اصول مذهب شیعه

مقاله نامزد خوبیدگی
از ویکی شیعه
شیعه
السعید۲.jpg
اصول دین (عقاید)
عقائد اصلی توحید  • نبوت  • معاد  • عدل الهی  • امامت
سایر عقائد عصمت  • علم غیب  • ولایت  • مهدویت  • غیبت  • انتظار  • ظهور  • رجعت  • بداء
فروع دین (احکام عملی)
احکام عبادی نماز  • روزه  • خمس  • زکات  • حج  • جهاد
احکام غیرعبادی امر به معروف و نهی از منکر  • تولی  • تبری
منابع اجتهاد کتاب  • سنت  • عقل  • اجماع
اخلاق
فضائل کظم غیظ  • سخاوت  • توکل
رذائل كبر  • ریا  • سخن‌چینی  • حسد
منابع قرآن  • نهج‌البلاغه  • صحیفه سجادیه  • سایر کتاب‌ها
مسائل چالشی
جانشینی پیامبر  • شفاعت  • توسل  • تقیه  • عزاداری  • متعه  • عدالت صحابه
شخصیت‌ها
امامان شیعه علی(ع)  • امام حسن(ع)  • امام حسین(ع)  • امام سجاد(ع)  • امام باقر(ع)  • امام صادق(ع)  • امام کاظم(ع)  • امام رضا(ع)  • امام جواد(ع)  • امام هادی(ع)  • امام عسکری(ع)  • امام مهدی(عج)
صحابه

سلمان  • مقداد  • ابوذر  • عمار

زنان:

خدیجه  • فاطمه(س)  • زینب  • ام کلثوم  • اسماء  • ام ایمن  • ام‌سلمه
عالمان ادیبان  • اصولیان  • شاعران  • رجالیان  • فقیهان  • فیلسوفان  • مفسران
زیارتگاه‌ها
مسجد الحرام  • مسجد النبی  • بقیع  • مسجد الاقصی  • حرم امام علی  • مسجد کوفه  • حرم امام حسین  • حرم کاظمین  • حرم عسکریین  • حرم امام رضا  • حرم فاطمه معصومه  • حرم حضرت زینب
اعیاد مذهبی
عید فطر  • عید قربان  • عید غدیر  • عید مبعث
سوگواری‌ها
سوگواری محرم  • دهه محرم  • تاسوعا  • عاشورا  • دهه صفر  • اربعین  • ایام فاطمیه
رویدادها
مباهله  • واقعه غدیر  • واقعه سقیفه  • ماجرای فدک  • جنگ جمل  • جنگ صفین  • جنگ نهروان  • واقعه کربلا
کتاب‌ها
الاستبصار  • الکافی  • تهذیب الاحکام  • من لایحضره الفقیه  • کتاب‌های شیعه
فرق تشیع
امامیه  • اسماعیلیه  • زیدیه  • کیسانیه

اصول مذهب شیعه، باورهای بنیادین مذهب تشیع شامل توحید، نبوت، معاد، عدل و امامت است. به باور شیعیان، انکار هر کدام از سه اصل نخست (توحید، نبوت و معاد) که اصول دین هستند موجب کفر می‌شود اما باور نداشتن به هر کدام از دو اصل عدل و امامت، موجب خروج از مذهب تشیع می‌گردد نه دین اسلام. قرار گرفتن امامت ذیل اصول دین باعث تمایز شیعه از سایر فرق اسلامی شده و آنان را به همین دلیل امامیه می‌خوانند. همچنین اعتقاد به اصل عدالت، معتزله را نیز از اشاعره متمایز کرده است و باعث نام‌گذاری شیعه و معتزله به عدلیه شده است.

