علی بن عیسی اربلی
| محدّث، مورّخ، ادیب و شاعر شیعی | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوالحسن علی بن عیسی هَکّاری |
| لقب | بهاءالدین اِرْبِلی |
| تاریخ تولد | بین سالهای ۶۲۰ تا ۶۲۵ قمری |
| زادگاه | اربیل، شمال عراق |
| تاریخ وفات | سال ۶۹۲ یا ۶۹۳ قمری |
| محل دفن | بغداد |
| شهر وفات | بغداد |
| خویشاوندان سرشناس | ابنجِجْنی، حاکم اربل (پدر) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سید ابن طاووس • عبدالحمید بن فخار موسوی • ابن ساعی بغدادی • محمد بن یوسف گنجی شافعی و ... |
| شاگردان | علی بن یوسف حلی • علامه حلی • احمد بن عثمان نصیبی (فقیه مالکی) • عبدالرزاق بن فوطی و ... |
| محل تحصیل | اربل • بغداد |
| تألیفات | کشف الغمة فی معرفة الائمه • التذکرة الفخریه • رسالة الطیف • دیوان شعر و ... |
علی بن عیسی هَکّاری(۶۲۰ یا ۶۲۵-۶۹۲ق)، مشهور به بهاءالدین اِرْبِلی محدّث، مورّخ، ادیب و شاعر شیعه قرن هفتم و نویسنده کتاب کشف الغمة فی معرفة الائمة در شرح حال پیامبر(ص) و امامان شیعه(ع). سید ابن طاووس از استادان و علامه حلی از شاگردان اویند.
زندگی
بهاءالدین اِرْبِلی در اربیل در شمال عراق زاده شد و همانجا پرورش یافت.[۱] ابنحبیب حلبی (درگذشته ۷۷۹ق) تاریخ ولادت او را ۶۲۵ق دانسته است.[۲] پدر بهاءالدین، فخرالدین عیسی (درگذشت ۶۶۴ق)، معروف به ابن جِجْنی، حاکم اربل و نواحی آن بود.[۳]
اربلی بنابر مشهور در ۶۹۲[۴] یا ۶۹۳ق[۵] در بغداد درگذشت. البته ابن عماد حنبلی [۶] سال درگذشت او را ۶۸۳ق دانسته است. او در خانه مسکونی خود، معروف به کارپردازخانه واقع در غرب بغداد به خاک سپرده شد. امروزه اثری از آن خانه بر جای نمانده است.[۷]
مذهب
به نوشته افندی اصفهانی، میرداماد در شرعة التسمیه درباره اربلی تعبیری آورده که یکی از شاگردان وی آن را دالّ بر امامی نبودن اربلی از نظر میرداماد دانسته و او را زیدی مذهب خوانده است.[۸] به نظر افندی شاید منشأ این اشتباه آن باشد که یکی از دانشمندان زیدیه نیز کتابی به نام کشف الغمه تألیف کرده است.[۹][۱۰] در منابع کهن نیز به امامی بودن اربلی اشاره شده است.[۱۱]
اساتید
اربلی نزد شماری از علمای اهلسنت و شیعه دانش آموخت و از بسیاری اجازه روایت دریافت کرد.[۱۲] برخی از آنان عبارتاند از:
- رضیالدین علی بن طاوس (درگذشت ۶۶۴ق) که اربلی با وی مباحثات علمی داشت.
- جلالالدین عبدالحمید بن فخار موسوی
- تاجالدین علی بن انجب معروف به ابن ساعی بغدادی(درگذشت ۶۷۴ق)
- محمد بن یوسف گنجی شافعی(درگذشت ۶۵۷ق)[۱۳]
شاگردان
- علی بن یوسف حلی[۱۴]
- علامه حلی.
- احمد بن عثمان نصیبی فقیه مالکی.
