شیعههراسی
شیعههراسی یا شیعهستیزی به معنای مقابله فکری و عملی با مذهب تشیع تعریف شده است.[۱] برخی پژوهشگران ریشههای این پدیده را به صدر اسلام بازگردانده و معتقدند از همان دوره، فعالیتهای سیاسی، فرهنگی و نظامی علیه شیعیان وجود داشته است.[۲] گزارش شده است که بنیامیه نخستین حکومت اسلامی بودند که شیعهستیزی را بهصورت سازمانیافته دنبال کردند.[۳] به گفته منابع، با روی کار آمدن یزید بن معاویه و نقض مفاد صلح امام حسن(ع)،[۴] فشار بر شیعیان افزایش یافت و رخدادهایی چون واقعه کربلا و واقعه حره به وقوع پیوست.[۵] همچنین نقل شده است که در دوران عبدالملک بن مروان، حجاج بن یوسف، با کوچکترین بهانهای شیعیان را بازداشت و قتل عام میکرد، بهطوری که شیعه علی(ع) بودن از زندیق یا کافر بودن بدتر تلقی میشد.[۶]
براساس گزارشهای تاریخی، در دوره عباسیان میزان فشار بر شیعیان با توجه به سیاست خلفا متفاوت بود.[۷] هرچند در آغاز حکومت عباسیان از شدت فشارها کاسته شد، اما در زمان منصور عباسی و برخی خلفای پس از او، محدودیتها و برخوردها با شیعیان افزایش یافت.[۸] منع زیارت قبر امام حسین(ع)[۹] و تخریب حرم ایشان در دوره متوکل از مهمترین اقدامات ضد شیعی این عصر شمرده شده است.[۱۰]
به نقل از منابع تاریخی پس از غیبت کبری، با وجود حکومتهای شیعی مانند حمدانیان، فاطمیان و آل بویه، شیعههراسی کاهش یافت.[۱۱] اما این وضعیت کوتاه بود و با روی کار آمدن غزنویان، سلجوقیان و ایوبیان، شیعهستیزی دوباره شدت گرفت.[۱۲] به گزارش منابع، ایوبیان حکومت فاطمیان را سرکوب کرده، کتابخانههایشان را نابود ساختند. کشتار شیعیان در محله کرخ بغداد و سوزاندن کتابخانه شیخ طوسی از وقایع این دوره است.[۱۳]
برخی منابع، گسترش اندیشههای ابنتیمیه و ابنقیم جوزی را از عوامل تشدید شیعههراسی در سدههای بعد دانستهاند.[۱۴] تخریب قبور ائمه(ع) در بقیع[۱۵] و تخریب حرم امامین عسکریین(ع)[۱۶] فعالیت گروههای تکفیری از جمله طالبان، سپاه صحابه، لشکر جهنگوی و داعش از نمودهای معاصر این پدیده معرفی شده است.[۱۷]
برخی پژوهشگران، قدرتهای استعماری و سلطهطلب را از عوامل گسترش شیعهستیزی در عصر حاضر دانستهاند[۱۸] و سخنان مایکل برانت، معاون رئیس سابق سیا، درباره برنامهریزی برای ایجاد تفرقه میان مسلمانان را در تأیید این دیدگاه ذکر کردهاند.[۱۹] همچنین قدرتگیری شیعیان پس از انقلاب اسلامی ایران، استقلالخواهی، پویایی اندیشه تشیع و مبارزه با ظلم و ستم از جمله عوامل شیعههراسی برشمرده شده است.[۲۰] برخی تحلیلگران نیز حوادث یازده سپتامبر را در تشدید شیعههراسی در سالهای اخیر مؤثر دانستهاند.[۲۱]
از جمله شیوههای شیعههراسی میتوان به ایجاد اختلاف میان مذاهب اسلامی،[۲۲] صدور فتواهای تفرقهانگیز علیه شیعه[۲۳] حمایت از جریانهای افراطی،[۲۴] انتشار تبلیغات ضد شیعی،[۲۵] فشارهای سیاسی و اقتصادی،[۲۶] ترور شخصیتهای علمی و علمای شیعه،[۲۷] حمایت از گروههای تروریستی ضد شیعی[۲۸] و انتشار مطالب توهینآمیز علیه شیعه[۲۹] اشاره کرد. در مقابل، تلاش برای تقریب مذاهب اسلامی، تأسیس دارالتقریب و تشکیل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی از مهمترین اقدامات انجامشده برای مقابله با شیعههراسی گزارش شده است.[۳۰]
پانویس
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص ۳۹.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص ۴۳.
