عبدالله بن ابی
| مشخصات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | عَبْدُاللَّه بْنُ أُبَیِّ بْنِ مَالِک بْنِ حَارِث بْنِ عُبَیْد بْنِ مَالِک |
| کنیه | اَبُوالحُباب |
| لقب | رَأْسُالْمُنافِقین، ابنسَلول |
| محل زندگی | مدینه |
| مهاجر/انصار | انصار |
| نسب/قبیله | خزرج |
| خویشاوندان | عبدالله بن عبدالله بن ابی (فرزند) |
| درگذشت | ذیالقعده سال ۹ق، مدینه |
| نحوه درگذشت | بیماری |
| مشخصات دینی | |
| دلیل شهرت | سرکردگی منافقان مدینه و مخالفت با پیامبر(ص) |
| نقشهای برجسته | مخالفت با پیامبر(ص)، همپیمانی با یهودیان، تحریک مخالفان، نقشآفرینی در اُحد، بنیقینقاع، بنینضیر و بنیمصطلق |
عَبْدُاللَّه بْنُ أُبَیِّ، مشهور به ابْنِسَلُول (درگذشت ۹ق) از بزرگان قبیله خزرج[۱] و از سرکردگان منافقان مدینه بود[۲] که براساس گزارشهای تاریخی، پیش از هجرت پیامبر(ص)، از شخصیتهای بانفوذ یثرب بهشمار میرفت و خزرجیان درصدد بودند او را به رهبری برگزینند؛ اما پس از ورود پیامبر(ص) و گرایش مردم به ایشان، جایگاه خود را از دست داد و به مخالفت و نفاق روی آورد.[۳]
براساس گزارشها، ابناُبیّ در اُحد پس از نپذیرفتهشدن نظرش برای جنگیدن در شهر،[۴] با حدود سیصد نفر از سپاه جدا شد و به مدینه بازگشت.[۵] در غزوه تبوک نیز منافقان به سرکردگی او از همراهی پیامبر(ص) خودداری کردند.[۶] او همچنین در بنیقَینُقاع از همپیمانان یهودی خود حمایت کرد و پس از شکست آنان، برای جلوگیری از کشتهشدنشان نزد پیامبر(ص) پافشاری کرد که پیامبر(ص) او و یهودیان را لعنت کرد و به تبعید شدن یهودیان حکم داد.[۷] در غزوه بنینضیر نیز با وعده حمایت از یهودیان، آنان را به مقاومت در برابر پیامبر(ص) تشویق[۸] و وعده حمایت داد.[۹] در منابع تاریخی، از ارتباط او با چهرههایی یهودی همچون حُیَیّ بن اَخْطَب و یاسر بن اَخْطَب نیز یاد شده است.[۱۰]
در بازگشت از غزوه بنیمصطلق، نزاعی میان یکی از مهاجران و انصار بر سر آب شکل گرفت و ابناُبیّ با بهرهگیری از آن، مهاجران را تحقیر کرد و گفت: «عزیزتر، ذلیلتر را از مدینه بیرون خواهد کرد». او پس از گزارش این سخنان به پیامبر(ص)، آنها را انکار کرد؛[۱۱] اما سوره منافقون در پی این ماجرا نازل شد.[۱۲] همچنین مورخان و مفسران، نزول آیاتی از سورههای حشر،[۱۳] توبه،[۱۴] نساء[۱۵] و آلعمران[۱۶] را با عبدالله بن اُبیّ مرتبط دانستهاند. براساس برخی گزارشها، او در انتشار تهمت علیه عایشه نقش داشت که به نزول آیات ۱۱ تا ۱۶ سوره نور انجامید.[۱۷]
با وجود گزارشهایی درباره نفاق عبدالله بن اُبیّ، گفته شده است که پیامبر(ص) با او مدارا میکرد،[۱۸] سهم او را از بیتالمال میپرداخت[۱۹] و از اقدام برخی صحابه برای کشتن او جلوگیری کرد.[۲۰]
عبدالله بن اُبیّ پس از غزوه تبوک بیمار شد و در ذیالقعده سال ۹ق درگذشت.[۲۱] در روزهای پایانی عمر، پیامبر(ص) بر بالین او حاضر شد و به او یادآوری کرد که پیشتر وی را از دوستی با یهودیان نهی کرده بود،[۲۲] پس از مرگ ابناُبیّ، فرزندش از پیامبر(ص) درخواست کرد بر جنازه پدرش نماز بخواند و پیراهن خود را برای کفن او در اختیارش بگذارد. پیامبر(ص) نیز پیراهن خود را به او داد.[۲۳] اما درباره نماز پیامبر(ص)، گزارشهای متفاوتی نقل شده است. در برخی روایات اهلسنت، عمر با استناد به نهی از نماز بر منافقان، مخالف بود، اما پیامبر(ص) بر جنازه او نماز گزارد که پس از آن آیه ۸۴ سوره توبه نازل شد و از نماز بر منافقان نهی شد.[۲۴] در مقابل، برخی پژوهشگران برآناند که به اجماع مسلمانان، پیش از نزول این آیه، نهی از نماز بر منافقان وجود نداشته است.[۲۵] در روایات شیعه نیز آمده است که پیامبر(ص) بر قبر ابناُبیّ حاضر شد و در پاسخ به اعتراض عمر فرمود که از خداوند خواسته است قبر و درون او را از آتش پر کند.[۲۶]
پانویس
- ↑ مسعودی، التنبیه و الإشراف، دار الصاوی، ص۲۳۸؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، دار الکتب العلمیة، ج۱۴، ص۳۴۳.
