بشار اسد
| رئیسجمهور سوریه | |
 | |
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام کامل | بشار حافظ الأسد |
| زادروز | ۱۱ سپتامبر ۱۹۶۵م/۲۰ شهریور ۱۳۴۴ش |
| شهر تولد | دمشق |
| کشور تولد | سوریه |
| نام همسر | اسما اسد |
| فرزندان | حافظ، زین، کریم |
| خویشاوند سرشناس | حافظ اسد (پدر)، ماهر اسد (برادر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | علوی |
| پیشه | سیاستورز، چشمپزشک |
| اطلاعات سیاسی | |
| مناصب | رئیسجمهور سوریه (از ۲۰۰۰م تا ۲۰۲۴م) |
| پس از | حافظ اسد |
| پیش از | دولت انتقالی |
بشار حافظ اسد (زاده ۱۱ سپتامبر ۱۹۶۵م) سیاستمدار و چشمپزشک سوری است که از سال ۲۰۰۰ تا سقوط حکومتش در دسامبر ۲۰۲۴م، ریاستجمهوری سوریه را بر عهده داشت. دوره زمامداری او بهسبب روابط راهبردی سوریه با جمهوری اسلامی ایران، حزبالله لبنان و گروههای فلسطینی و نیز جایگاه این کشور در محور مقاومت، در تحولات سیاسی جهان اسلام اهمیت یافت. بشار اسد از جامعه علویان سوریه بود؛ بااینحال، علویان از نظر تاریخی و اعتقادی با شیعه امامیه یکسان دانسته نمیشوند.
در دوران ریاستجمهوری اسد، سوریه یکی از مسیرهای اصلی ارتباطی و پشتیبانی ایران از حزبالله لبنان به شمار میرفت. دولت او همچنین میزبان دفتر برخی گروههای فلسطینی، از جمله حماس و جهاد اسلامی فلسطین بود و حمایت از فلسطین و مقابله با اسرائیل را از اصول سیاست خارجی خود معرفی میکرد. روابط نزدیک اسد با مقامات جمهوری اسلامی ایران، از جمله قاسم سلیمانی، و حمایت ایران و حزبالله از حکومت سوریه در جریان جنگ داخلی، از مهمترین ابعاد کارنامه سیاسی او دانسته شده است.
ریاستجمهوری بشار اسد از سال ۲۰۱۱م با اعتراضات داخلی و سپس جنگ داخلی سوریه همراه شد. در این دوره، زیارتگاههای شیعی، از جمله حرم حضرت زینب(س) و حرم حضرت رقیه(س)، در معرض تهدید گروههای مسلح قرار گرفتند و حفاظت از آنها یکی از دلایل اعلامشده حضور نیروهای همپیمان دولت سوریه بود.
در دسامبر ۲۰۲۴م، پس از پیشروی سریع گروههای مسلح مخالف و تصرف دمشق، حکومت بشار اسد سقوط کرد و او به همراه خانوادهاش به روسیه رفت.
جایگاه در ارتباط با شیعیان و محور مقاومت
خاستگاه مذهبی و وضعیت شیعیان سوریه
بشار اسد متعلق به جامعه علویان است؛[۱] گروهی که در ادبیات سیاسی عصر بشار، از نزدیکترین متحدان جریانهای شیعی منطقه به شمار آمدهاند.[۲] در دوره ریاستجمهوری او، سوریه به دلیل وجود زیارتگاههای مهمی چون حرم حضرت زینب(س) و حرم حضرت رقیه(س)، یکی از کانونهای اصلی زیارتی شیعیان بود و رفتوآمد زائران، بهویژه از ایران، عراق و لبنان، با حمایت و تسهیل دولت سوریه انجام میگرفت.
با آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱م، مناطق شیعهنشین (از جمله نُبُل، الزهرا، فوعه و کفریا) و همچنین اماکن مقدس شیعیان مورد هدف و محاصره گروههای مسلح و جهادی قرار گرفتند.[۳] در این دوره، محافظت از این اماکن و جوامع شیعی به یکی از محورهای اصلی همکاری میان دولت سوریه، جمهوری اسلامی ایران و نیروهای همپیمان تبدیل شد.
زندگی و رسیدن به قدرت
بشار حافظ الأسد در ۱۱ سپتامبر ۱۹۶۵م (۲۰ شهریور ۱۳۴۴ش) در دمشق به دنیا آمد. وی در سال ۱۹۹۴م، به ارتش و ساختار سیاسی سوریه وارد شد[۴] و پس از درگذشت پدرش در سال ۲۰۰۰م، به عنوان رئیسجمهور سوریه و رهبر حزب بعث انتخاب شد.اهمیت بشار اسد در مطالعات و دانشنامههای شیعی، بیش از آنکه ناشی از جایگاه مذهبی باشد، به نقش سیاسی وی در مناسبات منطقهای و ارتباط با ساختارهای شیعی بازمیگردد.
رابطه با حزبالله لبنان
روابط راهبردی سوریه و حزبالله لبنان که از دوره حافظ اسد و در بستر ائتلاف سوریه با جمهوری اسلامی ایران شکل گرفت، در دوره بشار اسد ادامه یافت و تعمیق شد.[۵] دولت بشار، به دلیل موقعیت جغرافیایی سوریه و پیوند سیاسی دمشق با تهران و حزبالله، یکی از مسیرهای اصلی ارتباط و پشتیبانی میان ایران و حزبالله لبنان را فراهم میکرد.[۶] در جریان بحران و جنگ داخلی سوریه، حزبالله لبنان حضور نظامی خود در سوریه را آشکار کرد و آن را با حمایت از دولت اسد، جلوگیری از سقوط آن، دفاع از اماکن مقدس شیعه و جلوگیری از انتقال تهدید گروههای مسلح به داخل لبنان توجیه کرد.[۷] این همپیمانی، جایگاه اسد را در ادبیات سیاسی حامیان محور مقاومت تقویت کرد؛ هرچند منتقدان، مداخله حزبالله در سوریه را از عوامل گسترش ابعاد منطقهای و فرقهای بحران سوریه دانستهاند.[۸]
رابطه با جمهوری اسلامی ایران
بشار اسد روابط بسیار نزدیکی با فرماندهان نظامی ایران، بهویژه قاسم سلیمانی داشت. سلیمانی در حساسترین روزهای جنگ داخلی و حتی در زمان محاصره دمشق، با اسد دیدارهای مستقیمی داشت و پیامهای حمایتی رهبر جمهوری اسلامی را به وی میرساند.[۹] اسد پس از شهادت قاسم سلیمانی در پیامی به آیتالله خامنهای، از نقش وی در حمایت از سوریه قدردانی کرد.[۱۰]
وی همچنین از عملیاتهای نظامی ایران حمایت میکرد و پاسخهای نظامی ایران به اسرائیل را قدرتمند و نشاندهنده عملگرایی ایران میدانست.[۱۱]
مواضع درباره فلسطین
حکومت بشار اسد، حمایت از آرمان فلسطین را از اصول سیاست خارجی خود معرفی میکرد.[۱۲] وی در مواضع رسمی خود بر ضرورت تحقق آشتی و وحدت ملی میان گروههای فلسطینی تأکید میکرد.[۱۳] دمشق در دوره او میزبان رهبران و دفاتر برخی گروههای فلسطینی، از جمله حماس و جهاد اسلامی فلسطین، بود.[۱۴]