- عبدالرزاق بن فوطی.[۱۵]
جمعی نیز نزد او کشف الغمّة را قرائت کردهاند.[۱۶]
فعالیت
اربلی در زمان حکومت تاج الدین بن صَلایا در إربِل به دبیری پرداخت و کاتب وی بود و پس از سقوط اربیل به دست مغولان [۱۷] به گفته خود در رجب ۶۶۰ به بغداد رفت و در زمان علاءالدین عطاملک جوینی (حاکم بغداد در آن زمان) در دیوان انشا به دبیری پرداخت.[۱۸]
همراهی با جوینی
اربلی در بغداد از اطرافیان عطاملک جوینی[۱۹] و در سفر و حضر همراه او بود و در منزلی مشرف بر دجله و معروف به «دیوان شرابی» اقامت داشت و بیشترین آثار خود را در همین زمان تألیف کرد و در ۶۷۸ق تعمیر مسجدی معروف به جامع باب السیف را عهدهدار گشت.[۲۰]
در سال ۶۸۰ق به سعایت دشمنان، اباقاخان مغول، پسر هلاکوخان، (حکومت ۶۶۳ـ۶۸۰) به جوینی بدبین شد و دستور داد که جوینی و برخی همراهانش، از جمله اربلی، را به اردوی او در همدان ببرند؛ ولی پیش از آنکه آنان به همدان برسند در گردنه اسدآباد خبر فوت خان مغول منتشر شد و پس از وی تکودار احمد، برادر اباقاخان، ایلخان شد و جوینی مجدداً به حکومت بغداد گماشته شد و اربلی همچنان با او بود تا اینکه جوینی در ۶۸۱ق درگذشت.[۲۱]
در ۶۸۷ق سعدالدوله یهودی موصلی ـ وزیر ارغونخان ـ مسلمانان را آزار میداد، و اربلی نیز مدتی از کار برکنار شد تا اینکه سعدالدوله در ۶۹۰ق به قتل رسید.[۲۲] اربلی سالهای آخر عمر خود را خانهنشین شد و به تألیف پرداخت.[۲۳]
وزارت و صدارت
درباره وزارت اربلی اختلاف است؛ برخی او را صاحب وزارت و صدارت خوانده و یکی از سیاستمداران زمان خویش دانستهاند.[۲۴] ابوالحسن شعرانی وزیر بودن او را با چنان علم و فضل بعید ندانسته است.[۲۵] برخی هم احتمال دادهاند که علی بن عیسی وزیر ـ معروف به ابن جراح (درگذشته ۳۳۴ق) ـ شخص دیگری بوده و وزارت «مقتدر» و «قادر» عباسی را عهدهدار بوده است.[۲۶]
شهرت علمی
اربلی را از مشاهیر علم نحو و عربیت،[۲۷] شاعر و کاتب دیوان،[۲۸] مورّخ، ادیب و فقیه،[۲۹] محدّثی صدوق، ثقه و مذکور در سند اجازات[۳۰] دانستهاند. به گفته فضل بن روزبهان شافعی، اربلی ـ به اتفاق جمیع امامیه ـ از بزرگان علما و در نقل مطالب امین است.[۳۱]
اربلی در نوجوانی شعر میسروده[۳۲] و در بیشتر ابواب و فنون شعر عرب طبعآزمایی کرده است.[۳۳] اربلی علاوه بر اینکه قصائدی در مدح اهلبیت(ع) سروده، از راویان شعر حضرت علی(ع) نیز بوده است.[۳۴] او ابیاتی بالبداهه سروده و نیز در نشستهای ادبی با جوینی، ابن صلایا و دیگران شرکت میکرد.[۳۵]
فرزندان
اربلی فرزندی به نام محمد بن علی و با لقب ابوالفتح داشته که به گفته ابن شاکر کتبی و صفدی پس از فوت پدر در حالت فقر از دنیا رفت.[۳۶][۳۷] او و فرزندش عیسی کشف الغمّه را روایت کرده است.[۳۸]
تالیفات
- کشف الغمّه فی معرفة الائمّه در شرح حال پیامبر اکرم(ص)، حضرت خدیجه(س)، حضرت فاطمه(س) و امامان شیعه است.
- التذکرة الفخریه: بیشتر به اشعار معاصران و نوپردازان نظر دارد. به گفته ابن فوطی[۳۹] تاریخ تألیف کتاب ۶۷۱ق بوده است. اربلی در این کتاب غنا و اصوات مغنّیان را بررسی کرده و در هر باب مقدمهای به اسلوب ترسّل و مسجّع آورده که از ویژگیهای نثر آن دوران حکایت دارد[۴۰] اربلی آن را به درخواست فخرالدین منوچهر بن ابیالکرم همدانی نایب عطاملک جوینی تألیف کرده است[۴۱]
- رسالة الطیف، این کتاب دربرگیرنده اخبار و اشعار شاعران جاهلی، اسلام و برخی معاصران مؤلف، و نیز خود او است که بخشی از این ابیات در دیگر کتابها یافت نمیشود.[۴۲] [یادداشت ۱]
- دیوان شعر[۴۳]
- المقامات الاربع که شامل مقامههای بغدادیه، دمشقیه، حلبیه و مصریه است.[۴۴]
- چند رساله.[۴۵]
- جلوة العشاق و خلوة المشتاق.[۴۶]
- نزهة الاخبار فی ابتداء الدنیا و قدر القوی الجبار.
