الصلاة معراج المؤمن
 تصویری از یک کاشیکاری که در آن روایت «الصلاة معراج المؤمن» و روایت «الصلاة قربان کل تقی» در یک عبارت و بهصورتِ «الصلاة معراج المؤمن و قربان کل تقی» ثبت شده است. | |
| اطلاعات روایت | |
|---|---|
| صادره از | منسوب به پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) |
| منابع شیعه | تفسیر المحیط الاعظم و روضة المتقین و بحار الانوار |
| منابع سنی | کشف الاسرار، مَفاتیح الغَیب و تذکرة الاولیاء |
| احادیث مشهور | |
| حدیث سلسلةالذهب • حدیث ثقلین • حدیث کساء • مقبوله عمر بن حنظلة • حدیث قرب نوافل • حدیث معراج • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث شجره | |
الصَّلاةُ مِعراجُ المُؤمِن، (بهمعنای نماز وسیله عروج مؤمن است) عبارتی مشهور[۱] که در برخی منابع حدیثی ذکر شده است.[۲] در آثار اخلاقی و عرفانی، نماز وسیلهای برای قرب الهی[۳] و رضایت پروردگار معرفی شده است که نمازگزار را اهل بهشت میکند.[۴] بهباور علامه مجلسی، نماز همراه با حضور قلب، انسان را به کمالات معنوی میرساند.[۵] برخی نیز عبارت «الصلاة معراج المؤمن» را به درجات نماز حقیقی تفسیر کردهاند.[۶]
مطابق برخی پژوهشها، این عبارت در منابع متقدم شیعه و اهلسنت یافت نمیشود[۷] و نخستینبار در منابع اهلسنت در قرن ششم قمری به بعد، همچون کشف الاسرار،[۸] مَفاتیح الغَیب[۹] و تذکرة الاولیاء[۱۰] آمده است.[۱۱] در منابع شیعه نیز این عبارت در تفسیر المحیط الاعظم،[۱۲] روضة المتقین[۱۳] و بحار الانوار[۱۴] ذکر شده است.[۱۵] در بسیاری از منایع حدیثی عبارتِ «الصلاة معراج المؤمن» به پیامبر(ص) نسبت داده شده است.[۱۶] اما در بعضی منابع حدیثی، اگرچه این عبارت بهصورت روایت نقل شده اما به هیچ یک از چهارده معصوم(ع) نسبت داده نشده است.[۱۷] در پژوهشی که با فرض انتساب روایت به معصومان(ع) انجام شده، ۲۰۰ منبع شیعه و اهلسنت بررسی شده؛ اما سند معتبری برای آن یافت نشده و روایت مُرسَل ارزیابی شده است.[۱۸] محمدی ریشهری حدیثپژوه شیعه، این عبارت را حدیث نمیداند و آن را جملهای مشهور در آثار متأخران معرفی میکند.[۱۹]
برخی پژوهشگران معتقدند، ارتباط معراج پیامبر(ص) با نماز، زمینهساز شکلگیری یا رواج این تعبیر بوده است؛[۲۰] چنانکه شماری از محدثان[۲۱] و مفسران هنگام شرح واقعه معراج، این عبارت را نقل کردهاند.[۲۲] در مقابل، برخی محققان از نظر محتوایی هم در درستی این تعبیر تردید کردهاند؛ زیرا لازمه آن این است که هر نمازگزار به مقام معراج دست یابد، در حالیکه چنین مرتبهای به معصومان اختصاص دارد.[۲۳] در مقایسه با این عبارت، روایت الصَّلَاةُ قُرْبَانُ كُلِ تَقِی[۲۴] است که با سند از امام رضا(ع) نقل شده[۲۵] و از نظر محتوا قابل پذیرش است؛ بدین معنا که نماز موجب تقرب انسان به خدا میشود.[۲۶]
پانویس
- ↑ سبزوارى، مهذّب الأحکام، ۱۴۱۳ق، ج۶، ص۱۰۰.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: میبدی، کشف الأسرار، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۶۷۶؛ فخررازى مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۲۲۶؛ آملى، تفسیر المحیط، ۱۳۸۵ش، ج۶، ص۲۰۷؛ مجلسی، الاعتقادات، ۱۴۰۹ق، ص۳۹.
- ↑ لاهیجی، مفاتیح الاعجاز، ۱۳۱۳ق، ص۱۰۶.
- ↑ مدنی، الطراز الأول، ۱۳۸۴ش، ج۴، ص۱۵۸.
- ↑ مجلسی، الاعتقادات، ۱۴۰۹ق، ص۳۹.
- ↑ نقشبندی، تهذیب المواهب...، ۱۴۱۶ق، ص۱۳۰.
