الصلاة عمود الدین
| اطلاعات روایت | |
|---|---|
| صادره از | پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) |
| منابع شیعه | الکافی، التهذیب |
| احادیث مشهور | |
| حدیث سلسلةالذهب • حدیث ثقلین • حدیث کساء • مقبوله عمر بن حنظلة • حدیث قرب نوافل • حدیث معراج • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث شجره | |
الصَّلاةُ عَمودُ الدِّينِ بهمعنای «نماز ستون دین است»، روایتی که از پیامبر اکرم(ص)، امام علی(ع) و دیگر امامان شیعه نقل شده است. این روایت را دلیلی بر اهمیت و برتربودن نماز بر دیگر عبادات دانستهاند. برخی روایات عمود بودن نماز را به ستون خیمه تشبیه کردهاند که اگر ستون خیمه محکم باشد، طنابها و میخها و چادر کارآیی دارند، اما اگر ستون بشکند و نباشد، وسائل دیگر کارایی ندارند.
در روایت دیگری، فرع بر عمود دانستن نماز چنین گفته شده که دین متوقف بر نماز بوده و با اقامه نماز، دین برپا میگردد. همچنین گفته شده در قیامت، اولین عملی که از آن سوال میشود نماز است؛ زیرا نماز ستون دین است.
متن و اهمیت
تعبیر «الصلاة عمود الدین» بهمعنای «نماز ستون دین است»، روایت مشهوری است[۱] که با کمی تفاوت در تعابیر، از پیامبر اکرم(ص)،[۲] امام علی(ع)[۳] و دیگر ائمه(ع)[۴] نقل شده است. منابع حدیثی متأخر نیز به این حدیث اشاره کردهاند.[۵] علامه طباطبائی، مفسر شیعه، روایت «الصلاة عمود الدین» از پیامبر اکرم(ص) را روایت صحیح دانسته است.[۶] امام علی(ع) پس از ضربتخوردن توسط ابنملجم، وصیتی خطاب به امام حسن(ع) و امام حسین(ع) دارد. امام در ذیل این وصیت، پس از دو بار ذکر نام الله، به نماز توصیه کرده و آن را ستون دین معرفی میکند.[۷] در میان اهلسنت نیز این روایت نقل شده که در صحیح یا ضعیفبودن آن مطالبی گفته شده است.[۸] در برخی از روایات تعبیر «الصَّلَاةُ عِمَادُ دِینِکُمْ» نیز ذکر شده است.[۹] تعبیر «عِماد» را در معنا مشابه تعبیر «عمود» دانستهاند.[۱۰]
روایت ستونبودن نماز را دلیلی بر اهمیت،[۱۱] شریفترین اعمال[۱۲] و برتر بودن آن بر عبادات دیگر دانستهاند.[۱۳] از این روایت برای توصیه و ترغیب به نماز نیز استفاده شده است.[۱۴] در اینکه چرا نماز را ستون دین دانستهاند، گفتارهایی ذکر شده است. مرتضی مطهری علت این امر را چنین بر میشمارد که نماز بزرگترین عامل مؤثر در روحیه افراد است.[۱۵] ملاصدرا، فیلسوف شیعه، چنین میگوید که نماز دارای اسراری است و از جمله این اسرار تواضعی است که در نماز وجود دارد.[۱۶] عبدالله جوادی آملی معتقد است خداوند از مومنان نه تنها خواندن بلکه اقامهکردن و برپاداشتن نماز را خواسته که تبلوری در جامعه نیز دارد. وی روایاتی که نماز را ستون دانستهاند به عنوان شاهد بر این مطلب ذکر کرده که خداوند از مومنان فراتر از خواندن نماز را خواسته است.[۱۷]
محتوا
