افضل الاعمال احمزها
اَفضَلُ الاَعمالِ اَحمَزُها عبارتی منتسب به پیامبر اکرم(ص) است که پاداش بیشتر را در گرو مشقت افزونتر عمل میداند.[۱]
یروی عنه صلى الله عليه و آله: اَفضَلُ الاَعمالِ اَحمَزُها.[۲] از پیامبر اکرم(ص) روایت شده: «با فضلیتترین اعمال سختترین آنهاست»
گفته شده این عبارت که از قرن دوم ابتدا در منابع اهل سنت و سپس امامیه مطرح شد، در منابع معتبر روایی نقل نشده و فاقد سند است؛[۳] هرچند به صورت مرسل در برخی کتب فقهی،[۴] اصولی،[۵] اخلاقی[۶] و لغوی به نقل از ابن عباس از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است.[۷]
برخی[۸] با عرضه این عبارت به قرآن، روایات معتبر و عقل، آن را مردود دانسته و معتقدند قرآن بر ملاک «أحسن» (کیفیت برتر) تأکید دارد[۹] و روایات معتبر نیز مسیر مشروعِ آسانتر را مقدم میشمارند.[۱۰] در مقابل، گروهی با تمسک به شهرت عملی (استناد فقها در ابواب نماز،[۱۱] روزه،[۱۲] حج،[۱۳] بحث نیت[۱۴] و نذر[۱۵] )، ضعف سند آن را جبران کرده و آن را قاعدهای برای اثبات استحباب یا مطلوبیت عبادات دشوار دانستهاند؛[۱۶] با این استدلال که قاعدۀ نفی حرج تنها وجوب را برمیدارد و صحت عمل باقی میماند.[۱۷]
گفته شده بر این روایت نقدهایی وارد شده که بخشی مستند به روایاتی است که رأی فقهی مخالف این عبارت را تأیید میکنند و بخشی دیگر، تأکید دارد که با وجود مسیر مشروع و آسانتر، تحمیل دشواری نیازمند دلیل عقلی یا نقلی است که در اینجا وجود ندارد.[۱۸]
در پاسخ به تعارضهای ظاهری این عبارت با سایر روایات، توجیهاتی مطرح شده است؛ از جمله اینکه ترجیح نیت بر عمل در انما الاعمال بالنیات و دیگر روایات،[۱۹] به دلیل آن است که خالص کردن نیت سختترین کار است.[۲۰] همچنین در پاسخ به افضلیت نماز نسبت به اعمال دشوارتر (مانند روزه، حج، جهاد) گفته شده مقصود روایت، مقایسه شیوههای مختلف اجرای یک عمل واحد است، نه مقایسه دو عمل متفاوت.[۲۱] افزون بر این، بر پایه برخی روایات،[۲۲] ایجاد سختیهای غیرمنطقی و بدعتگونه (مانند نذرِ ایستادن در آفتاب) از شمول این قاعده خارج و بدون پاداش است.[۲۳]
پانویس
- ↑ کهن ترابی، «اعتبارسنجی و نقد کارکردهای حدیث «افضل الاعمال احمزها» در منابع فریقین»، ص۲۵.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶۷، ص۱۹۱ و ۲۳۷ وج۷۹، ص۲۲۹.
- ↑ کهن ترابی، «اعتبارسنجی و نقد کارکردهای حدیث «افضل الاعمال احمزها» در منابع فریقین»، ص۲۷.
- ↑ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج۸، ص۱۷۱؛ علامه حلی، مختلف الشیعه، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۲۶۲؛ علامه حلی، منتهی المطلب، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۲۷۱ وج۱۱، ص۳۲.
- ↑ محقق حلی، معارج الاصول، ۱۴۰۳ق، ص۲۱۵؛ آخوند خراسانی، کفایة الاصول، ۱۴۰۹ق، ص۱۱۰.
- ↑ نراقی، جامع السعادات، اعلمی، ج۳، ص۲۹۹.
- ↑ فراهیدی، کتاب العین، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۱۶۸؛ الجزری، النهاية، اسماعیلیان، ج۱، ص۴۴۰؛ ابن منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۵، ص۳۳۹؛ طریحی، مجمع البحرين، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۱۶.