اعتراضات و جنگ داخلی سوریه
دوران ریاستجمهوری بشار اسد در آغاز با وعده اصلاحات اقتصادی و سیاسی همراه بود،[۱۵] اما مهمترین چالش دوران حکومت او در سال ۲۰۱۱م، همزمان با تحولات موسوم به بهار عربی (خیزش مردمان کشورهای عربی از سال ۲۰۱۱م علیه حکومتها) رخ داد. اعتراضات داخلی در سوریه که ابتدا با مطالبات اصلاحی و سیاسی آغاز شده بود، با تشدید برخوردهای امنیتی، گسترش اعتراضات و ورود بازیگران مسلح، به جنگ داخلی گستردهای تبدیل شد.[۱۶] در این جنگ، دولت سوریه با طیف گستردهای از گروههای مسلح مخالف، از جمله ارتش آزاد سوریه، نیروهای کُرد و همچنین گروههای جهادی مانند داعش و جبهه النصره درگیر شد.[۱۷] بشار اسد و حامیانش، این بحران را ناشی از مداخله قدرتهای غربی و منطقهای میدانستند؛ چنانکه اسد در برخی سخنرانیها و مصاحبههای خود، غرب را در پیدایش یا تقویت گروههایی مانند داعش مسئول دانست.[۱۸] در مقابل، مخالفان اسد، دولت او را به سرکوب اعتراضات و استفاده از خشونت علیه معترضان متهم میکردند.[۱۹] در این جنگ، ایران و روسیه از حامیان اصلی دولت اسد بودند.[۲۰]
پایان حکومت
پس از سالها جنگ داخلی و فرسایش گسترده زیرساختها و ساختارهای نظامی سوریه، در اواخر سال ۲۰۲۴م (پاییز ۱۴۰۳ش)، ائتلافی از گروههای مسلح مخالف با آغاز عملیاتی گسترده، موفق به تصرف شهرهای مهمی چون حلب، حماة و حمص شد.[۲۱] سرانجام در ۸ دسامبر ۲۰۲۴م (۱۸ آذر ۱۴۰۳ش)، با ورود نیروهای مخالف به دمشق، حکومت ۲۴ ساله بشار اسد و حاکمیت ۵۴ ساله خاندان اسد بر سوریه پایان یافت[۲۲] و او کشور را به مقصد روسیه ترک کرد.[۲۳]
پانویس
- ↑ فان دام، الصراع على السلطة في سوريا، ۱۹۹۵م، ص۱۰۵-۱۰۸.
- ↑ بشارة، سورية: درب الآلام نحو الحرية، ۲۰۱۳م، ص۴۲-۴۵؛ باروت، العقد الأخير في تاريخ سورية، ۲۰۱۲م، ص۳۱۵-۳۱۸.
- ↑ مركز عمران للدراسات الاستراتيجية، ديناميات الحصار والتفاوض في سوريا، ۲۰۱۷م، ص۲۲-۲۶؛ أبو هنية وأبو رمان، تنظيم الدولة الإسلامية، ۲۰۱۵م، ص۱۲۰-۱۲۵.
- ↑ «بشار الأسد»، الجزیره؛ «بشار اسد؛ از دانشجوی پزشکی در لندن تا رئیسجمهوری سوریه»، یورونیوز.
- ↑ غودارزي، سوريا وإيران: تحالف دبلوماسي في الشرق الأوسط، ۲۰۰۷م، ص۲۳۷-۲۴۵؛ قاسم، حزب الله: المنهج، التجربة، المستقبل، ۲۰۰۸م، ص۳۶۷-۳۷۴.
- ↑ غودارزي، سوريا وإيران: تحالف دبلوماسي في الشرق الأوسط، ۲۰۰۷م، ص۲۴۶-۲۵۳؛ نورتون، حزب الله: تاريخ مختصر، ۲۰۰۸م، ص۱۰۵-۱۱۲.
- ↑ شقير، التدخل العسكري لحزب الله في سوريا: الدوافع والنتائج، ۲۰۱۳م، ص۵-۹؛ خضر، التدخل الإيراني في الأزمة السورية، ۲۰۱۸م، ص۴۸-۵۲.
