حب الدنیا رأس کل خطیئة
| اطلاعات روایت | |
|---|---|
| موضوع | دنیادوستی |
| صادره از | پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) |
| منابع شیعه | الکافی، الخصال و... |
| احادیث مشهور | |
| حدیث سلسلةالذهب • حدیث ثقلین • حدیث کساء • مقبوله عمر بن حنظلة • حدیث قرب نوافل • حدیث معراج • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث شجره | |
حُبُّ الدُّنْیَا رَأْسُ کُلِّ خَطِیئَة به‌معنای «دنیادوستی ریشه همه گناهان است»، روایتی که در منابع شیعه از پیامبر اسلام(ص)، امام علی(ع)، امام سجاد(ع) و امام صادق(ع) آمده است. عالمان شیعه بر مضمون این روایت تأکید کرده و برخی آن را از آموزه‌های مشترک ادیان آسمانی دانسته‌اند. این روایت در منابع اهل‌سنت از پیامبر(ص) نقل شده است؛ اما برخی عالمان اهل‌سنت سند روایت را نپذیرفته‌اند یا آن را موضوع (حدیث ساختگی) دانسته‌اند.
در تفسیر روایت، میان علاقه طبیعی به دنیا و دلبستگی افراطی به آن تفاوت گذاشته شده است. بر این اساس، دلبستگی به دنیا زمانی نکوهیده است که انسان را از کسب کمالات، توجه به آخرت و انجام وظایف بازدارد؛ اما علاقه‌ای که در خدمت آخرت و اصلاح زندگی باشد، پسندیده است.
منابع و اعتبار روایت
حُبُّ الدُّنْیَا رَأْسُ کُلِّ خَطِیئَة به‌معنای دنیادوستی ریشه همه گناهان است؛ روایتی است که در منابع اسلامی متعدد نقل شده است.[۱] این حدیث در مصباح الشریعه، کتاب منسوب به امام صادق(ع)[۲] و برخی منابع دیگر[۳] از پیامبر(ص) و در کتاب الخصال[۴] اثر شیخ صدوق (درگذشت: ۳۸۱ق)، از امام صادق(ع) نقل شده است. برخی منابع روایی آن را از امام علی(ع) نقل شده است.[۵] در الکافی نیز روایتی از امام سجاد(ع) آمده که این تعبیر را به پیامبران نسبت می‌دهد.[۶]
حسن بن محمد دیلمی، عالم شیعی قرن هشتم هجری در ارشاد القلوب، روایت را با عبارتی مفصل‌تر نقل کرده که در آن، دنیادوستی افزون بر ریشه گناهان، کلید خطاها و سبب حبط اعمال صالح معرفی شده است.[۷] محمدتقی مصباح یزدی، عالم شیعه (درگذشت: ۱۳۹۹ش)، محتوای روایت را از آموزه‌های مشترک ادیان آسمانی دانسته است.[۸] مکارم شیرازی، از مفسران شیعه، نیز به مضمون آن در روایات متعدد اشاره کرده است.[۹] گفته شده حضرت عیسی(ع) نیز این تعبیر را خطاب به اصحاب خود به کار برده است.[۱۰]
در برخی منابع اهل‌سنت نیز این روایت از پیامبر اسلام(ص) نقل شده است؛[۱۱] اما شماری از عالمان اهل‌سنت سند آن را نپذیرفته و روایت را غیرصحیح[۱۲] یا موضوع[۱۳] دانسته‌اند. برخی از آنان به محتوای روایت نیز اشکال کرده‌اند.[۱۴]
محتوا
حب دنیا به‌معنای علاقه و دلبستگی به دنیاست.[۱۵] عالمان مسلمان میان علاقه به دنیا و دلبستگی نکوهیده به آن تفاوت گذاشته‌اند. سید جواد مصطفوی، مترجم و شارح کتاب الکافی، توضیح داده است که دنیادوستی به‌خودی‌خود نکوهیده نیست؛ بلکه دلبستگی‌ای نکوهیده است که انسان را از کسب کمالات و توجه به آخرت بازدارد.[۱۶] ملا احمد نراقی نیز علاقه به دنیا را از این نظر به دو نوع پسندیده و ناپسند تقسیم کرده است؛ علاقه‌ای که وسیله رسیدن به آخرت و اصلاح آن باشد، پسندیده است؛ اما علاقه‌ای که در خدمت لذت‌جویی و شهوت‌طلبی قرار گیرد، نکوهیده است.[۱۷]
محمدتقی مصباح یزدی نیز مقصود از حب دنیا در این روایت را صرف علاقه به زیبایی‌های طبیعت نمی‌داند،[۱۸] بلکه آن را دلبستگی افراطی به مال، مقام و لذت‌های مادی تفسیر می‌کند.[۱۹] به نظر او، از نشانه‌های این دلبستگی آن است که انسان تا زمانی به وظایف خود پایبند می‌ماند که منافع و آسایش شخصی‌اش در خطر نباشد؛ اما با احساس خطر، وظایف خود را کنار می‌گذارد تا منافع دنیوی‌اش را حفظ کند.[۲۰] مصباح یزدی این دلبستگی را از عوامل انحراف مسلمانان دانسته[۲۱] و راه‌هایی برای مقابله با آن مطرح کرده است.[۲۲]
پانویس
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۳۱ و ۳۱۷؛ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۲۵؛ منسوب به امام صادق(ع)، مصباح الشریعة، ۱۴۰۰ق، ص۱۳۸.
