سید محمدباقر صدر: تفاوت میان نسخهها
P.motahari (بحث | مشارکتها) |
P.motahari (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۱۵۱: | خط ۱۵۱: | ||
==محل دفن شهید صدر== | ==محل دفن شهید صدر== | ||
دولت عراق پیکر شهید صدر را به صورت مخفیانه در [[قبرستان وادی السلام]] دفن کرد. پس از [[انتفاضه شعبانیه]] در ۱۹۹۱م، به منظور نابودی قبور شیعیان، جادههای زیادی در این قبرستان ایجاد شد و قبر شهید صدر در اتوبان قرار گرفت. | دولت عراق پیکر شهید صدر را به صورت مخفیانه در [[قبرستان وادی السلام]] دفن کرد. پس از [[انتفاضه شعبانیه]] در ۱۹۹۱م، به منظور نابودی قبور شیعیان، جادههای زیادی در این قبرستان ایجاد شد و قبر شهید صدر در اتوبان قرار گرفت. | ||
کسانی که از محل دفن، اطلاع داشتند، پیکر او را به محل دیگری در وادیالسلام انتقال دادند؛ اما بعد از مدتی به جهت آنکه دیگران، از جای دفن، اطلاع یافته بودند، آن را به مکان دیگری منتقل کردند. در نهایت در ماه [[رمضان]] ۱۴۲۷ق، جسد شهید صدر، به دروازه ورودی شهر [[نجف اشرف]] انتقال یافت تا نهادهای علمی و اجتماعی در کنار آن ایجاد شود. این بار تمام قطعه زمین پیرامون قبر، بدون بازکردن آن، به محل جدید | کسانی که از محل دفن، اطلاع داشتند، پیکر او را به محل دیگری در وادیالسلام انتقال دادند؛ اما بعد از مدتی به جهت آنکه دیگران، از جای دفن، اطلاع یافته بودند، آن را به مکان دیگری منتقل کردند. در نهایت در ماه [[رمضان]] ۱۴۲۷ق، جسد شهید صدر، به دروازه ورودی شهر [[نجف اشرف]] انتقال یافت تا نهادهای علمی و اجتماعی در کنار آن ایجاد شود. این بار تمام قطعه زمین پیرامون قبر، بدون بازکردن آن، به محل جدید منتقل شد.<ref>مزار شهید آیة الله محمد باقر صدر کجاست؟ خبرگزاری فارس،/۱۹/۱/۹۳. [http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930119000364#sthash.V3SpHnrf.dpuf]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
نسخهٔ ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۵۷
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| تاریخ تولد | ۱۰ اسفند ۱۳۱۳ش |
| تاریخ وفات | ۱۹ فروردین [[۱۳۵۹ش]] |
| محل دفن | ورودی شهر نجف |
| شهر وفات | نجف |
| خویشاوندان سرشناس | امام موسی صدر • سید محمد صدر • بنت الهدی صدر |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سید ابوالقاسم خویی • محمدرضا آلیاسین • صدرا بادکوبهای • علامه جعفری |
| شاگردان | سید محمدباقر حکیم • سید محمود هاشمی شاهرودی • سید کاظم حسینی حائری • محمد مهدی آصفی • سیدکمال حیدری |
| محل تحصیل | کاظمین و نجف |
| تألیفات | فدک فی التاریخ • غایةالفکر فی علمالاصول • فلسفتنا • اقتصادنا • البنکاللاربوی فی الاسلام • دورالائمة فی الحیاةالاسلامیة • و... |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| سیاسی | همکاری در تأسیس حزب الدعوه • همکاری با جماعة العلماء فی النجف الاشرف • صدور فتوای حرمت عضویت مسلمانان در حزب بعث عراق • برپایی راهپیمایی و تظاهرات در شهرهای عراق |
سید محمد باقر صدر (زادهٔ ۱۳۵۳ق/۱۳۱۳ش و درگذشتهٔ ۱۴۰۰ق/۱۳۵۹ش)، فقیه و متفکر شیعه و فعال سیاسی عراقی. او علوم دینی را نزد آیت الله خویی و برخی از علمای نجف آموخت، تحصیلاتش را پیش از ۲۰ سالگی به اتمام رساند و در حوزه علمیه نجف به تدریس علوم دینی پرداخت. سید محمد صدر، سید محمدباقر حکیم، سید کاظم حسینی حائری و سید محمود هاشمی شاهرودی،از شاگردان اویند. کتابهای فلسفتنا، اقتصادنا، دروسٌ فی علم الاصول(مشهور به حلقات) و الاسس المنطقیه للاستقراء نیز مهمتـرین آثار او است.