- ↑ شقير، التدخل العسكري لحزب الله في سوريا: الدوافع والنتائج، ۲۰۱۳م، ص۱۰-۱۴؛ بشارة، سورية: درب الآلام نحو الحرية، ۲۰۱۳م، ص۳۷۵-۳۸۲.
- ↑ «در دیدار سردار سلیمانی و بشار اسد هنگام محاصره دمشق چه گذشت؟»، کیهان؛ «سردار سلیمانی حامل نامه رهبری برای اسد»، رمز عبور.
- ↑ «پیام تسلیت بشار اسد به رهبر انقلاب»، تابناک.
- ↑ «بشار اسد به امیرعبداللهیان: تحولات اخیر منطقه ثابت کرد ایران فقط سخن نمیگوید بلکه عمل میکند»، انتخاب؛ «اسد: پاسخ ایران به اسرائیل پاسخی قدرتمند بود»، تابناک.
- ↑ رئاسة الجمهورية العربية السورية، «كلمة السيد الرئيس بشار الأسد في افتتاح مؤتمر القمة العربية العادية العشرين بدمشق»، ۲۰۰۸م.
- ↑ رئاسة الجمهورية العربية السورية، «كلمة السيد الرئيس بشار الأسد أمام القمة العربية الطارئة في الدوحة»، ۲۰۰۹م.
- ↑ صالح، حركة المقاومة الإسلامية حماس: دراسات في الفكر والتجربة، ۲۰۱۴م، ص۴۹۷-۵۰۳؛ صالح، حركة الجهاد الإسلامي في فلسطين: دراسات في الفكر والتجربة، ۲۰۱۶م، ص۲۷۹-۲۸۶.
- ↑ باروت، العقد الأخير في تاريخ سورية، ۲۰۱۲م، ص۶۵-۸۲.
- ↑ بشارة، سورية: درب الآلام نحو الحرية، ۲۰۱۳م، ص۷۱-۱۰۵.
- ↑ بشارة، سورية: درب الآلام نحو الحرية، ۲۰۱۳م، ص۲۲۵-۲۴۸؛ أبو هنية و أبو رمان، تنظيم الدولة الإسلامية، ۲۰۱۵م، ص۱۳۷-۱۵۸.
- ↑ رئاسة الجمهورية العربية السورية، من خطابات ومقابلات السيد الرئيس بشار الأسد حول الأزمة السورية والإرهاب، دمشق، رئاسة الجمهورية العربية السورية، ۲۰۱۱-۲۰۱۵م.
- ↑ بشارة، سورية: درب الآلام نحو الحرية، ۲۰۱۳م، ص۱۰۶-۱۲۹.
- ↑ خضر، التدخل الإيراني في الأزمة السورية، ۲۰۱۸م، ص۴۱-۶۲؛ مركز حرمون، التدخل العسكري الروسي في سوريا: الدوافع والمآلات، ۲۰۱۶م، ص۹-۲۳.
- ↑ الجزيرة نت، «من حلب إلى دمشق.. كيف سقط نظام الأسد في أيام؟»، ۸ كانون الأول ۲۰۲۴م؛ بي بي سي عربي، «سوريا: المعارضة المسلحة تعلن دخول دمشق وسقوط نظام بشار الأسد»، ۸ كانون الأول ۲۰۲۴م.
- ↑ فرانس ۲۴ عربي، «سقوط بشار الأسد ينهي أكثر من خمسة عقود من حكم عائلة الأسد في سوريا»، ۸ كانون الأول ۲۰۲۴م؛ بي بي سي عربي، «سقوط نظام الأسد: نهاية حكم عائلة الأسد في سوريا بعد أكثر من نصف قرن»، ۸ كانون الأول ۲۰۲۴م.
- ↑ الجزيرة نت، «روسيا: بشار الأسد وعائلته وصلوا إلى موسكو ومنحوا اللجوء»، ۸ كانون الأول ۲۰۲۴م؛ فرانس ۲۴ عربي، «روسيا تؤكد وصول بشار الأسد وعائلته إلى موسكو ومنحهم اللجوء»، ۸ كانون الأول ۲۰۲۴م.