- ↑ منسوب به امام صادق(ع)، مصباح الشریعة، ۱۴۰۰ق، ص۱۳۸.
- ↑ کراجکی، کنز الفوائد، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۲۱۷.
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۲۵.
- ↑ تمیمی آمدی، غرر الحکم و درر الكلم، ۱۴۱۰ق، ص۳۴۸؛ لیثی واسطی، عیون الحکم و المواعظ، ۱۳۷۶ش، ص۲۳۱؛ علامه مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۵، ص۲۳و۵۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۳۱.
- ↑ دیلمی، إرشاد القلوب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۲۱.
- ↑ مصباح یزدی، «حب دنیا و راه های زدودن آن»، ص۱۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۶، ص۴۰۷.
- ↑ ابن‌أبی‌الحدید، شرح نهج البلاغة، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص ۲۳۳.
- ↑ ابن‌أبی‌الدنیا، الزهد، ۱۹۹۹م، ص۲۶.
- ↑ کرمی مقدسی، الفوائد الموضوعة فی الاحادیث الموضوعة، ۱۹۹۸م، ص۱۱۵
- ↑ العثیمین، فتاوی نور علی الدرب، ۱۴۳۴ق، ج۲، ص۵۳۸.
- ↑ العثیمین، «فتاوی نور علی الدرب»، ۱۴۳۴ق، ج۲، ص۵۳۸.
- ↑ نراقی، جامع السعادات، اعلمی، ج۲، ص۱۹.
- ↑ مصطفوی، شرح بر أصول الکافی، ۱۳۶۹ش، ج۴، ص۲.
- ↑ نراقی، معراج السعاده، ۱۳۷۸ش، ص۳۲۸.
- ↑ مصباح یزدی، آذرخشی دیگر از آسمان کربلا، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۲.
- ↑ مصباح یزدی، آذرخشی دیگر از آسمان کربلا، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۲.
- ↑ مصباح یزدی، آذرخشی دیگر از آسمان کربلا، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۲.
- ↑ مصباح یزدی، آذرخشی دیگر از آسمان کربلا، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۲.
- ↑ مصباح یزدی، «حب دنیا و راه های زدودن آن»، ص۱۲.
منابع
- ابن‌أبی‌الحدید، عبدالحمید بن هبه‌الله، شرح نهج البلاغة، محقق و مصحح: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- ابن‌أبی‌الدنیا، عبدالله بن محمد، الزهد، دمشق، دار ابن‌کثیر، ۱۹۹۹م.
- تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دار الکتاب الإسلامی، ۱۴۱۰ق.
- دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب إلی الصواب، قم، الشریف الرضی، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- العثیمین، محمد بن صالح، «فتاوی نور علی الدرب»، قصیم (عربستان)، مؤسسة الشیخ محمد بن صالح العثیمین الخیریة ، ۱۴۳۴ق.
- علامه مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- کراجکی، محمد بن علی، کنز الفوائد، قم، دارالذخائر، ۱۴۱۰ق.
- کرمی مقدسی، مرعی بن یوسف، الفوائد الموضوعة فی الاحادیث الموضوعة، محقق: محمد بن لطفی الصباغ، ریاض، دار الوراق، ۱۹۹۸م.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، مصحح: علی‌اکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- لیثی واسطی، علی بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.
- مصباح یزدی، محمدتقی، «حب دنیا و راه های زدودن آن»، پاسدار اسلام، شماره ۱۹۹، تیر ۱۳۷۷ش.
- مصباح یزدی، محمدتقی، آذرخشی دیگر از آسمان کربلا، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۲ش.
- مصطفوی، سید جواد، شرح بر اصول کافی، در کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، مترجم: هاشم رسولی، تهران، کتابفروشی علمیه اسلامیه، ۱۳۶۹ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- منسوب به امام صادق(ع)، مصباح الشریعة، اعلمی، بیروت، چاپ اول، ۱۴۰۰ق.
- نراقی، ملا احمد، معراج السعادة، قم، هجرت، چاپ ششم، ۱۳۷۸ش.
- نراقی، ملا محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی، چاپ چهارم، بی‌تا.