عمالقه
عمالقه از اقوام باستانیاند که طبق منابع اسلامی، با برخی شخصیتها و رویدادهای مهم دینی مرتبط دانسته شدهاند. برخی مفسران قوم عاد را به این قوم نسبت دادهاند. آنان از مشهورترین اقوام عربِ ازبینرفته و از نسل حضرت نوح(ع) بهشمار آمدهاند. مطابق برخی روایتها اسماعیل(ع) با دختری از عمالقه ازدواج کرد و در دورهای که کعبه خراب شد، عمالقه آن را تجدید بنا کردند.
عمالقه را افرادی نیرومند، با اندامهای درشت و بسیار جنگجو معرفی کردهاند. این موضوع سبب گردیده، در برخی اسرائیلیات افسانههایی درباره آنها نقل شود که هیچ نشانهای بر تأیید آنها وجود ندارد. بنیاسرائیل جنگهای متعددی با عمالقه داشتند. هنگامی که بنیاسرائیل به همراه حضرت موسی(ع) به سرزمین موعود نزدیک شدند، خداوند فرمان ورود داد، اما آنان به دلیل ترس از ساکنان آنجا (عمالقه) سرپیچی کرده، به بیابان بازگشتند. در ادبیات سیاسی صهیونیستها، گاهی فلسطینیان و ایرانیان به عمالقه تشبیه شدهآند.
معرفی
عمالقه را از اقوام عرب[۱] و باستانی[۲] و از نسل عملیق بن لاود بن سام[۳] بن نوح(ع)[۴] معرفی کردهاند. گفته شده، آنان قومی بزرگ بودند که بهتدریج به قبایل مختلف تقسیم شدند.[۵] عمالقه در مناطق مختلفی از یمن و حجاز[۶] تا عراق، شام،[۷] فلسطین و مصر سکونت داشتند و حکومتهایی تشکیل دادند.[۸] به گفته بعضی از مورخان، گروهی از عمالقه در حدود دو هزار سال پیش از میلاد مسیح در شمال حجاز زندگی میکردند.[۹] برخی پژوهشگران گزارشهای مربوط به عمالقه در منابع تاریخی را آشفته دانستهاند.[۱۰]
در منابع، این قوم در شمار اقوام منقرضشده یاد شده است.[۱۱] مطابق آنچه در نهجالبلاغه آمده، امام علی(ع) هنگام یادکرد از سرگذشت نسلهای گذشته و عبرتآموزی از آنان، از عمالقه و فرزندان آنان یاد کرده است.[۱۲] مکارم شیرازی، از شارحان نهج البلاغه، علت این اشاره را قدرت و حکومت گسترده عمالقه دانسته است که با وجود اقتدار فراوان، سرانجام از میان رفتند و تنها نامی از آنان باقی مانده است.[۱۳]
در منابع اسلامی، عمالقه با برخی شخصیتها و رویدادهای مهم دینی مرتبط دانسته شدهاند. در برخی منابع، قوم عاد که در قرآن از آنان یاد شده است[۱۴] از عمالقه دانسته شدهاند.[۱۵] بنابر نقلی که شیخ صدوق، محدث مشهور شیعه، آورده است، اسماعیل(ع) با دختری از عمالقه ازدواج کرد.[۱۶] قاضی نعمان، از عالمان امامیه، نیز نقل کرده است که در یکی از دورههایی که کعبه ویران شد، عمالقه آن را تجدید بنا کردند.[۱۷] بنابر برخی منابع شیعه[۱۸] و اهلسنت[۱۹] «فرعون» عنوانی برای پادشاه عمالقه بوده است. بر اساس روایتی از ابنعباس، پس از نزول آیهای درباره جهاد با کافران و منافقان، پیامبر(ص) کافران و منافقان را عمالقه خواند و به جهاد با آنان فرمان داد.[۲۰]
اسرائیلیات
عمالقه در برخی منابع به افرادی بلندقد، دارای اندامهای درشت[۲۱] و دارای قدرت و توانایی جنگی فراوان توصیف شدهاند.[۲۲] گزارشهای مربوط به بزرگی اندام و قدرت آنان به نقل روایتهای مختلفی انجامیده، که به گفته علامه طباطبایی عقل سلیم آنها را تصدیق نمیکند و نشانهای برای تأیید آنها وجود ندارد.[۲۳] مکارم شیرازی از مفسران شیعه نیز این نقلها را افسانه و مطالبی بدون دلیل علمی دانسته است.[۲۴] محمدهادی معرفت، قرآنپژوه شیعه، برخی گزارشهای سیوطی[۲۵] درباره عمالقه و قدرت آنان را نقل کرده و آنها را از مطالبی دانسته است که از یهودیان همزیست با عربهای آن دوره وارد منابع شده است.[۲۶]
بنیاسرائیل و عمالقه
