پرش به محتوا

مجلس التمییز الشرعی الجعفری

از ویکی شیعه
مجلس التمییز الشرعی الجعفری
نهاد قضایی شیعیان عراق
اطلاعات کلی
نام‌های دیگردادگاه تجدیدنظر شرعی جعفری • مجلس التمییز الجعفری • مجلس التمییز الشرعی • محکمة التمییز الشیعیة
تأسیس۱۹۲۳م
وابسته بهوزارت دادگستری عراق
نوع فعالیتقضایی
گستره فعالیتعراق
وظایفرسیدگی به دعاوی شرعی شیعیان
مکانشهرهای مختلف عراق
سایر
وضعیتانحلال در ۱۴ مه ۱۹۶۳م


مَجلسُ التَّمییزِ الشَّرعیِّ الجَعفریِّ نهادی قضایی در ساختار حقوقی عراق بود که در نیمه نخست قرن بیستم، به‌عنوان مرجع عالی تجدیدنظر در دعاوی شرعی شیعیان فعالیت می‌کرد. این مجلس زیرمجموعه وزارت دادگستری عراق بود و آرای قضایی را بر اساس فقه جعفری صادر می‌کرد.[۱] شعب آن در شهرهای مختلف، از جمله بغداد، بصره، کربلا و العماره فعالیت داشتند.[۲]

بر اساس آیین‌نامه دادگاه‌های شرعی سال ۱۹۱۸م، شورای تمییز تأسیس شد که از دو هیئت سنی و جعفری تشکیل می‌شد.[۳] پیش از آن، محاکم شرعی عثمانی عمدتاً به دعاوی اهل‌سنت رسیدگی می‌کردند و دعاوی شیعیان در محاکم مدنی بررسی می‌شد. دولت عراق در سال ۱۹۲۳م، قاضیان جعفری را به رسمیت شناخت و مجلس تمییز ویژه آنان تشکیل شد.[۴] برخی منابع نیز از انتصاب اعضای مجلس تمییز شرعی در سال ۱۹۲۲م خبر داده‌اند. بر اساس این منابع، این شورا دست‌کم از حدود سال ۱۹۲۳م فعالیت داشت و تا سال ۱۹۳۴م به کار خود ادامه داد.[۵]

صلاحیت محاکم جعفری شامل رسیدگی به دعاوی مربوط به احوال شخصیه از جمله ازدواج، طلاق، مهریه، نفقه و قیمومت کودکان بود. رسیدگی به دعاوی مربوط به حَجر، ارث و وصیت شیعیان و نیز دعاوی هبه و وقف در صورت شیعه‌بودن واهب و واقف از دیگر صلاحیت‌های این محاکم بود. احکام صادرشده از سوی قضات جعفری در مجلس تمییز قابل تجدیدنظر بود.[۶]

از اعضای سرشناس این نهاد، سید هبةالدین شهرستانی بود که از سال ۱۳۴۲ق (۱۹۲۳م) تا سال ۱۳۵۳ق (۱۹۳۴م) ریاست «دیوان عالی تمییز احکام جعفری» را بر عهده داشت.[۷] سید محمدصادق صدر نیز با عنوان «رئیس مجلس التمییز الشرعی الجعفری بغداد» معرفی شده است.[۸] شیخ جعفر نقدی نیز مدتی عضو «محکمه شرعیه مجلس تمییز جعفری» بود و تا پایان عمر در این سمت فعالیت کرد.[۹]

در ۱۴ مه ۱۹۶۳م، با اجرای قانون شماره ۲۶ درباره قدرت قضایی، شوراهای تمییز شرعی سنی و جعفری منحل شدند و صلاحیت‌های آنها به «محکمة تمییز العراق» انتقال یافت.[۱۰] پس از انحلال این شوراها، تلاش‌هایی برای تدوین و اجرای قانون احوال شخصیه بر اساس فقه جعفری صورت گرفت. موافقان این قانون، آن را راهی برای رسمیت‌بخشیدن به احکام شرعی شیعیان و حفظ حقوق آنان می‌دانند.[۱۱]