روایت «الصلاة عمود الدین» را نوعی تشبیه بلیغ[۱۸] یا استعاره[۱۹] دانستهاند. در روایتی به شرح ستونبودن نماز اشاره شده است؛ در این روایت که از پیامبر اسلام[۲۰] و لقمان حکیم[۲۱] نقل شده نماز به مانند ستون خیمه معنا گردیده که اگر محکم باشد، طنابها و میخها و چادر کارآیی دارند، اما اگر ستون بشکند و نباشد، طناب و میخ و چادر قابل استفاده نبوده و به کار نمیآیند. در روایت دیگری از امام علی(ع) به عنوان فرع بر ستوندانستن نماز چنین آمده که هر شخصی نماز را ترک کند، دین را از بین برده است.[۲۲] بنابر این دین متوقف بر نماز بوده[۲۳] با اقامه نماز، دین برپا میگردد[۲۴] و اگر نماز نباشد، دین به صورت کامل[۲۵] از بین خواهد رفت.[۲۶] همچنین به عنوان نتیجه عمود بودن نماز ذکر کردهاند که در قیامت اولین عملی که از آن سوال میشود، نماز است.[۲۷]
تعبیر نماز در روایت «نماز ستون دین است» را تنها شامل نماز صحیح دانستهاند؛[۲۸] که خصوصیات مطلوببودن ازجمله نهیکننده از فحشا و منکربودن، همراه با ذکری که به آن عمل کنیم، باشد.[۲۹] همچنین گفته شده تعبیر نماز در این روایت شامل نماز مستحب و نماز واجب میشود.[۳۰]
نقد یک دیدگاه غلط
برخی براین باورند که جمله «الصَّلوةُ عَمودُ الدّین» نماز پایه و عمود خیمه دین است، با تعلیمات اسلامی جور نمیآیدو آنچه مهم است مسائل اجتماعی مانند توصیه به عدل واحسان وقیام به قسط و امر به معروف و نهی از منکر و فعالیت و عمل و کار است و اساساً مسئله عبادت به اندازه اهمیت تعلیمات اخلاقی و تعلیمات اجتماعی اسلام نیست. مطهری این دیدگاه را دیدگاهی افراطی نسبت به مسائل اجتماعی وبسیار خطرناک توصیف کرده است ومعتقد است که اسلام را همان طوری که هست باید شناخت. [۳۱]
پانویس
- ↑ حوینی، النافلة في الأحاديث الضعيفة والباطلة، ۱۹۸۸م، ج۲، ص۵۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸؛ شیخ طوسی، الأمالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۲۹.
- ↑ قاضی نعمان، دعائم الإسلام، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۱۳۳؛ ابن أبیجمهور، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۳۲۲.
- ↑ برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج۱، ص۴۴.
- ↑ قمی، سفينة البحار، ۱۴۱۴ق، ج۷، ص۶۰۰.
- ↑ طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۱۲۳.
- ↑ سید رضی، نهج البلاغه، ۱۴۱۴ق، نامه ۴۷، ص۳۶۲.
- ↑ حوینی، النافلة في الأحاديث الضعيفة والباطلة، ۱۹۸۸م، ج۲، ص۵۴.
- ↑ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۷۴.
- ↑ الصنعانی، التنویر شرح الجامع الصغیر، ۱۴۳۲ق، ج۷، ص۸۶.
- ↑ حسینی شاه عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۵۵۹.
- ↑ الخفاجی، حاشیه الشهاب علی تفسیر البیضاوی، ج۱، ص۲۰۸.
- ↑ مازندرانی، شرح الکافی، ۱۳۸۲ق، ج۸، ص۶۰.
- ↑ غزالی، کیمیای سعادت، ۱۳۳۳ش، ص۱۳۶.
- ↑ مطهری، اسلام و مقتضیات زمان، قم، ج۱، ص۷۲.
- ↑ صدرالدین شیرازی، شرح أصول الکافی، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۱۱۶.
- ↑ مصطفیپور، «نماز ستون دین»، ص۹.
- ↑ مازندرانی، شرح الکافی، ۱۳۸۲ق، ج۸، ص۶۰.
- ↑ الخفاجی، حاشیه الشهاب علی تفسیر البیضاوی، ج۱، ص۲۰۸.