در تاریخ بنیاسرائیل بارها از عمالقه یاد شده است.[۲۷] گروهی از آنان که در شام سکونت داشتند،[۲۸] با بنیاسرائیل جنگهای متعددی کردند.[۲۹] این نبردها از زمان حضرت موسی(ع) آغاز شد و پس از او در زمان حضرت یوشع(ع) نیز ادامه یافت.[۳۰] یکی از این نبردها را به دوره فرمانروایی جالوت مربوط دانستهاند که در برخی منابع پادشاه عمالقه معرفی شده است.[۳۱] قرآن نیز از جالوت نام برده،[۳۲] او را پادشاهی ستمگر و حاکم بنیاسرائیل معرفی کرده[۳۳] که به دست حضرت داوود(ع) کشته شد.[۳۴]
ورود بنیاسرائیل به سرزمین مقدس
از دیگر گزارشهای مرتبط با عمالقه، ماجرای ورود بنیاسرائیل پس از نجات از دست فرعون به سرزمین موعود است. هنگامی که بنیاسرائیل به این سرزمین نزدیک شدند، خداوند به آنان فرمان داد وارد آن شوند و از مشکلات نترسند،[۳۵] ولی آنان از این فرمان سرپیچی کردند و خطاب به حضرت موسی(ع) گفتند تا زمانی که «قَوْمًا جَبَّارِین؛ جمعیتی ستمگر»[۳۶] در آنجا حضور دارند، وارد آن نخواهند شد.[۳۷] در برخی منابع، مقصود از این «جمعیت ستمگر»، عمالقه دانسته شده است.[۳۸] در نهایت، بنیاسرائیل از رویارویی با آنان ترسیدند و از نبرد خودداری کردند و از میان دوازده نقیب، تنها یوشع بن نون و کالب بن یوفنا بر فرمان الهی وفادار ماندند.[۳۹] خداوند نیز بنیاسرائیل را به چهل سال سرگردانی در بیابان مبتلا کرد.[۴۰] سرانجام یوشع با عمالقه جنگید و بر آنان پیروز شد.[۴۱]
تشبیه فلسطینیان و ایرانیان به عمالقه در ادبیات سیاسی صهیونیستها
برخی محققان، متون مربوط به کشتار عمالقه در تورات را در ترویج ایده نسلکشی در میان صهیونیستها مؤثر دانستهاند.[۴۲] در تورات آمده است: «پس الان به پیغام خداوند ... توجه کن. حال برو و مردم عمالیق را قتلعام کن. بر آنها رحم نکن، بلکه زن و مرد و طفل شیرخواره، گاو و گوسفند، شتر و الاغ، همه را نابود کن.[۴۳] در دوره معاصر (قرن ۱۵ قمری) نیز نام عمالقه در برخی اظهارات سیاسی درباره فلسطین و ایران به کار رفته است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در سخنرانیهای خود برای توجیه کشتار در غزه، از کتاب مقدس و تشبیه ساکنان غزه به قوم عمالقه استفاده کرده است.[۴۴] او همچنین پس از بازدید از مناطق آسیبدیده از موشکهای ایرانی در جنگ رمضان، ایرانیان را به عمالقه تشبیه و خواستار برخورد با آنان شد.[۴۵]
پانویس
- ↑ بلاغی، حجة التفاسیر، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۹۷.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ۱۳۸۵ش، ج۱۱، ص۱۶۳۳۶.
- ↑ صبری باشا، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۵، ص۱۲.
- ↑ ابنأبیالحدید، شرح نهج البلاغة، ۱۴۰۴ق، ج۱۰، ص۹۳.
- ↑ صبری باشا، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۵، ص۱۲.
- ↑ ابنأبیالحدید، شرح نهج البلاغة، ۱۴۰۴ق، ج۱۰، ص۹۳.
- ↑ شعرانی، پژوهشهای قرآنی علامه شعرانی، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۱۱۶۴.
- ↑ خلیلی، موسوعة العتبات المقدسة، ۱۹۸۷م، ج۲، ص۶۳.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ج۷، ص۶۴.
- ↑ خلیلی، موسوعة العتبات المقدسة، ۱۹۸۷م، ج۲، ص۶۳.
- ↑ محمود، العرب قبل الاسلام، ۱۹۹۵ش، ص۲۸.
- ↑ نهج البلاغة، تصحیح: صبحی صالح، خطبه ۱۸۲، ص۲۶۳.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ج۷، ص۶۵.
- ↑ برای نمونه: سوره احقاف، آیه ۲۱.
- ↑ فضلالله، من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۰، ص۱۶۳.
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۳۳.
- ↑ ابنحیون، دعائم الإسلام، ۱۳۸۵ق، ج۱، ص۲۹۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۲۲۵.
- ↑ بیضاوی، أنوار التنزیل، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۷۹.