پانویس

  1. ↑ «قُضاة الشرع الجعفری فی القِرن الرابع عشر الهجری»، مجله تراث کربلاء، ج۲۷، ص۳۴؛ شهرستانی، تحفة الخوان فی حکم شرب الدخان، مجله تراثنا، ج۱۰۹، ص۳۶۱.
  2. ↑ «قُضاة الشرع الجعفری فی القِرن الرابع عشر الهجری»، مجله تراث کربلاء، ج۲۷، ص۳۴.
  3. ↑ عطیه، المرجعیة الدینیة فی النجف الأشرف و مواقفها السیاسیة فی العراق، ۱۴۳۱ق، ص۹۰؛ «قُضاة الشرع الجعفری فی القِرن الرابع عشر الهجری»، مجله تراث کربلاء، ج۲۷، ص۳۴.
  4. ↑ «قُضاة الشرع الجعفری فی القِرن الرابع عشر الهجری»، مجله تراث کربلاء، ج۲۷، ص۳۴.
  5. ↑ شهرستانی، تحفة الخوان، مجله تراثنا، ج۱۰۹، ص۳۶۱.
  6. ↑ «قُضاة الشرع الجعفری فی القِرن الرابع عشر الهجری»، مجله تراث کربلاء، ج۲۷، ص۳۴.
  7. ↑ فراهانی، روزشمار تاریخ معاصر ایران، ۱۳۸۵ش، ج۵، ص۳۶۷؛ فرحان، تاریخ الحوزات العلمیة و المدارس الدینیة عند الشیعة الإمامیة، ۱۴۳۷ق، ج۱، ص۳۵۱.
  8. ↑ متولی، کشاف مجلة رسالة الإسلام، ۱۴۲۶ق، ص۱۱۴؛ جلالی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۲۵۸.
  9. ↑ آقابزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۲۹۷.
  10. ↑ بریل، کتاب موجز دائره المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۸ق، ج۲۹، ص۹۰۹۱.
  11. ↑ یعقوبی، نصوص سیاسیة، ۱۴۳۵ق، ص۶۱۱.

منابع

  • آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشيعة و هو نقباء البشر في القرن الرابع عشر، مشهد، دار المرتضی، ۱۴۰۴ق.
  • بریل، ا.جی، کتاب موجز دائره المعارف الاسلامیه، مرکز الشارقة للابداع الفکری، ۱۴۱۸ق.
  • جلالی، غلامرضا، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۸۶ش.
  • شهرستانی، سید هبةالدین، تحفة الخوان فی حکم شرب الدخان، مجله تراثنا، العددان الاول والثانی، {۱۰۹-۱۱۰}، السنة الثامنة والعشرون، محرم و جمادی الآخر ۱۴۳۳ق.
  • عطیه، حیدر نزار، المرجعیة الدینیة فی النجف الأشرف و مواقفها السیاسیة فی العراق، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۳۱ق.
  • فراهانی، حسن، روزشمار تاریخ معاصر ایران، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۸۵ش.
  • فرحان، عدنان، تاریخ الحوزات العلمیة و المدارس الدینیة عند الشیعة الإمامیة، قم، مرکز المصطفی، ۱۴۳۷ق
  • «قُضاة الشرع الجعفری فی القِرن الرابع عشر الهجری»، مجله تراث کربلاء (مجلة فصلیة محکمة تعنی بالتراث الکربلائی)، العددان (۲۷) و (۲۸)، العتبة العباسیة المقدسة، قسم الشؤون الفکریة و الثقافیة، مرکز تراث کربلاء، ۲۰۱۹م.
  • متولی، حسان عبدالله حسان، کشاف مجلة رسالة الإسلام، تهران، مجمع تقریب مذاهب اسلامی، ۱۴۲۶ق.
  • یعقوبی، محمد، نصوص سیاسیة: تشخیص و حلول و تعبئة و مباردات للمشکلة السیاسیة فی العراق ما بعد ۲۰۰۳، نجف،‌ دار الصادقین، ۱۴۳۵ق.