جابر بن سمره
| مشخصات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | جابر بن سَمُرَة بن عَمرو بن جُنادة بن جُنْدَب سُوائی |
| لقب | ابوعبداللّه / ابوخالد |
| نسب/قبیله | قبیله بنی سُواءَة بن عامربن صَعْصَعة |
| خویشاوندان | سعد بن ابی وَقّاص(دايی) |
| درگذشت | اختلافی در ۶۶ یا ۷۴ یا ۷۵ قمری |
| مشخصات دینی | |
| دلیل شهرت | راوی حدیث اثنا عشر خلیفه |
| دیگر فعالیت‌ها | حضور در مراسم خطبه مشهور عمر در جابیه دمشق |
| آثار | روایت حدیث اثنا عشر خلیفه |
جابر بن سَمُرَة بن عَمرو بن جُنادة بن جُنْدَب سُوائی، از صحابه پیامبر(ص) و راوی حدیث اثنا عشر خلیفه است. پدرش سمرة بن عمرو از صحابه و مادرش خالده، خواهر سعد بن ابی‌وقاص، بود. از تاریخ تولدش اطلاعی نیست و مورخان سال وفات او را ۶۶، ۷۴ یا ۷۵ق و در دوران خلافت عبدالملک و امارت بشر بن مروان بر کوفه دانسته‌اند.
جابر ۱۴۶ حدیث از پیامبر روایت کرده که بخاری و مسلم تنها اندکی از آنها را صحیح دانسته‌اند؛ مؤلفان دیگر صحاح نیز روایاتی از او نقل کرده‌اند. او علاوه بر پیامبر از دیگر صحابه‌ای چون علی بن ابی طالب روایت کرده و راویانی هم از او حدیث نقل کرده‌اند.
معرفی کلی
مورخان و رجال‌شناسان نام کامل وی را جابر بن سَمُرَة بن عمرو بن جُنادة بن جُنْدَب سُوائی و کنیه‌اش را ابوعبداللّه یا ابوخالد ذکر کرده‌اند.[۱] او به قبیله بنی سُواءَة بن عامر بن صَعْصَعة منسوب است.[۲]
پدرش از صحابه پیامبر و مادرش خالده، خواهر سعد بن ابی وَقّاص (درگذشت: سال ۵۵ هجری قمری) صحابی معروف پیامبر(ص)، بود.[۳] از تاریخ تولد جابر اطلاع دقیقی در دست نیست. وی به همراه پدرش در رکاب دایی خود، سعد بن ابی‌وقاص، در فتح مدائن (سال ۱۶ قمری) شرکت داشت[۴] و پس از آن با پدرش در کوفه ماندگار شد.[۵] به نوشته ذهبی،[۶] وی به هنگام ایراد خطبه مشهور خلیفه دوم در ۱۶ق در منطقه جابیه (حوالی دمشق)، حضور داشته است.[۷]
مورخان درباره سال مرگ جابر اختلاف نظر دارند. برخی آن را در ۶۶ق[۸] و برخی در ۷۴[۹] یا ۷۵ق[۱۰] و در دوران خلافت عبدالملک و امارت بِشر بن مروان بر کوفه دانسته‌اند.[۱۱]
روایات
جابر ۱۴۶ حدیث از پیامبر روایت کرده که بخاری[۱۲] و مسلم بن حجاج[۱۳] تنها اندکی از آنها را صحیح دانسته‌اند.[۱۴] علاوه بر این، مؤلفانِ دیگرِ صحاح، روایاتی از وی نقل کرده‌اند.[۱۵] جابر علاوه بر پیامبر از برخی صحابه، از جمله علی بن ابی طالب، عمر بن خطّاب، ابو ایوب انصاری، سعد بن ابی وقاص و پدرش، سمرة بن عمرو نیز روایت نقل کرده است.[۱۶]
راویانی چون اسود بن سعید هَمْدانی،[۱۷] تمیم بن طَرَفَه،[۱۸] حُصین بن عبدالرحمان،[۱۹] عامر بن سعد بن ابی وقاص[۲۰] و ابوخالد بَجَلی نیز از وی حدیث روایت کرده‌اند.[۲۱]
حدیث دوازده خلیفه
در منابع حدیثی اهل سنّت چون صحیح بخاری[۲۲] و صحیح مسلم[۲۳]، حدیثی با اختلافاتی اندک در متن، از جابر نقل شده است که به حدیث دوازده خلیفه مشهور است. بنا بر آن، پیامبر(ص) در جمعی از اصحاب ــ از جمله جابر که کودکی خردسال بوده و پدرش سمرة بن عمرو ــ گفته بودند که این امت دوازده امیر خواهد داشت. به گفته جابر پیامبر در ادامه سخن خود مطلبی گفته که وی آن را نشنیده بود، اما پدرش سمره ادامه سخن پیامبر را برای او نقل کرد: این دوازده امیر جملگی از قریش هستند.[۲۴] در منابع حدیثی امامیه به این حدیث در مقام تأییدِ اعتقاد شیعه دوازده امامی استناد شده است.[۲۵]