- ↑ ابنشهرآشوب، مناقب آل أبیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۲۱۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۳۹.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ج۷، ص۶۴.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۲۹۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۳۹.
- ↑ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۷۰.
- ↑ معرفت، التفسیر و المفسرون، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۱۷۱م.
- ↑ بلاغی، حجة التفاسیر و بلاغ الإکسیر، ۱۳۸۶ش، مقدمه اول، ص۹۸.
- ↑ ابوالفداء، تاریخ أبیالفداء، ۱۹۹۷م، ج۱، ص۱۵۳.
- ↑ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۳۷۵؛ خلیلی، موسوعة العتبات المقدسة، ۱۹۸۷م، ج۲، ص۶۳.
- ↑ ابوالفداء، تاریخ أبیالفداء، ۱۹۹۷م، ج۱، ص۱۵۳.
- ↑ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۲۷۵.
- ↑ سوره بقره، آیه ۲۴۹.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۵۱۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۲۴۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۳۹.
- ↑ سوره مائده، آیه ۲۲.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۳۴۶.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۲۶۸.
- ↑ فرهنگ و معارف قرآن، اعلام القرآن، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص۴۶- ۴۷.
- ↑ مسعودی، اثبات الوصیة، ۱۳۸۴ش، ص۶۰.
- ↑ مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، ۱۳۸۶ش، ج۷، ص۶۴.
- ↑ «هیچکس نباید زنده بماند حتی نوزادان!»، روزنامه ایران.
- ↑ کتاب مقدس، اول سموئیل، باب ۱۵، آیات ۱-۳.
- ↑ «نتانیاهو همچنان از عهد عتیق برای توجیه قتلعام مردم غزه استفاده میکند»، سیاق.
- ↑ «نتانیاهو خواستار قتلعام ایرانیها شد»، خبرگزاری دانشجو.
منابع
- ابنأبیالحدید، عبدالحمید بن هبةالله، شرح نهج البلاغة، محقق و مصحح: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، مکتبة آیةالله المرعشی النجفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- ابنحیون، نعمان بن محمد مغربی، دعائم الإسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الأحکام، محقق و مصحح: آصف فیضی، قم، مؤسسة آلالبیت علیهم السلام، چاپ دوم، ۱۳۸۵ق.
- ابنشهرآشوب مازندرانی، مناقب آل أبیطالب علیهم السلام، قم، انتشارات علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
- ابوالفداء، اسماعیل بن علی، تاریخ أبیالفداء، مصحح: محمود دیوب، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۹۹۷م.
- بلاغی، سید عبدالحجت، حجة التفاسیر و بلاغ الإکسیر، قم، انتشارات حکمت، ۱۳۸۶ق.
- بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل و اسرار التأویل، تحقیق: محمد عبدالرحمن المرعشلی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.
- خلیلی، جعفر، موسوعة العتبات المقدسة، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۹۸۷م.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، زیر نظر: سید جعفر شهیدی، به کوشش: غلامرضا ستوده، ایرج مهرکی، اکرم سلطانی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۵ش.
- سید رضی، محمد، نهج البلاغة، محقق و مصحح: عزیزالله عطاردی، قم، مؤسسه نهج البلاغه، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق،
- شعرانی، ابوالحسن، پژوهشهای قرآنی علامه شعرانی، محقق: سید محمدرضا غیاثی کرمانی، قم، بوستان کتاب قم، ۱۳۸۶ش.
- شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- صبری باشا، ایوب، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ۲۰۰۴م.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج علی أهل اللجاج، محقق و مصحح: محمدباقر خرسان، مشهد، نشر مرتضی، چاپ اول، ۱۴۰۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: محمدجواد بلاغی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- «عفو بینالملل: نتانیاهو باید بازداشت و به دادگاه لاهه تحویل داده شود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ فروردین ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- فرهنگ و معارف قرآن، اعلام القرآن، قم، مؤسسة بوستان کتاب، ۱۳۸۵ش.
- فضلالله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
- محمود، محمود عرفه، العرب قبل الاسلام ، قاهره، عین للدراسات و البحوث الإنسانیة و الاجتماعیة، ۱۹۹۵ش.
- مسعودی، علی بن حسین، اثبات الوصیة للإمام علی بن أبیطالب، قم، انتشارات انصاریان، چاپ سوم، ۱۳۸۴ش.
- معرفت، محمدهادی، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، مشهد، الجامعة الرضویة للعلوم الإسلامیة، ۱۴۱۸ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۸۶ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین، ۱۴۱۹ق.
- «نتانیاهو خواستار قتلعام ایرانیها شد»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «نتانیاهو همچنان از عهد عتیق برای توجیه قتل عام مردم غزه استفاده میکند»، سیاق، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- «هیچکس نباید زنده بماند حتی نوزادان!»، روزنامه ایران.