همام

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
هَمَّام
مشخصات فردی
نام کامل

«همام بن عباده» یا

«همام بن شریح»
خویشاوندان ربیع بن خثیم
وفات ، کوفه
علت وفات با شنیدن صفات مومنان از امام علی(ع) بیهوش شده و درگذشت.
مشخصات دینی
از یاران امام علی(ع)

هَمَّام از شیعیان امام علی(ع) بود که امام علی(ع) خطبه متقین را در پاسخ به درخواست او ایراد کرد. او با شنیدن اوصاف متقین از زبان امام علی(ع) بیهوش شده و درگذشت.

نام و نسب

نام همّام در نهج البلاغه نیز آمده است اما در این کتاب اشاره‌ای به نسب او نشده است.[۱] با این حال به گفته محمد بن علی کراجکی، نویسنده قرن پنجم قمری، همّام فرزند عباده بن خیثم و برادرزاده ربیع بن خثیم، از فرماندهان امام علی(ع) و زهاد ثمانیه بوده است.[۲] اما ابن ابی‌الحدید در شرح نهج البلاغه او را فرزند شریح بن یزید بن عمر معرفی کرده است.[۳]

سید رضی گردآورنده نهج‌البلاغه همّام را فردی عابد معرفی می‌کند.[۴] همچنین از امام صادق(ع) نقل شده که او عابد و خداپرست بوده است.[۵] برخی منابع همّام را از «اصحاب برانس» دانسته‌اند.[۶] اصحاب برانس افراد زاهدی در صدر اسلام بودند که کلاهی به نام بُرنُس بر سر می‌گذاشتند.[۷]

ابن ابی‌الحدید همام را از شیعیان امام علی(ع) برشمرده است.[۸] کراجکی خطاب همام را به امام علی که گفت: «ای امیرمومنان! از تو در خواست می‌کنم به حق خداوندی که شما خاندان پیامبر را گرامی داشته و برگزیده و برتری داده است... که ویژگی های شیعیانتان را برای من بیان کنید» شاهدی بر محبت او نسبت به اهل بیت دانسته‌ است.[۹]

خطبه متقین

نوشتار اصلی: خطبه متقین

همّام از امام علی(ع) درخواست کرد که پرهیزگاران را به گونه‌ای برایش توصیف کند که گویا به آنان می‌نگرد. امام علی(ع) در پاسخ او درنگی کرد و گفت «ای همّام از خدا بترس و نیکوکار باش «همانا خدا با کسانی است که پرهیزگارند و آنان که نیکو کردارند.» نحل ۱۱۸. همّام به این مقدار قانع نشد و بر خواسته‌اش اصرار ورزید. امام علی(ع) در پاسخ او خطبه متقین را ایراد کرد.[۱۰]

گفته شده وقتی امام علی(ع) حدود ۱۰۵ صفت از صفات متقین را برشمرد، همّام بیهوش شد و در بیهوشی جان داد. امام علی(ع) گفت: به خدا از همین بر او می‌ترسیدم. سپس گفت: پندهای رسا با آنان که شنوای آن هستند چنین کند.[۱۱] امام علی(ع) در تشییع همّام شرکت کرده و بر پیکرش نماز خواند.[۱۲]

پانویس

  1. نهج البلاغة، تصحیح صبحی صالح، خطبه ۱۹۳، ص۳۰۳.
  2. کراجکی، کنز الفوائد، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۸۹.
  3. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۰، ص۱۳۳.
  4. نهج البلاغة، تصحیح صبحی صالح، خطبه ۱۹۳، ص۳۰۳.
  5. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق،‌ ج۲، ص۲۲۶.
  6. کراجکی، کنز الفوائد، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۸۹.
  7. دینوری، الأخبار الطوال، ۱۳۶۸ش، پاورقی ص۳۰۳.
  8. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۰، ص۱۳۳.
  9. کراجکی، کنز الفوائد، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۸۹.
  10. نهج البلاغة، تصحیح صبحی صالح، خطبه ۱۹۳، ص۳۰۳.
  11. نهج البلاغة، تصحیح صبحی صالح، خطبه ۱۹۳، ص۳۰۴.
  12. محدث نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۹، ص۱۸۹.

منابع

  • ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبةالله، شرح نهج البلاغة، تحقیق: محمد أبوالفضل إبراهیم، مؤسسة إسماعیلیان للطباعة والنشر والتوزیع، بی‌تا.
  • دینوری، احمد بن داود، الاخبار الطوال، قم، منشورات الرضی، ۱۳۶۸ش.
  • نهج البلاغة، تحقیق: صبحی صالح، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
  • کراجکی، محمد بن علی، کنز الفوائد، تصحیح و تحقیق: نعمة، عبد الله، دارالذخائر، قم، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، علی‌اکبر و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
  • محدث نوری، میرزاحسین، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل‏، قم، مؤسسة آل البيت عليهم‌السلام‏، ۱۴۰۸ق.