مسجد آصفیه (بغداد)
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| مکان | مسجد |
| نامهای دیگر | «مولویخانه» یا «مولیخانه» |
| تولیت | دیوان الوقف الشیعی |
| مشخصات | |
| مساحت | ۶۰۰ متر |
مسجد آصفیه واقع در منطقه الرصافه بغداد و شمال مدرسه مستنصریه که پیشتر به «دار القرآن المستنصریه» معروف بود.
درباره تاریخچه این مسجد اختلاف نظر وجود دارد؛ عدهای بر این باورند که ابتدا مسجد بوده و صوفیان پس از فرسودگی، آن را به تکیه تبدیل کردند و سپس در زمان حکومت داود پاشا (۱۲۳۲- ۱۲۴۷ ق) بازسازی شد. برخی دیگر معتقدند، محمد چَلَبی در سال ۱۰۱۷ق آن را به عنوان تکیه درویشان مولوی بنا کرد و داود پاشا آن را تعمیر و به مسجد آصفیه مشهور ساخت.
این مسجد با ۶۰۰ متر مربع مساحت، دارای یک گلدسته و دو گنبد است. گفته شده، قبر کلینی و شیخ کراجکی، از عالمان شیعه در این مسجد قرار دارد.
معرفی اجمالی
مسجد آصفیه از مساجد قدیمی منطقه الرصافه است که مشرف به رودخانه دجله و پل بغداد[۱] کنار پل شهدا در شمالغرب مدرسهٔ مستنصریه قرار دارد.[۲] مسجد صفویه که امروزه به نام «الآصفیه» شهرت دارد قبلا به نام «دار القرآن المستنصریه» مشهور بود.[۳] این بنا همزمان با مدرسه مستنصریه بغداد ساخته شد و در فاصله کوتاهی از مدرسه قرار دارد.[۴]
در مسجد آصفیه دو قبر منسوب به شيخ كلينى و محمد بن علی معروف به کَراجَکی از عالمان و محدثان شيعه در قرون اوليه اسلامى است.[۵] درباره انتساب قبر شیخ کلینی، اقوال ديگرى نيز بيان شده است. برخی مقبره واقع در این مسجد را مدفن مستنصر بالله یکی از خلفای عباسی،[۶] و برخی دیگر قبر حارث محاسبی، از صوفیان قرن سوم هجری قمری.[۷] و برخی دیگر متعلق به ابو محمدحسن بن قاسم بن هبة الله نیلی (م۵۷۱ق) دانستهاند.[۸]
مساحت و معماری
مساحت مسجد آصفیه حدود ۶۰۰متر با سه ورودى است كه دو ورودى آن، متصل به شبستان مسجد و ورودى سوم، متصل به مقبره داخل مسجد است.[۹] مسجد آصفیه داراى يك گلدسته و دو گنبد آبى- سبز رنگ است كه يكى از اين دو گنبد، بر اتاق مقبره قرار دارد.[۱۰] اتاق مقبره، مربع شكل و طول هر ضلع آن، هفت متر است.[۱۱] محسن الویری از کتاب «الکلینی، شیخ المحدثین» نقل کرده، پس از سرنگونی صدام به موجب قانون مصوب سال ۲۰۰۵م اداره مسجد آصفیه و بقعه کلینی به شیعیان واگذار و بلافاصله کار تعمیرات و تغییر ضریح از سوی دیوان الوقف الشیعی آغاز شد.[۱۲] تغییرات جدید بقعه داخل مسجد در سال ۲۰۱۴م به پایان رسید.[۱۳]
پیشینه
در پیشینه ساخت مسجد آصفیه دو دیدگاه مختلف است:
- به گفته ابنجوزی، نویسندهٔ کتاب مناقب بغداد، مسجد آصفیه در آغاز مسجدی فعال بوده؛ اما با گذشت زمان و فرسودگی بنا و متروکه شدن مسجد، صوفیان و دراویش این مکان را بهعنوان «تکیه» برگزیدند.[۱۴] بعدها در دورهٔ حکومت داود پاشا بر بغداد (۱۲۳۲- ۱۲۴۷ ق)، وزیر او مسجد را تجدید بنا کرد؛ نمازخانهای وسیع برای آن ساخت، دو گنبد بر فرازش قرار داد و در دو سوی آن، دو مناره از سنگ تراشیده و کاشیکاریشده بنا نهاد.[۱۵] همچنین در سه سمت مسجد، بناهایی دوطبقه احداث کرد و برای آن مدرسان، خطیب، امام جماعت، چند مؤذن و خادم تعیین نمود.[۱۶] ابنجوزی ذکر کرده است که شیخ صالح تمیمی، شاعر، اتمام بازسازی مسجد را در ابیاتی ثبت کرده که بر سنگ کاشیکاری دری در سمت شرقی مسجد نصب شده است.[۱۷]
- به گفتهٔ عباس عزاوی، نویسندهٔ کتاب موسوعة تاریخ العراق، محل مسجد آصفیه در ابتدا «مولویخانه» یا «مولیخانه» بوده که محمد چَلَبی آن را در سال ۱۰۱۷ قمری بنا کرد و بهعنوان تکیه درویشان مولوی مورد استفاده قرار گرفت.[۱۸] بعدها داود پاشا که به «آصف زمانه» ملقب بود؛ ساختمان آن را نوسازی کرد و از آن پس افزون بر «مولیخانه» به «مسجد آصفیه» نیز شهرت پیدا کرد.[۱۹]
پانویس
- ↑ ابنجوزی، مناقب بغداد، اضواء السلف، ص۲۸.