- ↑ حسینی شیرنگ و اکملی، «بررسی عبارت الصلاة معراج المومن...»، ص۲۵.
- ↑ میبدی، کشف الأسرار، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۶۷۶.
- ↑ فخررازى مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۲۲۶.
- ↑ عطار، تذکرة الاولیاء، ۱۴۳۰ق، ص۲۲۲.
- ↑ حسینی شیرنگ و اکملی، «بررسی عبارت الصلاة معراج المومن...»، ص۲۵-۲۷؛ محمدی ریشهری، شناختنامه نماز، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۰۵.
- ↑ آملى، تفسیر المحیط، ۱۳۸۵ش، ج۶، ص۲۰۷.
- ↑ مجلسى، روضة المتقین، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۶.
- ↑ مجلسی، بحارالانور، ۱۴۰۳ق، ج۷۹، ص۳۰۳.
- ↑ محمدی ریشهری، شناختنامه نماز، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۲۰۵.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: میبدی، کشف الأسرار، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۶۷۶؛ فخررازى مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۲۲۶؛ آملى، تفسیر المحیط، ۱۳۸۵ش، ج۶، ص۲۰۷؛ مجلسی، الاعتقادات، ۱۴۰۹ق، ص۳۹.
- ↑ مجلسى، روضة المتقین، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۶؛ مجلسی، بحارالانور، ۱۴۰۳ق، ج۷۹، ص۳۰۳.
- ↑ زارعپور، «واکاوی سندی و محتوایی الصلاة معراج المومن»،ص۱۷۴.
- ↑ محمدی ریشهری، الصلاة فی الکتاب و السنة، ۱۳۷۷ش، ص۱۰.
- ↑ حسینی شیرنگ و اکملی، «بررسی عبارت الصلاة معراج المومن...»، ص۴۱.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: مجلسی، بحارالانور، ۱۴۰۳ق، ج۷۹، ص۳۰۳.
- ↑ حسینی شیرنگ و اکملی، «بررسی عبارت الصلاة معراج المومن...»، ص۴۱.
- ↑ حسینی شیرنگ و اکملی، «بررسی عبارت الصلاة معراج المومن...»، ص۳۸.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۲۶۵.
- ↑ حسینی شیرنگ و اکملی، «بررسی عبارت الصلاة معراج المومن...»، ص۳۴.
- ↑ حسینی شیرنگ و اکملی، «بررسی عبارت الصلاة معراج المومن...»، ص۳۸.
منابع
- آملى، سید حیدر، تفسیر المحیط الأعظم و البحر الخضم، قم، نور علی نور، ۱۳۸۵ش.
- حسینی شیرنگ، سیدمرتضی و محمدرضا اکملی، «بررسی عبارت الصلاة معراج المومن در منابع متقدم و متاخر فریقین و اعتبارسنجی آن با بررسی منقولات هممضمون»، مجله آموزههای حدیثی، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۴۰۱ش.
- زارعپور، محسن، «واکاوی سندی و محتوایی الصلاة معراج المومن»، مجله حدیث و اندیشه، شماره ۲۹، بهار و تابستان ۱۳۹۹ش.
- سبزوارى، سید عبدالأعلى، مهذّب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام، قم، السید عبدالاعلی السبزواری، ۱۴۱۳ق.
- عطار، محمد بن ابراهیم، تذکرة الاولیاء، دمشق، دارالمکتبی، ۱۴۳۰ق.
- فخررازى محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربى، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- لاهیجی، محمد بن یحیی، مفاتیح الاعجاز، هند، میرزا محمد شیرازی ملکالکتاب، ۱۳۱۳ق.
- مجلسى، محمدتقى، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، تحقیق حسن موسوى کرمانى و علیپناه اشتهاردى، قم، مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.
- مجلسی، محمدباقر، الاعتقادات، قم، مکتبة العلامة المحلسی، ۱۴۰۹ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانور الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار(ع)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- محمدی ریشهری، محمد، الصلاة فی الکتاب و السنة: همراه با ترجمه فارسی، قم، دارالحدیث، ۱۳۷۷ش.
- محمدی ریشهری، محمد، شناختنامه نماز، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۲ش.
- مدنی، علیخان بن احمد، الطراز الأول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول، تحقیق مؤسسه آل البیت(ع) لإحیاء التراث، مشهد، مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
- ملکی تبریزی، جواد، اسرار الصلاة، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۵ق.
- میبدی، احمد بن ابىسعد، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق علىاصغر حکمت، تهران، امیر کبیر، چاپ پنجم، ۱۳۷۱ش.
- نقشبندی، محمد، تهذیب المواهب السرمدیة فی اجلاء السادة النقشبندیة، دمشق، دار حراء، ۱۴۱۶ق.