آثار منسوب
- اربعین، مشتمل بر چهل حدیث مختصر.[۴۷]
- حدائق البیان فی شرح التبیان فی المعانی و البیان.[۴۸]
- برهة من الدهر.[۴۹]
پانویس
- ↑ فرّوخ، تاریخ الادب العربی، بیروت، ۱۹۸۹، ج۳، ص۶۶۱.
- ↑ ابنحبیب، تذکرة النبیه، قاهره، ۱۹۷۶ـ۱۹۸۶، ج۱، ص۱۶۱.
- ↑ ابن فُوَطی، تلخیص مجمع الآداب، ۱۹۶۵، ج۴، ص۲۷۴ـ ۲۷۵.
- ↑ بغدادی، هدیة العارفین، ج۱، ستون ۷۱۴؛ آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه، بیروت، ۱۳۹۲/۱۹۷۲، ص۱۰۷؛ زرکلی،الاعلام، بیروت، ۱۹۸۰، ج۴، ص۳۱۸
- ↑ ابن فوطی، الحوادث الجامعه،بغداد ۱۳۵۱، ص۴۸۰؛ حرّ عاملی، امل الامل، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۱۹۵، پانویس۱.
- ↑ ابن عماد، شذرات الذّهب فی اخبار من ذهب، بیروت، ۱۳۹۹/۱۹۷۹، ج۵، ص۳۸۳.
- ↑ بهاءالدین اربلی، رسالة الطیف، مقدمه جبوری،بغداد، ۱۳۸۸/۱۹۶۸، ص۱۸.
- ↑ افندی اصفهانی، ریاض العلماء، قم ۱۴۰۱، ج ۴، ص۱۶۹.
- ↑ افندی اصفهانی، ریاض العلماء، قم، ۱۴۰۱، ج ۴، ص۱۶۹.
- ↑ آقابزرگ طهرانی، الذریعه، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳، ج۱۸، ص۴۷
- ↑ صفدی، الوافی بالوفیات، اشتوتگارت، ۱۴۱۱/۱۹۹۱، ج۲۱، ص۳۷۹.
- ↑ بهاءالدین اربلی، رسالة الطیف، مقدمه جبوری،بغداد، ۱۳۸۸/۱۹۶۸، ص۱۸ـ۱۹؛ افندی اصفهانی، ریاض العلماء، قم، ۱۴۰۱، ج۴، ص۱۶۶ـ۱۶۸؛ امینی، الغدیر، بیروت، ۱۳۸۷/۱۹۶۷، ج۵، ص۴۴۶ـ۴۴۷.
- ↑ بهاءالدین اربلی، کشف الغمّه، بیروت، ۱۴۰۱/۱۹۸۱،ج۱، ص۱۴، ۱۰۸، ۳۴۷، ۳۶۳ـ۳۶۴، ج۲، ص۷۵، ۳۷۲، ج۳، ص۴۳، ۲۶۵؛ قمی،الکنی و الالقاب،صیدا ۱۳۵۷ـ۱۳۵۸، ج۱، ص۱۹۹ـ۲۰۰؛ امینی، الغدیر، بیروت، ۱۳۸۷/۱۹۶۷، ج۵، ص۴۴۶.
- ↑ حلی، العدد القویة، ۱۴۰۸ ق، ص۷.
