نبوت زنان

این مقاله دربارهٔ نبوت زنان است. برای مباحث عام نبوت، نبوت و نبوت عامه را ببینید.

نبوت زنان از مباحث کلامی و تفسیری در اسلام است که به امکان یا عدم امکان رسیدن زنان به مقام نبوت می‌پردازد. در قرآن، نام همه پیامبران به مردان اختصاص دارد و از هیچ زنی با عنوان «نبی» یا «رسول» یاد نشده است. این امر باعث پیدایش دیدگاه‌های متفاوتی میان مفسران شده است.

گروهی از مفسران، نبوت را مختص مردان می‌دانند. بیضاوی، مفسر اهل‌سنّت، بر این باور است که اجماعی میان مسلمانان بر عدم رسیدن زنان به مقام نبوت وجود دارد. برخی دیگر نیز اکثریت قریب به اتفاقِ عالمان مسلمان را مخالف نبوت زنان دانسته‌اند. علامه طباطبایی، مفسر شیعه نیز بر این باور است که زنان به مقام نبوت نمی‌رسند و توانایی دریافت وحیِ ویژه پیامبران را ندارند؛ اما بر آنان وحی الهامی می‌شود مانند آنچه که به مادر موسی الهام شد و این دلیل بر پیامبری محسوب نمی‌شود. فخر رازی مفسر اهل‌سنت، نیز معتقد است که هیچ‌یک از زنان از سوی خدا به رسالت برگزیده نشده‌اند. امام خمینی نیز درباره حضرت فاطمه(س) بیان کرده‌اند که ایشان تمام ویژگی‌های انبیا را دارا بودند و اگر زن نبودند، قطعاً نبی بودند.

جوادی آملی مفسر شیعه، نبوت را به دو قسم تشریعی (رهبری جامعه و وظیفه اجرایی) و انبایی (خبر از امور غیبی از طریق وحی) تقسیم می‌کنند. ایشان نبوت تشریعی را مختص مردان می‌دانند، اما نبوت انبایی را مختص مردان نمی‌شمارند و بنابراین امکان نبوت برای زنان (به این معنا) را رد نمی‌کنند.

یکی از دلایل مخالفان، استناد به مفهوم رجال در آیه «وَما أَرْسَلْنا مِن قَبْلِکَ إِلّا رِجالًا نُوحِی إِلَیهِم» است؛ زیرا این واژه «رجال» به معنای مردان است.

در مقابل، برخی از مفسران اهل‌سنّت به امکان نبوت زنان باور دارند. موافقان بر این باورند که اگرچه قرآن رسالت را به مردان نسبت داده، اما دلیلی بر نفی نبوتِ زنان ارائه نکرده است. از نظر قرطبی، مفسر قرن هفتم قمری، حضرت مریم(س) پیامبر بود؛ زیرا خداوند از طریق فرشته با او سخن گفته است. آیه ۴۲ سوره آل‌عمران و ذکر نام مریم در کنار پیامبران از دلایل این دیدگاه شمرده شده است. ابن‌حجر عسقلانی نیز گزارش کرده است که ابوالحسن اشعری، متکلم قرن سوم، و ابن‌حزم، عالم قرن پنجم قمری، نیز قائل به نبوت برخی زنان بوده‌اند. ابن‌حزم زنانی همچون حوا، ساره، هاجر، مادر موسی، آسیه و مریم را پیامبر دانسته است. این گروه به آیاتی استناد می‌کنند که از برگزیدگی و برتری خاندان ابراهیم و خاندان عمران سخن می‌گوید.