پانویس
- ↑ ابن‌حِبّان، کتاب الثقات، ۱۳۹۳ق، ج۳، ص۵۲؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۱، ص۱۹۹.
- ↑ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ۱۹۸۲م، ص۲۷۳؛ ابن خلدون، دیوان المبتدأ، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۳۷۱.
- ↑ کلاباذی، رجال صحیح البخاری، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۴۲.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۹۸.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۹۸؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۱، ص۲۰۴.
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۰۲ق، ج۳، ص۱۸۶.
- ↑ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۸۸-۳۸۹؛ ابن قتیبه، عیون الاخبار، ۱۹۸۵م، ج۱، ص۱۱۷.
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، ۱۴۱۳ق، ج۵، ص۵۰؛ ابن‌عماد شهاب‌الدین، شذرات الذهب، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۲۹۱.
- ↑ ابن‌عماد شهاب‌الدین، شذرات الذهب، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۲۹۱.
- ↑ خلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفة بن خیاط، ۱۴۱۵ق، ص۱۷۱؛ ابن‌حِبّان، کتاب الثقات، ۱۳۹۳ق، ج۳، ص۵۲؛ ابن‌منجویه، رجال صحیح مسلم، ۱۴۰۷، ج۱، ص۱۱۴.
- ↑ ابونعیم اصفهانی، معرفة الصحابة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۴۴۹؛ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۱، ص۲۰۴؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۹۹.
- ↑ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۱۸۳-۱۸۵.
- ↑ مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۲۷۵، ۳۲۱.
- ↑ نَوَوی، تهذیب الاسماء و اللغات، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۱۰۴.
- ↑ ابن‌ماجه، سنن ابن‌ماجة، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۳۱۷؛ ابوداوود، سنن ابی داود، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۴۳۱؛ ترمذی، سنن الترمذی، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۱۱۱؛ نسائی، سنن النسائی، ۱۴۰۱ق، ج۳، ص۱۰۹.
- ↑ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۱، ص۱۹۹-۲۰۷؛ مِزّی، تهذیب الکمال، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۴۳۷.
- ↑ امین عاملی، اعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۴۴۱.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۹۴.
- ↑ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۱، ص۱۹۹-۲۰۷.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱۰، ص۴۰.
- ↑ ابن‌عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۱۱، ص۱۹۹-۲۰۷.
- ↑ بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۸، ص۱۲۷.
- ↑ مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۱۴۵۲ـ۱۴۵۳
- ↑ صافی، منتخب الاثر، ۱۴۲۲ق، ص۱۹-۱۰۰.
