آیه ۵۴ سوره آلعمران
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره آلعمران |
| شماره آیه | ۵۴ |
| جزء | ۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | غلبه نقشههای خداوند بر مکر مکاران. |
| آیات مرتبط | آیه ۳۰ سوره انفال، آیه ۹۹ سوره اعراف، آیه ۵۰ سوره نمل، آیه ۴۳ سوره فاطر، آیه ۱۵ سوره طارق |
آیه ۵۴ سوره آلعمران به غلبه نقشههای خداوند بر مکر مکاران اشاره داشته و خدا را بهترین مکر کننده معرفی کرده است. مفسران معتقدند که منظور از «مکر» توطئه قتل حضرت عیسی(ع) است.[۱] در این آیه، خداوند کسی را که قصد کشتن عیسی را داشت، به شکل او درآورد تا به جای عیسی کشته شود و عیسی به آسمان برده شد.[۲] برخی مفسران همچون سید عبدالحسین طیب، باور دارند که این مکر مربوط به حواریون است که در ظاهر با عیسی(ع) همپیمان شدند، اما در هنگام خطر او را تنها گذاشتند.[۳] همچنین در روایات آمده است که شب عروج عیسی(ع)، همان شب ضربت خوردن امام علی(ع) و شبهای قدر بود.[۴]
﴿وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ ٥٤﴾ [آل عمران:54]|﴿و [دشمنان] مکر ورزیدند و خدا [در پاسخشان] مکر در میان آورد و خداوند بهترین مکرانگیزان است ٥٤﴾
در آیه ۵۴ سوره آلعمران، به برتری مکر خداوند نسبت به مکرهای دیگر اشاره شده است که مفسران دلیل این برتری را مورد بررسی قرار دادهاند:
- ناصر مکارم شیرازی، مفسر و فقیه شیعه، بر این باور است که مکر خداوند برتر از مکر دیگران است زیرا علم و قدرت خداوند بینهایت است و در مقابل آن، علم و قدرت دیگران ناچیز و محدود است.[۵]
- سلطان محمد گنابادی، صاحب تفسیر بیان السعاده، دلیل برتری مکر خداوند را در غفلت مخلوقات از زوایای پنهان امور و همچنین در مخلوط بودن مکر مخلوقات با ظلم دانسته است.[۶]
- برخی دیگر از مفسران نیز معتقدند که برتری مکر خداوند به این دلیل است که خداوند جواب مکاران را از راهی میدهد که حتی به ذهن آنها هم نمیرسد.[۷]
نسبت دادن مکر به خداوند باعث برخی اشکالات شده است، چرا که مکر معمولاً به معنای تدبیر، پنهانکاری و ضرر رساندن است[۸] و معمولاً از ترس یا نیاز به کار گرفته میشود.[۹] برای پاسخ به این اشکال، مفسران نظرات مختلفی دارند:
- برخی معتقدند که در زبان عربی، مکر به معنای چارهاندیشی مطلق است که ممکن است مثبت یا منفی باشد، و مکر خدا در این آیه، نوعی چارهاندیشی مثبت است.[۱۰]
- برخی دیگر مکر خدا را به معنای کیفر و مجازات مکاران میدانند.[۱۱]
- برخی نیز مکر خدا را به معنای رها کردن مکاران به حال خود و اجازه دادن به نتیجه مکرشان میدانند.[۱۲]
- برخی مکر خدا را به سنت استدراج الهی مرتبط میکنند که پس از نعمتهای فراوان، به ناگهان مکاران را محروم میسازد.[۱۳]
- مرتضی مطهری شباهت مکر خدا و مکر مخلوق را در ظاهر کار میبیند، اما معتقد است که روح آنها کاملاً متفاوت است؛ مکر خدا از حکمت و رحمت سرچشمه میگیرد، در حالی که مکر مخلوق از خباثت و ظلم.[۱۴]
.jpg)
پانویس
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۲۰۶؛ علامه طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۳۲۳؛ طبرسی، مجمع البیان طبرسی، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۵۷؛ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۵۲۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان طبرسی، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۵۷؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۱.
- ↑ طیب، اطیب البیان في تفسیر القرآن، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۲۱۷.
- ↑ کاشانی، تفسیر کبیر منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، ۱۳۳۶ش، ج۲، ص۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۶۴.
- ↑ گنابادی، بیان السعاده فی مقامات العباده، ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۲۶۳.
- ↑ کاشانی، تفسیر کبیر منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، ۱۳۳۶ش، ج۱، ص۲۰۵؛ ثقفی تهرانی، وان جاوید در تفسیر قرآن مجید، بی تا، ج۱، ص۴۲۱.
- ↑ بروجردی، تفسیر شمس، ۱۴۰۱ش، ج۱، ص۴۲۰.
- ↑ نجفی خمینی، تفسیر آسان، ۱۳۹۸ق، ص۲۹۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۶۶؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان طبرسی، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۵۷؛ نجفی خمینی، تفسیر آسان، ۱۳۹۸ق، ص۲۹۷.
- ↑ شاه عبدالعظیمی، تفسیر اثنیعشری، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۱۱۴.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۳۴۵.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ۱۳۹۰ش، ج۲۶، ص۶۲۵–۶۲۳.
منابع
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.
- بحرانی، هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تحقیق: قسم الدراسات الاسلامیة موسسة البعثة، تهران، بنیاد بعثت، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- بروجردی، مصطفی، تفسیر شمس، قم، بوستان کتاب، ۱۴۰۱ش.
- بیانات در نماز جمعه تهران، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور۱۴۰۳ش.
- ثقفی تهرانی، محمد، روان جاوید در تفسیر قرآن مجید، تهران، برهان، بی تا.
- طیب، عبدالحسین، اطیب البیان في تفسیر القرآن، قم، مؤسسه سبطين، ۱۳۸۶ش.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر وعلوم قرآن، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چ ۱۱، ۱۳۸۳ش.
- سپاه محمد رسول الله (ص) حادثه تروریستی تهران را محکوم کرد، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب ۱۸ خرداد ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور۱۴۰۳ش.
- شاه عبدالعظیمی، سید حسین، تفسیر اثنیعشری، تهران، میقات، چاپ اول، ۱۳۶۳ش.
- شیطان بزرگ خدمتی ناخواسته به تحقق آرمان فلسطین کرد، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب ۱۸ آذر ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور۱۴۰۳ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان لعلوم القرآن، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبه الانشر الاسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعهٔ مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۷۴ش.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چ ۱۱، ۱۳۸۳ش.
- کاشانی، فتحالله بن شکرالله، تفسیر کبیر منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، تهران، کتابفروشی و چاپخانه محمدحسن علمی، ۱۳۳۶ش.
- گنابادی، سلطان محمد بن حیدر، بیان السعاده فی مقامات العباده، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۸ق.
- محکومیت حادثه در مشهد از سوی تعدادی از گروهها، اساتید و اصحاب رسانه افغانستانی، سایت ایسنا، تاریخ درج مطلب ۱۷ فروردین ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور۱۴۰۳ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران و قم، انتشارات صدرا، ۱۳۹۰ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چ۱، ۱۳۷۴ش.
- نجفی خمینی، محمدجواد، تفسیر آسان، تهران، انتشارات اسلامیة، چاپ اول، ۱۳۹۸ق.