منابع
- أبو هنية، حسن، وأبو رمان، محمد، تنظيم الدولة الإسلامية: الأزمة السنية والصراع على الجهاد العالمي، عمّان، مؤسسة فريدريش إيبرت، ۲۰۱۵م.
- باروت، محمد جمال، العقد الأخير في تاريخ سورية: جدلية الجمود والإصلاح، الدوحة، المركز العربي للأبحاث ودراسة السياسات، ۲۰۱۲م.
- بشارة، عزمي، سورية: درب الآلام نحو الحرية: محاولة في التاريخ الراهن، الدوحة، المركز العربي للأبحاث ودراسة السياسات، ۲۰۱۳م.
- خضر، خضر عباس، التدخل الإيراني في الأزمة السورية: الدوافع والتداعيات، برلين، المركز الديمقراطي العربي للدراسات الاستراتيجية والسياسية، ۲۰۱۸م.
- رئاسة الجمهورية العربية السورية، من خطابات ومقابلات السيد الرئيس بشار الأسد حول الأزمة السورية والإرهاب، دمشق، رئاسة الجمهورية العربية السورية، ۲۰۱۱-۲۰۱۵م.
- رئاسة الجمهورية العربية السورية، «كلمة السيد الرئيس بشار الأسد في افتتاح مؤتمر القمة العربية العادية العشرين بدمشق»، دمشق، رئاسة الجمهورية العربية السورية، ۲۹ آذار ۲۰۰۸م.
- رئاسة الجمهورية العربية السورية، «كلمة السيد الرئيس بشار الأسد أمام القمة العربية الطارئة في الدوحة»، دمشق، رئاسة الجمهورية العربية السورية، ۱۶ كانون الثاني ۲۰۰۹م.
- صالح، محسن محمد، حركة المقاومة الإسلامية حماس: دراسات في الفكر والتجربة، بيروت، مركز الزيتونة للدراسات والاستشارات، ۲۰۱۴م.
- صالح، محسن محمد، حركة الجهاد الإسلامي في فلسطين: دراسات في الفكر والتجربة، بيروت، مركز الزيتونة للدراسات والاستشارات، ۲۰۱۶م.
- شقير، شفيق، التدخل العسكري لحزب الله في سوريا: الدوافع والنتائج، الدوحة، مركز الجزيرة للدراسات، ۲۰۱۳م.
- فان دام، نيكولاوس، الصراع على السلطة في سوريا: الطائفية والإقليمية والعشائرية في السياسة، القاهرة، مكتبة مدبولي، ۱۹۹۵م.
- غودارزي، جوبین، سوريا وإيران: تحالف دبلوماسي في الشرق الأوسط، ترجمة: جرجي مخول، بيروت، مركز دراسات الوحدة العربية، ۲۰۰۷م.
- قاسم، نعيم، حزب الله: المنهج، التجربة، المستقبل، بيروت، دار الهادي، ۲۰۰۸م.
- الكرباسي، محمد صادق، تاريخ المراقد: الحسين وأهل بيته وأنصاره، لندن، المركز الحسيني للدراسات، ۲۰۰۳م.
- مركز حرمون للدراسات المعاصرة، التدخل العسكري الروسي في سوريا: الدوافع والمآلات، إسطنبول، مركز حرمون للدراسات المعاصرة، ۲۰۱۶م.
- مركز عمران للدراسات الاستراتيجية، ديناميات الحصار والتفاوض في سوريا: دراسة حالة المدن الأربعة: الفوعة، كفريا، نبل، الزهراء، إسطنبول، مركز عمران للدراسات الاستراتيجية، ۲۰۱۷م.
- مركز المسبار للدراسات والبحوث، الشيعة في سوريا: الهوية، التاريخ والسياسة، دبي، مركز المسبار للدراسات والبحوث، ۲۰۱۸م.
