حب الدنیا رأس کل خطیئة
| اطلاعات روایت | |
|---|---|
| صادره از | پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) |
| منابع شیعه | الکافی، الخصال |
| احادیث مشهور | |
| حدیث سلسلةالذهب • حدیث ثقلین • حدیث کساء • مقبوله عمر بن حنظلة • حدیث قرب نوافل • حدیث معراج • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث شجره | |
حُبُّ الدُّنْيَا رَأْسُ كُلِّ خَطِيئَة به معنای «دنیا دوستی ریشه همه گناهان است»، روایتی که در منابع شیعه و اهل‌سنت از پیامبر اسلام(ص) نقل شده است. این مضمون از امام علی(ع)، امام صادق(ع) و حضرت عیسی(ع) نیز گزارش شده است. با این‌حال، برخی عالمان اهل‌سنت سند روایت از پیامبر را نپذیرفته و آن را غیرصحیح یا موضوع دانسته‌اند.
برخی از عالمان مسلمان میان دوستیِ مذموم و مدح‌شده دنیا تفاوت گذاشته‌اند؛ به این معنا که علاقه به دنیا و دوستى آن به‌خودى خود مذموم نيست اما اگر دلبستگی به مال، مقام و لذت‌های مادی، انسان را از کسب کمالات و توجه به آخرت بازدارد، نکوهیده خواهد بود.
سند و اعتبار روایت
حُبُّ الدُّنْيَا رَأْسُ كُلِّ خَطِيئَة به معنای دنیا دوستی ریشه همه گناهان است؛ روایتی است که در منابع نقل شده است.[۱] شیخ صدوق از عالمان شیعه در قرن چهارم هجری، این حدیث را از امام صادق(ع) در کتاب الخصال نقل کرده است.[۲] در حدیثی که کلینی از عالمان شیعه از امام سجاد(ع) نقل کرده، این تعبیر، به انبیاء استناد داده شده است.[۳] گفته شده حضرت عیسی(ع) نیز این تعبیر را در خطاب به اصحابش گفته است.[۴] کتاب مصباح الشریعه که کتابی منسوب به امام صادق(ع) است این حدیث را از پیامبر اسلام نقل کرده است.[۵] محتوای این روایت با تفاوت‌هایی در تعبیر از امام علی(ع) نقل شده است.[۶]
برخی عالمان از جمله حسن بن محمد دیلمی، عالم شیعی در قرن هشتم هجری، گفتار پیامبر را طولانی‌تر نقل کرده‌اند که براساس آن حب دنیا ریشه همه گناهان، کلید هر خطا و سببِ حبط اعمال صالح می‌شود.[۷] مصباح یزدی از عالمان شیعه معتقد است محتوای این روایت، یکى از عناصر فرهنگى اسلام، بلکه همه ادیان آسمانى است.[۸]
مکارم شیرازی از عالمان شیعه بیان داشته که در روایات اسلامی متعدد به این مطلب اشاره شده که حب دنیا سرچشمه تمام گناهان است.[۹] برخی عالمان نیز این روایت را جمله‌ای معروف توصیف کرده‌اند.[۱۰] برخی منابع اهل‌سنت این روایت را از پیامبر اسلام نقل کرده‌اند.[۱۱] با این حال، سند این روایت مورد اشکال اهل‌سنت قرار گرفته و عالمانی از اهل‌سنت آن را غیر صحیح[۱۲] و موضوع[۱۳] خوانده‌اند. برخی از آنها به محتوای روایت نیز اشکالاتی را مطرح کرده‌اند.[۱۴]
حب دنیا
مفسران، آیات متعددی از قرآن را در نکوهش دنیا و حب آن دانسته‌اند.[۱۵] برخی کتاب‌های حدیثی نیز بخش مستقلی را به حب دنیا اختصاص داده و احادیث معصومان را در آن گردآوری نموده‌‌اند.[۱۶] عالمانی نیز به شرح آنها پرداخته‌اند.[۱۷] البته گفته شده آنچه مورد نکوهش آیات و روایات است، دوستیِ دنیا و به‌دست آوردن مال و مقام به طور مطلق نیست.[۱۸]
معنا
حب دنیا را به علاقه و دلبستگی به آن معنا کرده‌اند.[۱۹] مکارم شیرازی در کتاب تفسیر نمونه پس از ذکر روایت، آن را معنای روایت را یک واقعیت عینى و محسوس دانسته که در زندگى، بارها آن را آزموده‌ایم.[۲۰] سید جواد مصطفوی مترجم و شارح کتاب کافی، در ذیل این حدیث بیان می‌کند كه دنيا و دوستى آن به طور مطلق مذموم نيست، بلکه دنيایى مذموم است كه انسان را از كسب كمالات و به‌دست آوردن آخرت باز دارد. وی در ادامه بیان می‌دارد که بسيارى از سعادت‌ها در همين دنيا و دوستى آن به دست آمده است.[۲۱] ملا احمد نراقی از عالمان شیعه نیز دنیا را به مذموم و ممدوح تقسیم کرده[۲۲] و معتقد است نگاه و علاقه به دنیا اگر برای تأمین لذت و شهوت باشد، مذموم است، ولی اگر وسیله رسیدن به آخرت و اصلاح آن باشد، مدح شده است.[۲۳]
مصباح یزدی مقصود از «حب دنیا» را مواردی مانند دوست‌داشتن زیبایی‌های طبیعت نمی‌داند.[۲۴] از نگاه او، دلبستگی افراطی به مال، مقام و لذت‌های مادی است که ریشه گناهان است.[۲۵] وی نشانه اصلی این دلبستگی را چنین بیان می‌دارد که انسان تا وقتی منافع، امنیت و رفاه شخصی‌اش در خطر نباشد، به وظایف خود عمل می‌کند؛ اما به محض احساس خطر، همه چیز را رها می‌کند تا فقط زنده بماند و به دنیاطلبی خود ادامه دهد.[۲۶] از نگاه او این همان مشکلی است که مسلمانان را منحرف کرده است.[۲۷] وی همچنین راه‌هایی برای از بین بردن حب دنیا بیان داشته است.[۲۸]
پانویس
- ↑ کلینی، الكافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۳۱.