جایگاه

اصول مذهب شیعه، به اصل‌های پنجگانه‌ای (توحید، نبوت، معاد، امامت و عدل) گفته می‌شود[۱] که پایه و اساس مذهب شیعه را تشکیل می‌دهند.[۲] اعتقاد داشتن به همه این اصول، باعث می‌شود فرد شیعه محسوب شود و اعتقاد نداشتن به هر کدام از آنها، او را از مذهب تشیع خارج می‌کند. البته سه اصل توحید، نبوت و معاد از اصول دین هستند که باور نداشتن به هر کدام از آنها موجب کُفر و خروج از دین اسلام نیز می‌گردد.[۳]

اصول اختصاصی

امامت[۴] و عدل[۵] دو اصل اختصاصی مذهب تشیع هستند:

امامت

نوشتار اصلی: امامت

باور به اینکه امامت (رهبری جامعه اسلامی و جانشینی حضرت محمد(ص)) منصبی الهی است[۶] و از سوی خدا، دوازده تن از فرزندان پیامبر(ص) به این مقام منصوب شده‌اند.[۷] اسامی امامان به ترتیب امامت چنین است: امام علی(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، امام سجاد(ع)، امام باقر(ع)، امام صادق(ع)، امام کاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام جواد(ع)، امام هادی(ع)، امام عسکری(ع)، امام مهدی(عج).[۸]

چرایی قرارگرفتن امامت جزو اصول مذهب

به گفته محمدحسین کاشف‌الغطاء در کتاب اصل الشیعة و اصولها، امامت اصلی است که شیعه را از دیگر فرق اسلامی متمایز می‌کند.[۹] به‌خاطر همین قائلان به امامتِ امامان دوازده‌گانه به امامیه مشهورند[۱۰] و امامت جزو اصول مذهب شیعه قرار گرفته است[۱۱] و کسی که آن را قبول نداشته باشد از دایره تشیع خارج می‌گردد.[۱۲]

عدل

نوشتار اصلی: عدل الهی

باور به اینکه خداوند چه در نظام تکوین و چه در نظام تشریع به حق رفتار می‌کند و ظلم نمی‌کند.[۱۳] عدلیه (شیعه و معتزلهحسن و قبح اشیاء را عقلی می‌دانند و معتقدند این‌که خداوند عادل است به این معنا است که او براساس خوب بودن اشیاء عمل می‌کند، و ظلم را به جهت قبیح بودن آن انجام نمی‌دهد.[۱۴] در مقابل، اشاعره معتقدند ملاک عادلانه بودن یک رفتار، عمل خداوند است و هر چه خدا انجام دهد نیکو و عدل است حتی اگر با نگاه انسان‌ها ظلم باشد.[۱۵]

چرایی قرار گرفتن عدل جزو اصول مذهب

به گفته مصباح یزدی فیلسوف شیعه (۱۳۱۳-۱۳۹۹ش)، عدل به خاطر اهمیتی که در علم کلام دارد از اصول مذهب شیعه و معتزله محسوب شده است.[۱۶] همچنین مرتضی مطهری متکفر شیعه (۱۲۹۸-۱۳۵۸ش) علت اینکه عدل جزو اصول مذهب شیعه قرار گرفته است، پیدایش عقایدی همچون انکار آزادی و اختیار انسان در میان مسلمانان می‌دانست که بر اساس آنها کیفر دادن انسانِ مجبور با عدالت خدا سازگار نبود.[۱۷] شیعه و معتزله، مجبور بودنِ انسان را منافی عدل الهی می‌دانستند و به همین خاطر به عدلیه مشهور شدند.[۱۸]