- ↑ مقریزی، امتاع الاسماع، ۱۴۲۰ق، ج۱۴، ص۳۴۳-۳۶۴.
- ↑ ابنعبدالبرّ، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۹۴۰ و ۹۴۱؛ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۴۰۸؛ ابنجوزی، المنتظم، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۳۷۷.
- ↑ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ۱۴۱۵ق، ج۱۵، ص۱۲۲ و ۱۲۳؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، دار الکتب العلمیة، ج۹، ص۲۴۹.
- ↑ ابنهشام، السیرة النبویة، دار المعرفه، ج۲، ص۶۴؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، دار الکتب العلمیه، ج۱، ص۱۳۷؛ ابنخلدون، تاریخ ابنخلدون، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۴۳۴.
- ↑ نوری، «ویژگیهای جریان نفاق در عصر نبوی»، ۱۳۸۵ش، ص۱۱۵.
- ↑ واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۷۷-۱۷۹.
- ↑ واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۶۸؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۵۵۳.
- ↑ مقریزی، إمتاع الأسماع، دار الکتب العلمیه، ج۱، ص۱۸۸؛ ابن سید الناس، عیون الأثر، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۷۰.
- ↑ حمیدی، «منافقان عصر پیامبر اکرم(ص)»، ۱۳۸۶ش، ص۸۷.
- ↑ ابنهشام، السیرة النبویة، دار المعرفه، ج۲، ص۲۹۰ و ۲۹۱؛ بیهقی، دلائل النبوة، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۵۲ و ۵۵.
- ↑ ابنهشام، السیرة النبویة، دار المعرفه، ج۲، ص۲۹۰ و ۲۹۱؛ بیهقی، دلائل النبوة، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۵۲ و ۵۵.
- ↑ ابنعطیه، المحرر الوجیز، ۱۴۱۳ق، ج۵، ص۲۸۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۷۱-۹۳.
- ↑ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۵۶۳؛ شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربی، ج۳، ص۲۴۱.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۱۱۰؛ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۱۴۱.
- ↑ ابنهشام، السیرة النبویة، دار المعرفه، ج۲، ص۲۹۷-۳۰۳؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، دار الکتب العلمیه، ج۱، ص۲۱۳- ۲۱۶؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۲۰۴-۲۰۶.
- ↑ «دشمنان اصلی جامعه اسلامی دوران پیامبر (ص) در مدینه»؛ سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «دشمنان اصلی جامعه اسلامی دوران پیامبر (ص) در مدینه»؛ سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ ابناثیر، أسد الغابة، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۱۹۳؛ مقریزی، امتاع الاسماع، دار الکتب العلمیه، ج۱، ص۲۰۸.
- ↑ بیهقی، دلائل النبوة، ۱۴۰۵ق، ج۵، ص۲۸۵.
- ↑ ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۴۹۱.
- ↑ ابنعبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۴۹۱.
- ↑ بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۲۲ق، ج۶، ص۶۸؛ بیهقی، دلائل النبوة، ۱۴۰۵ق، ج۵، ص۲۸۷.
- ↑ عاملی، الصحیح من سیرة النبی الأعظم، دار الحدیث، ج۲۶، ص۱۰۷.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۱۸۸؛ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۱۹۶.
منابع
- ابناثیر، عزالدین، اسد الغابه، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- ابنجوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
- ابنخلدون، عبدالرحمن بن محمد، تاریخ ابنخلدون، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۸ق.
- ابنسعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ق.
- ابنسیدالناس، محمد، عیون الاثر، بیروت، دار القلم، ۱۴۱۴ق.
- ابنعبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
- ابنعطیه، عبدالحق، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۲ق.
- ابنهشام، عبدالملک، السیره النبویه، بیروت، دار المعرفه، [بیتا].
- ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۵ق.
- بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، بیجا، دار الطوق النجاه، ۱۴۲۲ق.
- بیهقی، احمد بن الحسین، دلائل النبوه، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۵ق.
- حمیدی، رضا، «منافقان عصر پیامبر اکرم(ص»، در مجله جستار، شماره۱۳ و ۱۴، بهار ۱۳۸۶.
- حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- خامنهای، سید علی، «دشمنان اصلی جامعه اسلامی دوران پیامبر (ص) در مدینه»؛ سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای، تاریخ درج: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۰، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر ۱۴۰۰.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام،تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- عاملی، سید جعفر مرتضی، الصحیح من سیرة النبی الاعظم صلّی الله علیه و آله، قم، موسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۴۲۶ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دار الکتاب، ۱۳۶۳ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مسعودی، ابوالحسن علی بن الحسین، التنبیه و الاشراف، قاهره، دار الصاوی، بیتا.
- مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع بما للنبی من الاحوال و الاموال و الحفده و المتاع، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۰ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، الامثل فی تفسیر کتاب المنزل، قم، مدرسه امام علی بن ابیطالب، ۱۴۲۱ق.
- نوری، محمدموسی، «ویژگیهای جریان نفاق در عصر نبوی(صلی الله علیه وآله)»، در مجله معرفت، شماره۱۰۸، ۱۳۸۵ش.
- واقدی، محمد بن عمر، المغازی، بیروت، موسسه الاعلمی، ۱۴۰۹ق.