مشارکت در تشکیل حزب الدعوة الاسلامیة، صدور فتوای حرمت عضویت مسلمانان در حزب بعث عراق و برپایی چند راهپیمایی و تظاهرات در شهرهای شیعهنشین جنوب عراق و بغداد بخشی از فعالیتهای سیاسی وی بود. این اقدامات سبب شد که رژیم بعث عراق او و خواهرش آمنه صدر را دستگیر کند و به شهادت رساند.
ولادت و خانواده
سید محمد باقر صدر در ۱۰ اسفند ۱۳۱۳ش (برابر ۲۵ ذیالقعده ۱۳۵۳ق) در شهر کاظمین به دنیا آمد.[۱] پدرش سید حیدر صدر عاملی و مادرش دختر شیخ عبدالحسین آلیاسین [۲] است.
پدربزرگش آیت الله سید اسماعیل صدر از مراجع تقلید شیعه در نیمه اول قرن چهارده قمری بود و در ۱۳۳۸ق وفات کرد. تبار او از فرزندان امام کاظم(ع) و از عالمان دینی بودهاند که در ایران، لبنان و عراق زندگی میکردند.
برادر بزرگ و معلم باقر صدر، سید اسماعیل نیز از مجتهدان جوان نجف بود که سال ۱۳۸۸ق در ۴۸ سالگی درگذشت. خواهرش آمنه بنت الهدی صدر هم شاعر، نویسنده و معلم فقه و اخلاق بود که سرانجام همراه برادرش اعدام شد.[۳]
محمد باقر در ۱۴ سالگی پدرش را از دست داد و زیر نظر مادر و برادرش سید اسماعیل صدر قرار گرفت.[۴]
تحصیلات
وی از پنج سالگی به مدرسه رفت و تا یازده سالگی دوره ابتدایی را به اتمام رساند و به فراگیری دروس حوزوی دینی پرداخت. او کتاب معالم الاصول را نزد برادرش سید اسماعیل فراگرفت و دیگر کتابهای دوره سطح حوزه را در مدتی کوتاه به پایان رساند.[۵]
شهید صدر دوره عالی فقه و اصول را نزد سید ابوالقاسم خویی و شیخ محمدرضا آل یاسین گذراند.[۶] فلسفه اسلامی (اسفار ملاصدرا) را از صدرا بادکوبهای آموخت. در کنار آن هم فلسفه غرب را فرا گرفت.[۷] گفته شده است در این زمینه، در دروس علامه جعفری شرکت کرده است.
شاگردان
سید محمد باقر صدر از بیست سالگی با تدریس کتاب کفایه الاصول، تدریس را آغاز کرد. از ۲۵ سالگی درس خارج اصول و از ۲۸ سالگی درس خارج فقه را بر اساس کتاب العروه الوثقی تدریس کرد. بعدها فلسفه و تفسیر قرآن درس داد. شهید صدر در طول نزدیک به سی سال تدریس، شاگردان بسیاری تربیت کرد. برخی از آنها عبارتند از:
- سید محمد باقر حکیم
- سید محمود هاشمی شاهرودی (رئیس سابق قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران)
- سید کاظم حسینی حائری
- محمد مهدی آصفی
- سید عبدالغنی اردبیلی
- محسن اراکی
- سید کمال حیدری
- سید محمد باقر مهری
- سید عبدالهادی حسینی شاهرودی
- سید حسین حسینی شاهرودی
- محمدابراهیم انصاری
- سید علیرضا حائری
- غلامرضا عرفانیان
- سید علی اشکوری[۸]
تألیفات
سید محمد باقر صدر، در زمینههای مختلفِ فقه، اصول، منطق، فلسفه، اقتصاد، کلام، تفسیر، تاریخ و سیاست کتاب نوشته است. برخی از آثار او عبارت است از:
- فدک فی التاریخ (فدک در تاریخ)
- غایه الفکر فی علم الاصول
- فلسفتُنا
- اقتصادُنا
- الاسس المنطقیه للاستقراء
- المعالم الجدیده للاصول
- بحوث فی شرح العروهالوثقی
- دروس فی علم الاصول، معروف به(حلقات)
- الفتاوی الواضحه که رساله عملیه شهید صدر است و سبک ویژهای دارد.
- البنک اللاربوی فی الاسلام (بانک بدون ربا در اسلام)
- المدرسه الاسلامیه، که شامل بحثهای اجتماعی و اقتصادی است.