اصول مشترک

نوشتار اصلی: اصول دین

جستارهای وابسته

پانویس

  1. نگاه کنید به: محمدی ری‌شهری، دانشنامه عقاید اسلامی، ۱۳۸۵ش، ج۸، ص۹۹.
  2. نگاه کنید به محمدی ری‌شهری، دانشنامه عقاید اسلامی، ۱۳۸۵ش، ج۸، ص۹۷.
  3. کاشف‌الغطاء، اصل الشیعة و اصولها، مؤسسة الامام علی(ع)، ص۲۱۰؛ نگاه کنید به امام خمینی، کتاب الطهاره، ۱۴۲۷ق، ج۳، ص۴۳۷-۴۳۸.
  4. لاهیجی، گوهر مراد، ۱۳۸۳ش، ص۴۶۷؛ نگاه کنید به سبحانی، الالهیات، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۱۰.
  5. مصباح یزدی، آموزش عقائد، ۱۳۸۴ش، ص۱۶۱.
  6. کاشف‌الغطاء، اصل الشیعه و اصولها، مؤسسة الامام علی(ع)، ص۲۱۱.
  7. نگاه کنید به لاهیجی، گوهر مراد، ۱۳۸۳ش، ص۵۸۵.
  8. خزاز رازی، کفایة‌الاثر، ۱۴۰۱ق، ص۵۳-۵۵؛ صدوق، کمال‌الدین، ۱۳۹۵ق، ج۱‌، ص۲۵۴-۲۵۳.
  9. کاشف‌الغطاء، اصل الشیعة و اصولها، مؤسسة الامام علی(ع)، ص۲۲۱.
  10. کاشف‌الغطاء، اصل الشیعة و اصولها، مؤسسة الامام علی(ع)، ص۲۱۲.
  11. ««عدل» و «امامت» از اصول مذهب شیعه و چرایی آن؟»، آئین رحمت.
  12. کاشف‌الغطاء، اصل الشیعة و اصولها، مؤسسة الامام علی(ع)، ص۲۱۲.
  13. مطهری، مجموعه آثار، صدرا، ج۲، ص۱۴۹.
  14. سبحانی، رسائل و مقالات، ۱۴۲۵ق، ج۳، ص۳۲.
  15. سبحانی، رسائل و مقالات، ۱۴۲۵ق، ج۵، ص۱۲۷.
  16. مصباح یزدی، آموزش عقائد، ۱۳۸۴ش، ص۱۶۱.
  17. مطهری، مجموعه آثار، صدرا، ج۲، ص۱۴۹.
  18. مطهری، مجموعه آثار، صدرا، ج۲، ص۱۴۹.
  19. کاشف‌الغطاء، اصل الشیعة و اصولها، مؤسسة الامام علی(ع)، ص۲۱۹.
  20. کاشف‌الغطاء، اصل الشیعة و اصولها، مؤسسة الامام علی(ع)، ص۲۲۰.
  21. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۳۲.
  22. سوره احزاب، آیه۴۰.
  23. لاهیجی، گوهر مراد، ۱۳۸۳ش، ص۵۹۵؛ کاشف‌الغطاء، اصل الشیعة و اصولها، مؤسسة الامام علی(ع)، ص۲۲۲.

منابع

  • امام خمینی، سید روح‌الله، کتاب الطهارة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، ۱۴۲۷ق/۱۳۵۸ش.
  • خزاز رازی، علی بن محمد، کفایةالاثر فی النص علی الائمة الاثنی عشر، تصحیح: عبداللطیف حسینی کوه‌کمری، قم، بیدار، ۱۴۰۱ق.
  • سبحانی‏، جعفر، رسائل و مقالات‏، قم، مؤسسة الإمام الصادق(ع)، ۱۴۲۵ق.
  • سبحانی، جعفر، الالهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل، به قلم شیخ حسن عاملی، قم: مؤسسة الامام الصادق، چاپ چهارم، ۱۴۱۷ق.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، کمال‌الدین و تمام النعمه، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، ۱۳۹۵ق.
  • ««عدل» و «امامت» از اصول مذهب شیعه و چرایی آن؟»، آئین رحمت، مشاهده ۹ خرداد ۱۴۰۱ش.
  • کاشف‌الغطاء، محمدحسین، اصل الشیعة و اصولها، تحقیق علاء آل جعفر، مؤسسة الامام علی(ع)، بی‌تا.
  • لاهیجی، عبدالرزاق، گوهر مراد، مقدمه زین‌العابدین قربانی، تهران، نشر سایه، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه عقاید اسلامی، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۵ش.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، تهران، نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ هفدهم، ۱۳۸۴ش.
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، نشر صدرا.

پیوند به بیرون