زیاد بن خصفه تمیمی
| مشخصات فردی | |
|---|---|
| محل زندگی | کوفه |
| مشخصات دینی | |
| از یاران | پیامبر ، امام علی(ع) ، امام حسن(ع) |
| فعالیتها | حضور و فرماندهی در جنگهای دوران امام علی(ع) |
زیاد بن خَصَفَه تَمیمی یا زیاد بن حَفص یا زیاد بن حَنظَله تمیمی از اصحاب پیامبر(ص)، و یاران امام علی(ع) و امام حسن(ع) بود. او از سران قبیله ربیعه در کوفه بهشمار میرفت و در جنگهای دوران حکومت امام علی(ع) فرماندهی بخشهایی از سپاه او را بر عهده داشت.
در جنگ صفین، از سوی امام علی(ع) در شمار افراد اعزامی برای مذاکره با معاویه قرار گرفت. بنا بر گزارشها، معاویه به او پیشنهاد فرمانداری برخی شهرها را داد، اما زیاد ضمن رد این پیشنهاد، بر وفاداری خود به امام علی(ع) تأکید کرد.
او در جنگ نهروان نیز حضور داشت و در کشته شدن عبدالله بن وهب راسبی، از رهبران خوارج، نقش داشت.
زیاد بن خصفه در مأموریتهای دیگری نیز از سوی امام علی(ع) شرکت کرد؛ از جمله برای تعقیب خرّیت بن راشد که پس از صفین علیه حکومت امام علی(ع) شورش کرده بود
معرفی
زیاد بن خَصَفَه تمیمی که با نامهای زیاد بن حفص و زیاد بن حَنظَله تمیمی نیز شناخته میشود، از قبیله بنیتمیم و از تیره بکر بن وائل بود. او در شمار صحابه پیامبر(ص)[۱] و از یاران امام علی(ع) و امام حسن(ع)[۲] به شمار آمده است. به گفته محمدهادی امینی (درگذشته ۱۳۷۹ش)، تراجمنگار شیعی، در بیشتر منابع نام او زیاد بن حَنظَله تمیمی ثبت شده است.[۳] برخی هم نام زیاد بن حفصه را برای او به کار بردهاند.[۴] درباره زمان و مکان تولد و مرگ او گزارشی در دست نیست.[۵]
بنا بر برخی گزارشها، پیامبر(ص) وی را همراه با قیس بن عاصم و زَبْرِقان بن بدر برای مقابله با مدعیان پیامبری مانند مسیلمه کذاب، طلیحه و اَسود عَنْسی اعزام کرد.[۶] او در منابع از شیعیان و وفاداران به امام علی(ع) توصیف شده[۷] و نزد ایشان دارای احترام بود.[۸]
مأموریتهای زیاد در حکومت امام علی(ع)
زیاد بن خصفه در جنگهای دوران امام علی(ع) در سپاه امام حضور داشت.[۹] در ماجرای حمله بسر بن ارطاة به مناطقی از قلمرو حکومت امام علی(ع)، زیاد برای مقابله با سپاه شام اعلام آمادگی کرد اما با شهادت امام علی جنگی رخ نداد.[۱۰]
حضور در جنگ صفین و نهروان
در جنگ صفین، زیاد بن خصفه فرماندهی قبیله ربیعه را بر عهده داشت[۱۱] و در برههای از جنگ، جزو فرماندهان سپاه بود.[۱۲] او از افرادی بود که امام علی(ع) آنان را برای مذاکره با معاویه فرستاد تا از ادامه جنگ جلوگیری شود.[۱۳] در این دیدار معاویه از او درخواست همراهی کرد و وعده زمامداری کوفه یا بصره را به وی داد، اما زیاد این پیشنهاد را نپذیرفت و بر وفاداری خود به امام علی(ع) تأکید کرد.[۱۴]
پس از افشای نامهنگاری معاویه با خالد بن مُعَمَّر سُدوسی از فرماندهان سپاه امام علی، زیاد پیشنهاد کرد از او سوگند گرفته شود تا با معاویه همکاری نکند.[۱۵]
امام علی(ع) در جنگ نهروان فرماندهی بخشی از سپاه را به زیاد بن خصفه سپرد.[۱۶] در این جنگ در کشتن عبدالله بن وهب راسبی از سران خوارج نقش داشت.[۱۷]
سرکوب شورشها
براساس گزارشهای تاریخی، پس از جنگ صفین، گروهی به سرکردگی خریت بن راشد عیله حکومت امام علی(ع) شورش کرد و در اطراف کوفه یکی از هواداران امام را به قتل رساند. امام علی(ع)، زیاد را برای تعقیب او فرستاد. پس از درگیری، خرّیت شکست خورد و به اهواز گریخت.[۱۸]
در مأموریتی دیگر، زیاد از سوی امام علی(ع) مأمور تعقیب یزید بن حجیه شد که با اموال عمومی گریخته بود. او تا اطراف بغداد یزید را دنبال کرد؛ اما یزید به شام و نزد معاویه رفت.[۱۹]
پانویس
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۰۶؛ امینی، اصحاب الامام امیرالمومنین(ع)، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۲۲۷.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۸۱ش، ج۲۸، ص۳۸۳.