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۲۵.
- ↑ کلینی، الكافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۳۱.
- ↑ ابن أبی‌الحدید، شرح نهج البلاغة، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص ۲۳۳.
- ↑ منسوب به امام صادق(ع)، مصباح الشريعة، ۱۴۰۰ق، ص۱۳۸.
- ↑ علامه مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۵، ص۵۴.
- ↑ دیلمی، إرشاد القلوب إلى الصواب، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۲۱.
- ↑ مصباح یزدی، «حب دنیا و راه هاى زدودن آن»، ص۱۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسير نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۶، ص۴۰۷.
- ↑ «حب دنیا؛ سرمنشأ تمام خطاها»، محمدجواد فاضل لنکرانی.
- ↑ ابن أبي‌الدنيا، الزهد، ۱۹۹۹م، ص۲۶.
- ↑ کرمی مقدسی، الفوائد الموضوعة فی الاحادیث الموضوعة، ۱۹۹۸م، ص۱۱۵
- ↑ العثيمين، «فتاوى نور على الدرب»، ۱۹۰۰م، ج۶، ص۲.
- ↑ العثيمين، «فتاوى نور على الدرب»، ۱۹۰۰م، ج۶، ص۲.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۱۲۷؛ شریعتی، تفسیر نوین، ۱۳۴۶ش، ص۱۸۴.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۰۹ق، ج۱۶، ص۸.
- ↑ امام‌خمینی، شرح حدیث جنود، ۱۳۸۲ش، ص۲۵۳.
- ↑ جعفری، تفسیر کوثر، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۲۴۸.
- ↑ نراقی، جامع السعادات، اعلمی، ج۲، ص۱۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسير نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۶، ص۴۰۷.
- ↑ مصطفوی، أصول الكافي، ۱۳۶۹ش، ج۴، ص۲.
- ↑ نراقی، معراج السعاده، ۱۳۷۸ش، ص۳۲۸.
- ↑ نراقی، معراج السعاده، ۱۳۷۸ش، ص۳۲۸.
- ↑ مصباح یزدی، آذرخشى دیگر از آسمان كربلا، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۲.
- ↑ مصباح یزدی، آذرخشى دیگر از آسمان كربلا، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۲.
- ↑ مصباح یزدی، آذرخشى دیگر از آسمان كربلا، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۲.
- ↑ مصباح یزدی، آذرخشى دیگر از آسمان كربلا، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۲.
- ↑ مصباح یزدی، «حب دنیا و راه هاى زدودن آن»، ص۱۲.
منابع
- ابن أبی‌الحدید، عبد الحمید بن هبه الله، شرح نهج البلاغة، محقق و مصحح: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- ابن أبي‌الدنيا، عبدالله بن محمد البغدادي الأموي القرشي، الزهد، دمشق، دار ابن‌كثير، ۱۹۹۹م.
- جعفری، یعقوب، کوثر، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.
- «حب دنیا؛ سرمنشأ تمام خطاها»، محمدجواد فاضل لنکرانی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ بهمن ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۲۰ مهر ۱۴۰۵ش.
- دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب إلی الصواب، قم، الشریف الرضی، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- شریعتی، محمد تقی، تفسیر نوین، تهران، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۴۶ش.
- شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- شیخ صدوق، الخصال، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- العثيمين، محمد بن صالح، «فتاوى نور على الدرب»، بی‌جا، مؤسسة الشيخ محمد بن صالح العثيمين الخيرية ، ۱۹۰۰م.
- علامه مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- کرمی مقدسی، مرعي بن يوسف، الفوائد الموضوعة فی الاحادیث الموضوعة، محقق: محمد بن لطفي الصباغ، رياض، دار الوراق، ۱۹۹۸م.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مصباح یزدی، محمدتقی، «حب دنیا و راه هاى زدودن آن»، پاسدار اسلام، شماره ۱۹۹، تیر ۱۳۷۷ش.
- مصباح یزدی، محمدتقی، آذرخشى دیگر از آسمان كربلا، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، ۱۳۸۲ش.
- مصطفوی، سید جواد، شرح بر کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، مترجم: هاشم رسولی، تهران، کتابفروشی علميه اسلامیه، ۱۳۶۹ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- منسوب به امام صادق(ع) (امام ششم)، مصباح الشریعة، اعلمی، بیروت، چاپ اول، ۱۴۰۰ق.
- نراقی، ملا احمد، معراج السعادة، قم، هجرت، چاپ ششم، ۱۳۷۸ش.
- نراقی، ملا محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، اعلمی، چاپ چهارم، بی‌تا.