- ↑ کهن ترابی، «اعتبارسنجی و نقد کارکردهای حدیث «افضل الاعمال احمزها» در منابع فریقین»، ص۳۰-۳۴.
- ↑ توبه، آیه ۱۲۱ و کهف، آیه ۳۰.
- ↑ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۵، ص۲۵.
- ↑ شهید اول، غایة المراد، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۱۱۳؛ عاملی، استقصاء الاعتبار، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۱۷.
- ↑ شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، ج۱۱، ص۳۵۰.
- ↑ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج۸، ص۱۷۱؛ شهید ثانی، الروضة البهیه، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۱۷۱.
- ↑ شهید اول، القواعد و الفوائد، مفید، ج۱، ص۱۰۸.
- ↑ اردبیلی، مجمع الفائده، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۱۲۰.
- ↑ رحیمی و فخر معانی، «امکانسنجی قاعدهانگاری «أفضل الأعمال أحمزها» در فقه امامیه».
- ↑ رحیمی و فخر معانی، «امکانسنجی قاعدهانگاری «أفضل الأعمال أحمزها» در فقه امامیه».
- ↑ کهن ترابی، «اعتبارسنجی و نقد کارکردهای حدیث «افضل الاعمال احمزها» در منابع فریقین»، ص۴۰-۴۲.
- ↑ سیوری، نضد القواعد الفقهیه، ۱۴۰۳ق، ص۱۸۷-۱۸۸.
- ↑ جوادی آملی، اسرار عبادت، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۱۵۷.
- ↑ شیخ بهایی، مفتاح الفلاح، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۴۵.
- ↑ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۱۶، ص۹۲.
- ↑ عمیدی، کنز الفوائد، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۲۱۷.
منابع
- ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر - دار صادر، ۱۴۱۴ق.
- اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، ۱۴۰۳ق.
- آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین، کفایة الاصول، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۹ق.
- الجزری، ابن اثیر، النهاية فی غریب الحدیث و الاثر، قم، مؤسسه مطبوعاتی، اسماعیلیان، بیتا.
- جوادی آملی، عبدالله، اسرار عبادت، تهران، انتشارات الزهراء، ۱۳۷۲ش.
- رحیمی، مرتضِ و فخر معانی، فرامرز، «امکانسنجی قاعدهانگاری «أفضل الأعمال أحمزها» در فقه امامیه»، آموزههای فقه عبادی، شماره ۹، دی ۱۴۰۳ش.
- سیوری، مقداد بن عبدالله، نضد القواعد الفقهیه، قم، انتشارات کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق.
- شهید اول، محمد بن مکی، القواعد و الفوائد، قم، کتابفروشی مفید، بیتا.
- شهید اول، محمد بن مکی، غایة المراد فی شرح نکت الارشاد، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، ۱۴۱۴ق.
- شهید ثانی، زینالدین بن علی، الروضة البهیه، قم، کتابفروشی داوری، ۱۴۱۰ق.
- شهید ثانی، زینالدین بن علی، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۳ق.
- شیخ بهایی، محمد بن حسین، مفتاح الفلاح فی عمل الیوم و اللیله من الواجبات و المستحبات، بیروت، دار الاضواء ۱۴۰۵ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- طریحی، فخرالدین، مجمع البحرين، تهران، کتابفروشی مرتضوی، ۱۴۱۶ق.
- عاملی، محمد بن حسن، استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۱۹ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۱۴ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، ۱۴۱۳ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد، مجمع البحوث الاسلامیه، ۱۴۱۲ق.
- عمیدی، سید عمیدالدین بن محمد، کنز الفوائد فی حلّ مشکلات القواعد، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، ۱۴۱۶ق.
- فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، نشر هجرت، ۱۴۱۰ق.
- کهن ترابی، میثم، «اعتبارسنجی و نقد کارکردهای حدیث «افضل الاعمال احمزها» در منابع فریقین»، پژوهشنامه قرآن و حدیث، شماره ۳۴، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- محدث نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق.
- محقق حلی، جعفر بن حسن، معارج الاصول، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۳ق.
- نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، بیتا.