- بحث حول المهدی (ع)
- بحث حول الولایة
- الاسلام یقود الحیاه (اسلام راهنمای زندگی)
- المدرسه القرآنیه، درسهای تفسیر موضوعی قرآن
- دور الائمه فی الحیاه الاسلامیه (نقش امامان در اسلام)
- نظام العبادات فی الاسلام (نظام عبادی از نظر اسلام)
- حاشیه بر رساله عملیه شیخ مرتضی آل یاسین، تحت عنوان (بلغه الراغبین)، که چاپ نشده است.
- حاشیه بر مهناج الصالحین آیت الله حکیم
- حاشیه بر مناسک حج آیت الله خوئی
- حاشیه بر بخش نماز جمعه از کتاب شرائعالاسلام
- موجز احکامالحج، مختصری از احکام حج.
مرجعیت
صدر به جهت سابقه علمی و حمایت آیة الله خویی مورد توجه خواص و مردم عادی قرار گرفت. پس از آغاز فعالیتهای سیاسی و بهویژه تشکیل حزب الدعوة الاسلامیة، رجوع مردم به او بیش از پیش شد. او پس از درگذشت آیة الله حکیم همگان را به استاد خود، آیة الله خویی ارجاع میداد؛ با این حال گروه فراوانی از مردم عراق و لبنان از او تقلید میکردند.[۹]
فعالیتهای سیاسی و اجتماعی
تشکیل حزب الدعوة اسلامیة
در سال ۱۳۷۷ق، محمد باقر صدر همراه با برخی از علماء عراق، به منظور ساماندهی فعالیتهای سیاسی مسلمانان عراق، حزب الدعوة الاسلامیة را تأسیس کرد.[۱۰] وی پنح سال بعد، بنا به مصالحی، از آن کنار کشید، اما به دیگر اعضای حزب توصیه کرد که به کار خود ادامه دهند.[۱۱]
همکاری با جماعة العلماء
سید محمد باقر صدر با جماعة العلماء فی النجف الاشرف که عالمانی همچون شیخ مرتضی آلیاسین، شیخ محمدرضا آلیاسین، شیخ محمدرضا مظفر و سید مهدی حکیم در آن عضو بودند، نیز همکاری داشته است. وی به جهت جوانبودن(در آن زمان کمتر از سی سال داشت) عضو جماعه العلماء نبود، اما با آنان همکاری جدی داشت و نخستین بیانیه جماعة العلماء را او نوشت. سرمقالههای پنج شماره اول مجله «الاضواء» نیز که در ۱۹۶۱م، مهمترین فعالیت فرهنگی جماعة العلماء بود، به دست شهید صدر نگارش یافت.[۱۲]
حمایت از انقلاب اسلامی ایران
سید محمد باقر صدر، از نهضت امام خمینی در ایران حمایت میکرد. کتاب شش جلدیِ الاسلام یقود الحیاة را نیز به همین منظور نوشت.[۱۳] در زمان اقامت امام خمینی در نجف هم با او ارتباط نزدیکی داشت. جمله «ذوبوا فی الخمینی کما هو ذاب فی الاسلام» (در خمینی ذوب شوید چنانکه او در اسلام ذوب شده است)، نشانه اعتقاد او به امام خمینی است.[۱۴]
تحریم پیوستن به حزب بعث
شهید صدر در واکنش به الزامیکردن عضویت در حزب بعث از سوی دولت عراق، با صدور فتوایی، پیوستن به حزب و هر گونه همکاری با آن را تحریم کرد. این فتوا سبب شد مردم از پیوستن به حزب و عضویت در آن پرهیز کنند.[۱۵]
اندیشهها
نظریه حق الطاعه
شهید صدر نظریه حق الطاعه را در مقابل نظریه مشهورِ قبح عقاب بلا بیان مطرح کرده است. بر طبق نظریه حق الطاعه، در شبهات بدوی، یعنی در مواردی که احتمال وجود تکلیف هست، اما دلیلی برای آن وجود ندارد، عقل به برائت حکم نمیکند و احتیاط را لازم میداند. استدلال او این است که حق خداوند بر بندگانش محدود نیست و تنها مواردی را شامل نمیشود که ما به تکلیف یقین داریم؛ بلکه مواردی را نیز که احتمال وجود تکلیف میدهیم، دربرمیگیرد. بنابراین در اینگونه موارد، حکم عقل، لزوم احتیاط است.[۱۶] لازم است گفته شود که شهید صدر نیز مانند دیگر اصولیان، برائت شرعی را در این موارد میپذیرد؛ یعنی معتقد است که هر چند عقل به برائت حکم نمیکند، آیات و روایات، احتیاط را لازم نمیدانند و به برائت حکم میدهند.[۱۷]