- ↑ جزایری، ریاض الأبرار، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۱۱۹.
- ↑ جعفریان، رسول، حیات فکری وسیاسی امامان شیعه (ع)، ۱۳۸۶ش، ص۱۶۰.
- ↑ خویی، منهاج البراعة، ۱۴۰۰ق، ج۱۴، ص۴۱.
- ↑ ابن أبیالحدید، شرح نهج البلاغة، ۱۴۰۴ق، ج۱۱ ؛ ص۴۴.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۵۶.
- ↑ جعفریان، رسول، حیات فکری وسیاسی امامان شیعه (ع)، ۱۳۸۶ش، ص۳۵۹؛ ر. ک. سیوطی، تاریخ الخلفاء، ۱۳۷۱هـ، ص۲۲۹.
- ↑ کلینی، أصول الکافی، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۸۵۸.
- ↑ طوسی، الأمالی، ۱۴۱۴ق، ص۳۲۵.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۶۲.
- ↑ حسنی، «مظلومیت شیعه در تاریخ»، ص۳۱.
- ↑ ابنکثیر، البدایه والنهایه، ۱۴۰۷ق، ج ۱۲، ص ۱۹.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۶۴.
- ↑ تهرانی، امامشناسی، ۱۴۲۶ق، ج۱۱، ص۲۴۷.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۱۸۵.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۱۸۸.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۶۶.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۶۸.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۷۸.
- ↑ ثامنی زهرا، بررسی علل شیعه هراسی در غرب معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۲.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۹۴.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۱۰۴و۱۵۸.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۱۰۶.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۱۰۶.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۱۱۷.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۱۱۸.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۱۷۴.
- ↑ عباسکاظمی، شیعهستیزی در دنیای معاصر، ۱۳۹۳ش، ص۱۶۲.
- ↑ امیردهی، «علامه شیخ محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، ۱۳۸۷ ش، ص۱۱۴.
منابع
- ابن أبیالحدید، عبد الحمید بن هبة الله، شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپاول، ۱۴۰۴ق.
- ابو الفداء اسماعیل بن عمر بن کثیر الدمشقی، البدایة و النهایة، بیروت،دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- السیوطی، عبد الرحمن بن أبی بکر، تاریخ الخلفاء، تحقیق محمد محی الدین عبد الحمید، مصر، الناشر مطبعة السعادة، الطبعة الأولی، ۱۳۷۱ق.
- امیردهی، ع. ر، «علامه شیخ محمدتقی قمی؛ همزیست دارالتقریب»، اندیشه تقریب، سال چهارم، ش۱۶، ۱۳۸۷ ش.
- ثامنی زهرا، بررسی علل شیعه هراسی در غرب معاصر، به راهنمایی احمد بهشتی مهر، دانشکده الاهیات دانشگاه قم، ۱۳۹۳ش.
- جزائری، نعمت الله بن عبد الله، ریاض الأبرار فی مناقب الأئمة الأطهار، بیروت، نشر مؤسسة التاریخ العربی، چاپ اول، ۱۴۲۷ق.
- جعفریان، رسول، حیات فکری وسیاسی امامان شیعه(ع)، قم، انتشارات انصاریان، چاپ دهم، ۱۳۸۶ش.
- حسینی تهرانی، سید محمد حسین، امامشناسی، مشهد، ناشر علامه طباطبایی، چاپ سوم، سال ۱۴۲۶ق.
- حسنی، علی اکبر، «مظلومیت شیعه در تاریخ»، در مجله درسهای از مکتب اسلام، شماره۱، فروردین ۱۳۸۱ش.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، محاضرات الادباء و محاورات الشعراء و البلغاء، بیروت لبنان، نشر شرکةدار الارقم بن ابی الارقم، ۱۴۲۰ق.
- طوسی، محمد بن الحسن، الأمالی (للطوسی)، قم، نشردار الثقافة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- عباسکاظمی، سید توقیر، شیعهستیزی در دنیای معاصر، قم، نشر موسسه بوستان کتاب، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، اصول الکافی، ترجمه کمرهای، قم، اسوه، چاپ سوم، ۱۳۷۵ش.
- هاشمی خویی، میرزا حبیب الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة و تکملة منهاج البراعة (خوئی)، تهران، نشر مکتبة الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۰ق.