- نورتون، أوغستوس ريتشارد، حزب الله: تاريخ مختصر، ترجمة: ناصر عفيفي، بيروت، دار الساقي، ۲۰۰۸م.
- «بشار الأسد.. رئيس سوريا المخلوع». الجزيرة نت. ۱۰ دسامبر ۲۰۲۴. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶.
- «زندگی اشرافی و بدون هیاهو در مسکو؛ روزگار بشار اسد یک سال پس از سقوطش چگونه میگذرد؟». یورونیوز فارسی. ۷ دسامبر ۲۰۲۵. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶.
- «بشار اسد: حامی محور مقاومت باقی میمانیم». الف. ۲۷ شهریور ۱۳۹۸ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «تکنگاری؛ داستان یک سقوط؛ بشار اسد اینگونه به پایان رسید». خبرآنلاین. ۱۴ فروردین ۱۴۰۴ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «بشار اسد به رسمیت از سوریه خارج شد». ایرنا. ۱۹ آذر ۱۴۰۳ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «عکس و ویدئو از خانواده بشار اسد در مسکو؛ خانواده اسد کجاست؟». همشهری آنلاین. ۱۹ آذر ۱۴۰۳ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «اسد: پاسخ ایران به اسرائیل پاسخی قدرتمند بود». تابناک. ۱۴ مهر ۱۴۰۳ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «بشار اسد به امیرعبداللهیان: تحولات اخیر منطقه ثابت کرد ایران فقط سخن نمیگوید بلکه عمل میکند». انتخاب. ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «مشاور بشار اسد: فلسطین مسئله اصلی و محوری سوریه است». العالم. ۱۸ دی ۱۳۹۷ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «بشار اسد: تنها مأموریت آمریکا در سوریه کمک به تکفیریهای داعش است». ایرانپرس. ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۷ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «بشار اسد: غرب عامل ایجاد داعش است». خبرگزاری آوا. ۲۸ آبان ۱۳۹۴ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «سردار سلیمانی حامل نامه رهبری برای اسد». رمز عبور. ۲۵ مرداد ۱۳۹۳ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «در دیدار سردار سلیمانی و بشار اسد هنگام محاصره دمشق چه گذشت؟». کیهان. ۲۲ بهمن ۱۳۹۸ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «پیام تسلیت بشار اسد به رهبر انقلاب». تابناک. ۱۳ دی ۱۳۹۸ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «بشار اسد: سوریه از وحدت ملی فلسطینیان حمایت میکند». ایرنا. ۴ آذر ۱۳۸۳ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «حمایت مردم سوریه از اصلاحات بشار اسد». تابناک. ۷ مرداد ۱۳۹۰ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «تأکید بشار اسد بر اهتمام سوریه به تحقق آشتی و وحدت ملی و پایان اختلافات داخلی فلسطین». مرکز اطلاعرسانی فلسطین. ۱۹ دی ۱۳۸۸ش. دریافتشده در ۲۷ مه ۲۰۲۶م.
- «الساعات الأخيرة لبشار الأسد ونظامه». الجزيرة نت. ۲۰۲۵-۱۲-۰۷. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۵-۲۷.
- «الشرع يروي للجزيرة تفاصيل الساعات الأخيرة لسقوط نظام الأسد». الجزيرة نت. ۲۰۲۵-۱۲-۰۸. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۵-۲۷.
- «تفاصيل 24 ساعة سبقت سقوط الأسد». الجزيرة نت. ۲۰۲۴-۱۲-۰۹. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۵-۲۷.
- «سقوط اسد توازن قدرت را در منطقه دگرگون خواهد کرد». بیبیسی فارسی. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۵-۲۷.
- «سقوط نظام الأسد». ویکیپدیای عربی. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۵-۲۷.
- «سقوط رژیم اسد». ویکیپدیای فارسی. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۵-۲۷.