ضرورت وجود حکومت اسلامی
در نگاه شهيد صدر، وجود دولت يك ضرورت اجتماعي و مبتني بر فطرت انسان است.[۱۸] بر پایه این مبنا، او وجود حکومت اسلامی را نیز ضرورت زندگی اجتماعی و سیاسی انسان میداند و میگوید: دولت اسلامی تنها يك ضرورت دينی نيست؛ بلكه افزون بر آن، ضرورت تمدن بشری است؛ زيرا تنها راهی است كه میتواند استعدادهای انسان را شكوفا سازد و او را تا جايگاه طبيعی و خاص خود در تمدن انسانی برساند.[۱۹]
اقتصاد اسلامی مکتب است، نه علم
محمد باقر صدر معتقد است که آنچه اسلام ارائه میدهد، مکتب اقتصادی اسلام است، نه علم اقتصادی اسلامی؛ یعنی اقتصاد اسلامی ارائهدهنده روشی عادلانه برای تنظیم زندگی اقتصادی است و هیچ گاه در پی اکتشافات علمی در حوزه اقتصاد نیست؛ برای مثال، اسلام در حجاز به دنبال کشف عوامل ربا نبود؛ بلکه آن را ممنوع کرد و نظام جدیدی بر اساس مضاربه بنا نمود.[۲۰] شهید صدر تصریح می کند که علم اقتصاد اسلامی نداریم؛ اما این سخن به این معنا نیست که در اقتصاد اسلامی، هیچ گاه نمیتوانیم علم اقتصاد داشته باشیم. وقتی اقتصاد اسلامی در تمام قلمروهای جامعه اسلامی پیاده شد، آنگاه عالِم اقتصاد میتواند پدیدههای اقتصادی را کشف کند و علم اقتصاد اسلامی را تبیین نماید.[۲۱]
وجود منطقة الفراغ در مکتب اقتصاد اسلامی
در دیدگاه شهید صدر، در اسلام، منطقة الفراغ وجود دارد؛ یعنی در مواردی، حاکم اسلامی این اجازه را دارد که خود قانون وضع کند. بر این اساس،او عقیده دارد که مکتب اقتصادی اسلام، مشتمل بر دو بخش است: یکم، بخشی که شارع، احکام آن را به صورت مشخص، وضع کرده است و قابل تغییر نیست. دوم، بخشی که وضع احکام آن بر عهده دولت اسلامی (ولی فقیه) گذاشته شده است. وی بخش دوم را منطقة الفراغ مینامد و میگوید: پیامبر (ص) نیز از آن استفاده کرده است.[۲۲]
توالد ذاتی معرفت و حل مشکل استقراء
فیلسوفان علم دو راه را برای کسب معرفت، معرفی کردهاند: یکی عقل(به شیوه توالد موضوعی) و دیگری حس. شهید صدر، افزون بر این دو راه، روشی جدید را برای کسب معرفت معرفی کرده و آن را توالد یا زایش ذاتی معرفت نام نهاده است. وی معتقد است با طرح این نظریه جدید، مشکل تاریخی ظنیبودن استقراء را نیز حل کرده است. نظریه توالد ذاتی معرفت، عبارت است از زاییدن معرفتی از معرفت دیگر بدون اینکه تلازم حقیقی میان آنها وجود داشته باشد. بر طبق این نظریه، توالد موضوعی، یعنی زایش معرفت جدید از طریق تلازم میان معرفتها، تنها راه کسب معرفت عقلی نیست؛ بر خلاف منطق ارسطویی، عمده علوم و معارف، حاصل معارف اولیه با روش ذاتی است.[۲۳] شهید صدر توالد ذاتی معرفت را در کتاب الاسس المنطقیه للاستقراء یا مبانی منطقی استقراء، مطرح کرده است.[۲۴]
شهادت