- ↑ ابن ابی زینت، کتاب الغیبة، ۱۳۹۷ق، ص۱۰۲ـ۱۰۴، ۱۰۶و۱۰۷؛ صدوق، کمال الدین، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۶۶-۶۷؛ طوسی، کتاب الغیبة، ۱۴۱۱ق، ص۱۲۶ـ۱۲۹، ۱۳۲و۱۳۳.
منابع
- ابن ابی زینت (نعمانی)، محمد بن ابراهیم، کتاب الغیبة، محقق: علی اکبر غفاری، تهران، نشر صدوق، چاپ اول، ۱۳۹۷ق.
- ابن حبّان، کتاب الثقات، محقق: محمد عبدالمعيدخان، حیدرآباد دکن، چاپ اول، ۱۳۹۳ق، ۱۹۷۳م.
- ابن حزم، جمهرة انساب العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ۱۹۸۲م.
- ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد، دیوان المبتدأ و الخبر فی تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوی الشأن الأکبر(تاریخ ابن خلدون)، تحقیق خلیل شحادة، بیروت، دار الفکر، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- ابن عساکر، ابوالقاسم علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۵ق.
- ابن عساکر، تهذیب تاریخ دمشق الکبیر، چاپ عبدالقادر بدران، بیروت ۱۳۷۹ق/۱۹۷۹م.
- ابن عماد شهاب‌الدین ابوالفلاح عبدالحی بن احمد، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، تحقیق: الأرناؤوط، دمشق - بیروت، دار ابن‌کثیر، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
- ابن قتیبه، عیون الاخبار، چاپ یوسف علی طویل و مفید محمد قمیحه، بیروت، ۱۹۸۵م.
- ابن ماجه، سنن ابن ماجة، استانبول، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
- ابن منجویه، رجال صحیح مسلم، چاپ عبداللّه لیثی، بیروت ۱۴۰۷/ق۱۹۸۷م.
- ابوداوود، سلیمان بن اشعث، سنن ابی داود، استانبول، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
- ابونعیم اصفهانی، احمد بن عبدالله، معرفة الصحابة، محقق: محمدحسن اسماعیل سعدنی، مسعد عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- نسائی، احمدبن علی، سنن النسائی، استانبول، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
- کلاباذی، احمدبن محمد، رجال صحیح البخاری، المسمّی الهدایة و الارشاد فی معرفة اهل الثقة و السداد، چاپ عبداللّه لیثی، بیروت، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م.
- امین عاملی، سید محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، چاپ اول، ۱۴۰۳ق.
- خطیب بغدادی، ابوبکر احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
- خلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفة بن خیاط، روایة بقی بن مخلد، چاپ سهیل زکار، بیروت ۱۴۱۴ق/۱۹۹۳م.
- صافی، لطف‌اللّه، منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر علیه السلام، قم، دفتر مؤلف، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- صدوق، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، محقق: علی اکبر غفاری، قم، اسلامیه، چاپ دوم، ۱۳۹۵ش.
- طوسی، محمد بن حسن، کتاب الغیبة، عباداللّه تهرانی و علی احمد ناصح، قم، دار المعارف الاسلامیه، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
- ذهبی، محمدبن احمد، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، محقق: عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، چاپ دوم، بیروت ۱۴۱۳ق/۱۹۹۳م.
- ذهبی، محمدبن احمد، سیر اعلام النبلاء، بیروت، چاپ شعیب ارنؤوط، محمد نعیم عرقسوسی، و مأمون صاغرجی، ،۱۴۰۲ق/۱۹۸۲م.
- بخاری، محمدبن اسماعیل، صحیح بخاری، استانبول ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
- ترمذی، محمدبن عیسی، سنن الترمذی، استانبول ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
- مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، استانبول، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
- نووی، یحیی بن شرف، تهذیب الاسماء و اللغات، دمشق، دار الرسالة العالمية، چاپ اول، ۱۴۳۰ق.
- مزّی، یوسف بن عبدالرحمان، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، بیروت، چاپ بشار عواد معروف، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.