، «ایده اسرائیل بزرگ؛ جزئیات، جایگاه و چشمانداز»، اندیشکده تهران، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آگوست ۲۰۲۵م، تاریخ بازدید: ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «معمای ایده اسرائیل بزرگ در جنگ ایران»، پایگاه خبری تحلیلی فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فروردین ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ش.
- النجار، مازن، «هذه هی "إسرائیل الکبری" التی یریدها نتنیاهو»، شبکه الجزیرة، تاریخ درج مطلب: ۱۴ می ۲۰۲۶م، تاریخ بازدید: ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «نقشه فلسطین و مساحت غزه»، شبکه العالم، تاریخ بازدید: ۲۰ مهر ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ش.
- «Dream of Zionism. Map of "Greater Israel."», Cornell University Library, Accessed: 17 June 2026.
- Sicherman, Harvay and others, «Israel», Encyclopaedia Britannica, Last Updated: November 22, 2023, Visited: 17 June 2026.
- Tandon, Tulika, «What is Greater Israel? Why is the idea not acceptable to the Palestinians and Islamists», JagranJosh, Published: 21 May 2021, Accessed: 13 June 2026.
- «The “Greater Israel” Idea: History and Modern Implications», The Times Of Israel, Published: 27 Aug 2025, Accessed: 17 June 2026.
- «What is Greater Israel, and how popular is it among Israelis?», Al Jazeera Media Network, Published: 26 Feb 2026, Accessed: 13 June 2026.
- «What is the 'Greater Israel' movement?», The Week, Published: 18 October 2024, Accessed: 13 June 2026.
پیوند به بیرون
- مستند «نقشه بزرگ» پیرامون تاریخچه و روند توسعه پروژه اسرائیل بزرگ، تولید شبکه افق.