در روز شنبه نوزدهم جمادی الاول ۱۴۰۰ق (شانزدهم فروردین ۱۳۵۹ش)،دولت عراق پس از نُه ماه محاصره خانگی، سید محمد باقر صدر را دستگیر کرد. از او خواسته شد که تنها چند کلمه بر ضد امام خمینی و انقلاب اسلامی ایران بنویسد تا آزاد شود. صدر این خواسته را رد کرد و گفت: «من آماده شهادتم و هرگز خواستههای غیرانسانی و ضددینی شما را قبول نخواهم کرد.»[۲۵] سرانجام شهید صدر در روز سه شنبه ۲۳ جمادیالاول ۱۴۰۰ق (۱۹ فروردین ۱۳۵۹ش)، همراه خواهرش به شهادت رسید.[۲۶]
محل دفن شهید صدر
دولت عراق پیکر شهید صدر را به صورت مخفیانه در قبرستان وادی السلام دفن کرد. پس از انتفاضه شعبانیه در ۱۹۹۱م، به منظور نابودی قبور شیعیان، جادههای زیادی در این قبرستان ایجاد شد و قبر شهید صدر در اتوبان قرار گرفت. کسانی که از محل دفن، اطلاع داشتند، پیکر او را به محل دیگری در وادیالسلام انتقال دادند؛ اما بعد از مدتی به جهت آنکه دیگران، از جای دفن، اطلاع یافته بودند، آن را به مکان دیگری منتقل کردند. در نهایت در ماه رمضان ۱۴۲۷ق، جسد شهید صدر، به دروازه ورودی شهر نجف اشرف انتقال یافت تا نهادهای علمی و اجتماعی در کنار آن ایجاد شود. این بار تمام قطعه زمین پیرامون قبر، بدون بازکردن آن، به محل جدید منتقل شد.[۲۷]
پانویس
منابع
- اسلامی، رضا، مکتب اصولی شهید آیت الله صدر، پژوهش و حوزه، پايیز و زمستان۱۳۸۵،شماره۲۷و۲۸، ص۱۲۶تا۱۸۵.
- جمشیدی، محمد حسین، مفهوم و چيستی حكومت در انديشه سياسی شهيد صدر، فصلنامه سياست، مجله دانشكده حقوق و علوم سياسی، دوره۲۸، شماره۳، پاييز۱۳۸۷،ص۱تا۱۸.
- جمشیدی، محمد حسین؛ درودی، مسعود، حکومت اسلامی در اندیشه سیاسی شهید صدر؛ بررسی مؤلفههای صوری و ماهوی حکومت اسلامی در دوران غیبت، حکومت اسلامی، تابستان۱۳۹۱، سال هفدهم، شماره۶۴، ص۸۷تا۱۱۶.
- حسینی حائری، سیدکاظم، اقتصاد اسلامی و روش کشف آن از دیدگاه شهید صدر رحمه الله، ترجمه: یوسفی، احمدعلی، اقتصاد اسلامی، بهار۱۳۸۰، شماره۱،ص۲۱تا۴۲.
- حسینی حائری، سید کاظم؛ زندگی و افکار شهید صدر، ترجمه حسن طارمی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۵ش، چاپ اول.
- حسینی حائری، سید کاظم، مباحث الاصول، قم، ۱۴۰۷ق.
- حکیم، سید محمد مهدی، التحرک الاسلامی فی العراق.
- خسروپناه، عبدالحسین، منطق استقراء از دیدگاه شهید صدر، ذهن، تابستان۱۳۸۳، شماره۱، ص۲۹تا۵۸.
- صدر، سید محمد باقر، المدرسة القرآنیه، پژوهشگاه علمی تخصصی شهید صدر (ره)، ۱۳۹۰.
- قلیزاده، مصطفی، شهید صدر بر بلندای اندیشه و جهاد، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۲ش.
- کولائی، الهه؛ و دیگران، یادواره شهید آیت الله سید محمدباقر صدر، بیجا، کانون انتشارات ناصر، ۱۳۶۰ش.
- گفتگوی با حجت الاسلام سید محمد باقر مهری، چاپ ۱۳۶۱.
- لاریجانی، صادق، نظریه حق الطاعه، پژوهشهای اصولی،پاییز 1381، شماره1، ص11تا26.
- ماهنامه شاهد یاران، شماره ۱۸، اردیبهشت ۱۳۸۶ش.
پیوند به بیرون
ّّّّّّّّّ
- ↑ حسینی حائری، سید کاظم، زندگی و افکار شهید صدر، ص۳۵.
- ↑ حسینی حائری، سید کاظم، زندگی و افکار شهید صدر، ص۳۲.
- ↑ قلیزاده، مصطفی، شهید صدر بر بلندای اندیشه و جهاد، ص۱۷تا۱۸.
- ↑ کولائی، الهه و دیگران، یادواره شهید آیتالله سید محمدباقر صدر، ص۶و۷.
