مسجد الاقمر
 مسجد الاَقمر در قاهره | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| بنيانگذار | مأمون بطائحی |
| تأسیس | قرن۶ق |
| کاربری | مسجد |
| مکان | قاهره |
| مشخصات | |
| مساحت | ۲۴×۳۸ |
| وضعیت | فعال |
مسجد الاَقمَر (به‌معنای «مسجد روشن‌شده با نور ماه») از بناهای شیعی برجای‌مانده از دوره فاطمیان در قاهره است.[۱] این مسجد در سال ۵۱۹ق/۱۱۲۵م به دستور مأمون بطائحی، وزیر الآمر باحکام الله، خلیفۀ فاطمی ساخته شد.[۲]
تزئینات سردر شامل نقش‌ها و ساختارهایی است که به باور برخی پژوهشگران با تکریم اهل‌بیت(ع) ارتباط دارد.[۳] در ترنج بالای سردر، سه دایره دیده می‌شود که نام‌های پیامبر(ص) و امام علی(ع) با خط کوفی در کنار یکدیگر آمده‌اند.[۴] همچنین آیه تطهیر با خط کوفی بر سردر مسجد نقش بسته است.[۵] به گفته کارولین ویلیامز، پژوهشگر هنر اسلامی، درج این آیه می‌تواند نشان‌دهنده گرایش شیعی معمار بنا باشد؛ زیرا در تفاسیر شیعی، آیه تطهیر درباره پنج تن آل عبا است.[۶]
در هر دو سوی طاق‌نمای اصلی، طاق‌نماهای کوچک‌تری دیده می‌شود که در مرکز هر یک نام امام علی(ع) نقش شده و نام پیامبر(ص) به صورت دایره‌وار آن را در برگرفته است.[۷] هیلِن براند (زاده ۱۹۴۳م)، خاورشناس انگلیسی، احتمال داده این نقش برگرفته از حدیث مدینه العلم باشد که در آن پیامبر(ص) خود را شهر علم و علی(ع) را دروازه آن معرفی کرده است.[۸]
در مُقَرنَس‌کاری‌های مسجد، آیه «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ» همراه با نام‌های محمد(ص) و علی(ع) کنده‌کاری شده است.[۹] به گفته ویلیامز، ترکیب عبارت «إِنَّ اللَّهَ مَعَ» با این نام‌ها می‌تواند به صورت «خدا با محمد و علی است» خوانده شود،[۱۰] که برداشتی با دلالت شیعی به شمار می‌آید.[۱۱]
در دو سوی سردر نیز تزئیناتی دیده می‌شود که از نظر برخی پژوهشگران اشاراتی شیعی دارند. چراغ آویخته در یکی از قاب‌ها برگرفته از آیه نور و حدیث امان است که اهل‌بیت را به ستارگان راهنما تشبیه می‌کند.[۱۲] همچنین گفته شده نقش گل و گلدان می‌تواند یادآور امام حسن(ع) و امام حسین(ع) باشد.[۱۳] برخی نیز گفته‌اند وجود پنج طاقچه در ترکیب سردر می‌تواند اشاره‌ای نمادین به پنج تن باشد.[۱۴]
مسجد الأقمر در زمینی به ابعاد ۲۴×۳۸ متر بنا شده است.[۱۵] نمای بیرونی مسجد هم‌راستای خیابان ساخته شده، اما بنای داخلی آن رو به قبله است که سبب ایجاد پیچش در نقشه معماری بنا شده است.[۱۶]
پانویس
- ↑ عنایتی، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۰.
- ↑ مقریزی، الخطط، ۱۲۷۰ق، ج۲، ص۲۹۰؛ حسینی، النقوش الکتابیة الفاطمیة، ۲۰۰۷م، ص۲۵۶-۲۵۷.
- ↑ برنس-ابوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۳۹۱ش، ص۱۱۴؛ بلوم، هنر و معماری اسلامی در آفریقای شمالی، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۱.
- ↑ فرج‌الحسینی، کتیبه‌های فاطمیان بر ابنیه‌هایی در مصر، ۱۳۹۳ش، ص۲۶۴.
- ↑ فرج‌الحسینی، کتیبه‌های فاطمیان بر ابنیه‌هایی در مصر، ۱۳۹۳ش، ص۲۶۴.
- ↑ عنایتی، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۱.
- ↑ عنایتی، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۲.
- ↑ عنایتی، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۲.
- ↑ عنایتی، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۲.
- ↑ عبدالوهاب، تاریخ المساجد الاثریة، ۱۹۴۶م، ج۱، ص۷۰، ۱۰۰، ۱۳۷؛ عنایتی، «مطالعه تطبیقی...»، ص۶۲.
- ↑ عنایتی، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۲.
- ↑ عنایتی، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۳.
- ↑ عنایتی، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۳.
- ↑ عنایتی، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، ص۶۳.
- ↑ برنس-ابوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۳۹۱ش، ص۱۱۴؛ بلوم، هنر و معماری اسلامی در آفریقای شمالی، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۱.
- ↑ برنس-ابوسیف، معماری اسلامی در قاهره، ۱۳۹۱ش، ص۱۱۴؛ بلوم، هنر و معماری اسلامی در آفریقای شمالی، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۱.
منابع
- برنس- ابوسیف، دوریس، معماری اسلامی در قاهره، ترجمه ادشیر اشراقی، تهران، مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن، ۱۳۹۱ش.
- بلوم، جاناتان ام، هنر و معماری اسلامی در آفریقای شمالی، ترجمه محمدتقی فرامرزی، تهران، پژوهشکده هنر، ۱۳۹۳ش.
- حسینی، فرج حسین فرج، النقوش الکتابیة الفاطمیة، قاهره، بی‌نا، ۲۰۰۷م.
- عبدالوهاب، حسن، تاریخ المساجد الاثریة، قاهره، بی‌نا، ۱۹۴۶م.
- عنایتی، نازنین، «مطالعه تطبیقی سردرمسجد جورجیر اصفهان و مسجدالاقمر قاهره»، نشر مطالعات عالی هنر، دوره اول، شماره ۲، زمستان ۱۳۹۸ش.
- فرج‌الحسینی، کتیبه‌های فاطمیان بر ابنیه‌هایی درمصر، ترجمه سیدمحمد فدوی، تهران، فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی، پژوهشکده هنر، ۱۳۹۳ش.
- مقریزی، احمد، الخطط، بولاق، بی‌جا، ۱۲۷۰ق.
تشیع در آفریقا | ||
|---|---|---|
| کشورها | آفریقای جنوبی • آفریقای مرکزی • آنگولا • اتیوپی • اریتره • الجزایر • اوگاندا • بروندی • بنین • بتسوانا • بورکینافاسو • تانزانیا • توگو • تونس • جیبوتی • حبشه • چاد • زامبیا • زیمبابوه • ساحل عاج • سنگال • سوازیلند • سودان • سومالی • سیرالئون • صحرای غربی • غنا • کامرون • کنگو برازاویل • کنگو کینشازا • کنیا • گامبیا • گابن • گینه بیسائو • گینه کوناکری • لیبریا • لیبی • ماداگاسکار • مالی • مالاوی • مراکش • مصر • موزامبیک • موریتانی • موریس • نامیبیا • نیجریه • نیجر |  |
| شهرها و مناطق | ||
| شخصیت‌های تأثیرگذار | ||
| مؤسسات | ||
| امامزادگان | ||
| سلسله‌ها و خاندان‌ها | ||
| فِرَق و گروه‌ها | ||
| بناها | ||
| مرتبط | ||