- ↑ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۱۱.
- ↑ کراجکی، کنز الفوائد، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۶۶.
- ↑ ابن أبیجمهور، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۳۲۲.
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار ائمه جماعات مساجد استان تهران»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای.
- ↑ محقق داماد، کتاب الصلاه، ۱۴۱۶ق، ص۹۹.
- ↑ مازندرانی، شرح الکافی، ۱۳۸۲ق، ج۸، ص۶۰.
- ↑ طیب، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ۱۳۷۸ش، ج۷، ص۳۹۰.
- ↑ مکارم شیرازی، الأقسام القرآنیة، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۵۶۰.
- ↑ ذهنی تهرانی، المباحث الاصولیة، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۱۲.
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار ائمه جماعات مساجد استان تهران»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای.
- ↑ خمینی، تفسیر القرآن الکریم، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۴۳۷.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش،ج۲۳، ص۵۰۲.
منابع
- ابن أبیجمهور، محمد بن زین الدین، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، محقق و مصحح: مجتبی عراقی، قم، دار سید الشهداء، چاپ اول، ۱۴۰۵ق.
- برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، محقق و مصحح: جلالالدین محدث، قم، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، ۱۳۷۱ق.
- حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد، تفسیر اثنا عشری، تهران، انتشارات میقات، چاپ اول، ۱۳۶۳ش.
- حوینی، محمد شریف، النافلة في الأحاديث الضعيفة والباطلة، دار الصحابة للتراث، ۱۹۸۸م.
- خامنهای، «بیانات در دیدار ائمه جماعات مساجد استان تهران»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای، تاریخ بازدید: ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- الخفاجی، شهاب، حاشیة الشهاب علی تفسیر البیضاوی (عِنَایةُ القَاضِی و کِفَایةُ الرَّاضِی عَلَی تفْسیرِ البَیضَاوی)، بیروت، دار صادر، بیتا.
- خمینی، سید مصطفی، تفسیر القرآن الکریم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.
- ذهنی تهرانی، محمدجواد، المباحث الاصولیة، قم، بینا، ۱۳۷۱ش.
- سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق: صبحی صالح، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، محقق: حسن موسوی خرسان، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم، دار الثقافة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- صدرالدین شیرازی، شرح أصول الکافی، محقق و مصحح: محمد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۳ش.
- الصنعانی، محمد بن إسماعیل، التنویر شرح الجامع الصغیر، المحقق: محمد إسحاق محمد إبراهیم، ریاض، مکتبة دار السلام، ۱۴۳۲ق.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- غزالی، محمد، کیمیای سعادت، مصحح: احمد آرام، تهران، کتابخانه و چاپخانه مرکزی،۱۳۳۳ش.
- قاضی نعمان، دعائم الإسلام، محقق و مصحح: آصف فیضی، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، چاپ دوم، ۱۳۸۵ش.
- قمی، عباس، سفينة البحار، قم، اسوه، ۱۴۱۴ق.
- کراجکی، محمد بن علی، کنز الفوائد، محقق و مصحح: عبدالله نعمة، قم، دارالذخائر، چاپ اول، ۱۴۱۰ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: علیاکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مازندرانی، محمد صالح بن احمد، شرح الکافی (الاصول و الروضة)، محقق و مصحح: ابوالحسن شعرانی، تهران، المکتبة الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۸۲ق.
- محقق داماد، سید محمد، کتاب الصلاة، مقرر: محمد مؤمن، عبدالله جوادی طبری آملی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۶ق.
- مصطفی پور، محمدرضا، «نماز ستون دین» مجله پاسدار اسلام، شماره ۳۳۵، آبان ۱۳۸۸ش.
- مطهری، مرتضی، اسلام و مقتضیات زمان، انتشارات صدرا، قم، چاپ اول، بیتا.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، بی جا.
- مکارم شیرازی، ناصر، الأقسام القرآنیة، قم، دار النشر الإمام علی بن أبیطالب، ۱۴۳۰ق.