- ↑ امینی، اصحاب الامام امیرالمومنین(ع)، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۲۲۷.
- ↑ نمازی شاهرودی، مستدرکات علم الرجال، ۱۴۱۴ق، ج۳، ص۴۴۵.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۷۷ ـ ۷۹؛ مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۸۱ش، ج۲۸، ص۳۸۳ ـ ۳۸۷.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۰۶.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۸۱ش، ج۲۸، ص۳۸۳.
- ↑ نمازی شاهرودی، مستدرکات علم الرجال، ۱۴۱۴ق، ج۳، ص۴۴۵.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۱۰۶.
- ↑ ثقفی، الغارات، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۳۷ ـ ۶۳۸.
- ↑ ابنعدیم، بغیة الطلب فی تاریخ حلب، دار الفکر، ج۹، ص۳۹۱۶.
- ↑ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۲۸۶ ـ ۲۸۷.
- ↑ طبری، تاریخ طبری، بیروت، ج۵، ص۵؛ منقری، وقعه صفین، ۱۴۰۴ق، ص۱۹۷ ـ ۱۹۸.
- ↑ منقری، وقعه صفین، ۱۴۰۴ق، ص۱۹۹.
- ↑ منقری، وقعه صفین، ۱۴۰۴ق، ص۲۸۷ ـ ۲۸۸؛ ابن ابیالحدید، شرح نهج البلاغه، کتابخانه آیتالله مرعشی، ج۵، ص۲۲۶.
- ↑ طبری، تاریخ طبری، بیروت، ج۵، ص۸۰.
- ↑ امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۷، ص۷۸.
- ↑ ثقفی، الغارات، ۱۳۹۵ق، ج۱، ص۳۳۶ ـ ۳۵۰؛ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۸۵ق، ج۳، ص۳۶۴ ـ ۳۶۷.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۶۵، ص۱۴۸.
منابع
- امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- ابن ابیالحدید، عبدالحمید بن هبةالله، شرح نهج البلاغه، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی، بیتا.
- ابناثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر ـ دار بیروت، چاپ اول، ۱۳۸۵ق.
- ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۲ق.
- ابنعدیم، عمر بن احمد، بغیة الطلب فی تاریخ حلب، بیروت، دار الفکر، بیتا.
- ابنعساکر، علی بن حسن، تاریخ دمشق، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۵ق.
- امینی، محمدهادی، اصحاب الامام امیرالمومنین(ع) و الرواة عنه، بیروت، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۱۲ق.
- ثقفی، ابراهیم بن محمد، الغارات، تهران، انجمن آثار ملی، چاپ اول، ۱۳۹۵ق.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، بیتا.
- مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم، مؤسسة آلالبیت لإحیاء التراث، ۱۳۸۱ش.
- منقری، نصر بن مزاحم، وقعه صفین، قم، مکتبة آیتالله المرعشی النجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- نمازی شاهرودی، علی، مستدرکات علم الرجال، تهران، فرزند مؤلف، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.