- ↑ جمعی از نویسندگان، حضارة العراق، ۱۴۰۶ق، ج۱۰، ص۲۸۹.
- ↑ مقدس، راهنمای اماکن زیارتی و ساحتی در عراق، ۱۳۸۸ش، ص۲۸۹.
- ↑ «سفرنامه اربعین محسن الویری»، خبرگزاری مهر.
- ↑ فقیه بحرالعلوم و خامهیار، زيارتگاههاى عراق، تهران، ج۱، ص۳۶۳.
- ↑ فقیه بحرالعلوم و خامهیار، زيارتگاههاى عراق، تهران، ج۱، ص۳۶۶ و ۳۶۷.
- ↑ فقیه بحرالعلوم و خامهیار، زيارتگاههاى عراق، تهران، ج۱، ص۳۶۵ و ۳۶۶.
- ↑ فقیه بحرالعلوم و خامهیار، زيارتگاههاى عراق، تهران، ج۱، ص۳۶۷.
- ↑ فقیه بحرالعلوم و خامهیار، زيارتگاههاى عراق، تهران، ج۱، ص۳۶۸.
- ↑ فقیه بحرالعلوم و خامهیار، زيارتگاههاى عراق، تهران، ج۱، ص۳۶۸.
- ↑ فقیه بحرالعلوم و خامهیار، زيارتگاههاى عراق، تهران، ج۱، ص۳۶۸.
- ↑ «سفرنامه اربعین محسن الویری»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «سفرنامه اربعین محسن الویری»، خبرگزاری مهر.
- ↑ ابنجوزی، مناقب بغداد، اضواء السلف، ص۲۸.
- ↑ ابنجوزی، مناقب بغداد، اضواء السلف، ص۲۸.
- ↑ ابنجوزی، مناقب بغداد، اضواء السلف، ص۲۹.
- ↑ ابنجوزی، مناقب بغداد، اضواء السلف، ص۲۹.
- ↑ عزاوی، موسوعه تاریخ العراق، ۱۴۲۵ق، ج۲، ص۱۲۰.
- ↑ عزاوی، موسوعه تاریخ العراق، ۱۴۲۵ق، ج۲، ص۱۲۰ و ۱۲۱.
منابع
- «مسجد آصفیه»، نقشه گوگل
- «سفرنامه اربعین محسن الویری»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۴ش.
- ابنجوزی، عبد الرحمن بن علی، مناقب بغداد و معه تاریخ مساجد بغداد و آثارها، مصحح: محمد بهجه اثری، بینا، اضواء السلف، بیتا.
- جمعی از نویسندگان، حضارة العراق، بغداد، دار الحریه، ۱۴۰۶ق.
- حرز الدین، محمد، مراقد المعارف، بینا، سعید بن جبیر، ۱۳۷۱ش.
- عزاوی، عباس، موسوعه تاریخ العراق بین احتلالین، بیروت، الدار العربیه للموسوعات، ۱۴۲۵ق.
- فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی و احمد خامهیار، زيارتگاههاى عراق (معرفی زیارتگاههای مشهور در کشور عراق)، تهران، سازمان حج و زیارت، بیتا.
- مقدس، احسان، راهنمای اماکن زیارتی و ساحتی در عراق، تهران، مشعر، ۱۳۸۸ش.