- ↑ قلیزاده، مصطفی، شهید صدر بر بلندای اندیشه و جهاد، ص۲۳تا۲۴
- ↑ حسینی حائری، سید کاظم، مباحث الاصول، مقدمه، ص۴۲.
- ↑ قلیزاده، مصطفی، شهید صدر بر بلندای اندیشه و جهاد، ص۲۹.
- ↑ برای اطلاع بیشتر مراجعه شود به: مباحث الاصول، ص۷۹تا۸۳؛ شهید صدر بر بلندای اندیشه و جهاد، ص۳۳تا۳۴؛ گفتگو با حجهالاسلام سید محمد باقر مهری، چاپ ۱۳۶۱ش، ص۲۰.
- ↑ قلیزاده، مصطفی، شهید صدر بر بلندای اندیشه و جهاد، ص۶۱؛ ماهنامه شاهد یاران، مصاحبه با سید محمدحسین فضل الله، شماره ۱۸، ص۱۳-۱۴. [۱]
- ↑ حسینی حائری، سید کاظم، مباحث الاصول، ص۸۸.
- ↑ گفتگویی با سید محمد باقر مهری، ص۳۵؛ شهید صدر بر بلندای اندیشه و جهاد، ص۵۳تا۵۸.
- ↑ حکیم، سید محمد مهدی، التحرک الاسلامی فی العراق، ص۲۱.
- ↑ قلیزاده، مصطفی، شهید صدر بر بلندای اندیشه و جهاد، ص۸۹ـ۹۴.
- ↑ قلیزاده، مصطفی، شهید صدر بر بلندای اندیشه و جهاد، ص۳۹.
- ↑ گفتگویی با سید محمد باقر مهری، ص۵۹.
- ↑ اسلامی، رضا، مکتب اصولی شهید آیت الله صدر، پژوهش و حوزه، پايیز و زمستان۱۳۵۸،شماره۲۷و۲۸، ص۱۵۳؛ لاریجانی، صادق، نظریه حق الطاعه، پژوهشهای اصولی، پاییز۱۳۸۱، شماره۱، ص۱۲.
- ↑ لاریجانی، صادق، نظریه حق الطاعه، پژوهشهای اصولی، پاییز۱۳۸۱، شماره۱، ص۱۳.
- ↑ جمشیدی، محمدحسین؛ درودی، مسعود، حکومت اسلامی، حکومت اسلامی در اندیشه سیاسی شهید صدر؛ بررسی مؤلفههای صوری و ماهوی حکومت اسلامی در دوران غیبت، تابستان۱۳۹۱، سال هفدهم، شماره۶۴،ص۹۳.
- ↑ جمشیدی، محمد حسین، مفهوم و چيستی حكومت در انديشه سياسی شهيد صدر، فصلنامه سياست، مجله دانشكده حقوق و علوم سياسی، دوره۳۸، شماره۳، پاييز۱۳۸۷،ص۸و۹.
- ↑ حسینی حائری، سیدکاظم، اقتصاد اسلامی و روش کشف آن از دیدگاه شهید صدر رحمه الله، ترجمه: یوسفی، احمدعلی، اقتصاد اسلامی، بهار۱۳۸۰، شماره۱، ص۲۲و۲۳.
- ↑ حسینی حائری، سیدکاظم، اقتصاد اسلامی و روش کشف آن از دیدگاه شهید صدر رحمه الله، ترجمه: یوسفی، احمدعلی، اقتصاد اسلامی، بهار۱۳۸۰، شماره۱، ص۲۴.
- ↑ حسینی حائری، سیدکاظم، اقتصاد اسلامی و روش کشف آن از دیدگاه شهید صدر رحمه الله، ترجمه: یوسفی، احمدعلی، اقتصاد اسلامی، بهار۱۳۸۰، شماره۱، ص۲۴.
- ↑ خسروپناه، عبدالحسین، منطق استقراء از دیدگاه شهید صدر، ذهن، تابستان۱۳۸۳، شماره۱، ص۳۹.
- ↑ خسروپناه، عبدالحسین، منطق استقراء از دیدگاه شهید صدر، ذهن، تابستان۱۳۸۳، شماره۱، ص۲۹.
- ↑ قلیزاده، ص۱۴۱.
- ↑ قلیزاده، ص۱۴۴.
- ↑ مزار شهید آیة الله محمد باقر صدر کجاست؟ خبرگزاری فارس،/۱۹/۱/۹۳. [۲]