- ↑ حرّعاملی، امل الامل، قم، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۸، ۲۶، ۶۱، ۶۳، ۱۴۷، ۱۶۴، ۲۸۸؛ امینی، الغدیر، بیروت، ۱۳۸۷/۱۹۶۷،ج۵، ص۴۴۷ـ۴۴۸؛ بهاءالدین اربلی، رسالة الطیف، مقدمه جبوری،بغداد، ۱۳۸۸/۱۹۶۸، ص۱۹ـ۲۰
- ↑ آقابزرگ طهرانی، الذریعه، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳، ج۱، ص۲۱۸ـ۲۱۹؛ امین، اعیان الشیعه، بیروت، ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳، ج۳، ص۱۳۵
- ↑ رشیدالدین فضلالله، جامع التواریخ، تهران، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۷۱۶
- ↑ ابن شاکر کتبی، فوات الوفیات، بیروت، ۱۹۷۳ـ۱۹۷۴، ج۳، ص۵۷؛ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۲۱، اشتوتگارت، ۱۴۱۱/۱۹۹۱، ج۲۱، ص۳۷۹؛ ابن فوطی، الحوادث الجامعه، بغداد ۱۳۵۱، ص۳۴۱
- ↑ بهاءالدین اربلی، التذکرة الفخریه، بغداد، ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴، ص۴۷
- ↑ بهاءالدین اربلی، رسالة الطیف، بغداد، ۱۳۸۸/۱۹۶۸، ص۸۵-۸۶، مقدمه جبوری، ص۱۴؛ وصّاف حضره، تاریخ وصاف، چاپ سنگی بمبئی، ۱۲۶۹، ص۱۰۴؛ ابن فوطی، الحوادث الجامعه،بغداد، ۱۳۵۱، ص۲۷۷-۲۷۸، ۳۶۶
- ↑ وصّاف حضره، تاریخ وصاف، چاپ سنگی بمبئی، ۱۲۶۹، ص۱۰۴ـ۱۰۵؛ بهاءالدین اربلی، ترجمه المناقب، ج۱، مقدمه شعرانی، قم ۱۳۶۴ش، ص۸ـ۹
- ↑ علی بن عیسی بهاءالدین اربلی، ترجمه المناقب، ج۱، مقدمه شعرانی، قم، ۱۳۶۴ش، ص۶؛ ابن فوطی، الحوادث الجامعه و التجارب النافعه فی المائة السابعه، بغداد ۱۳۵۱، ص۴۵۴
- ↑ بهاءالدین اربلی، ترجمه المناقب، ج۱، مقدمه شعرانی، قم، ۱۳۶۴ش، ص۶، ۱۳؛ فرّوخ، تاریخ الادب العربی، بیروت، ۱۹۸۹، ج۳، ص۶۶۲.
- ↑ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۲۱، اشتوتگارت، ۱۴۱۱/۱۹۹۱، ج۲۱، ص۳۷۸؛ افندی اصفهانی، ریاض العلماء، قم ۱۴۰۱، ج۴، ص۱۶۶؛ آقابزرگ طهرانی، الذریعه، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳، ج۱، ص۲۱۸؛ امینی، الغدیر، بیروت، ۱۳۸۷/۱۹۶۷، ج۵، ص۴۴۶
- ↑ بهاءالدین اربلی، کشف الغمه ترجمه فارسی، قم، ۱۳۶۴ش، ج۱، مقدمه شعرانی، ص۱۱
- ↑ خوانساری، روضات الجنّات فی احوال العلماء و السادات، قم، ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲، ج۴، ص۳۴۱؛ قمی، الکنی و الالقاب، صیدا ۱۳۵۷ـ ۱۳۵۸، چاپ افست قم، ج۲، ص۱۵؛ زرکلی، الاعلام، بیروت، ۱۹۸۰، ج۴، ص۳۱۷؛ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، تهران، ۱۳۶۹ش، ج۱، ص۱۰۲
- ↑ صدر، تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام، عراق، چاپ افست تهران، ص۱۳۰
- ↑ صفدی، الوافی بالوفیات، اشتوتگارت، ۱۴۱۱/۱۹۹۱،ج۲۱، ص۳۷۹
- ↑ ابن حبیب، تذکرة النبیه، بغداد، ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴، ج۱، ص۱۶۱.
- ↑ حرّعاملی، وسائل الشیعه،بیروت، ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳، ج۲۰، ص۴۳؛ مجلسی، بحارالانوار، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳، ج۱، ص۱۰، ۲۹
- ↑ شوشتری، احقاق الحق و ازهاق الباطل، چاپ مرعشی نجفی، ج۱، قم، (تاریخ مقدمه ۱۳۷۷)، ج۱، ص۲۹
- ↑ بهاءالدین اربلی، التذکرة الفخریه، بغداد، ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴، ص۲۴۶
- ↑ بهاءالدین اربلی، رسالة الطیف، مقدمه جبوری، بغداد، ۱۳۸۸/۱۹۶۸، ص۲۴؛ بهاءالدین اربلی، کشف الغمّه، بیروت، ۱۴۰۱/۱۹۸۱، ج۱، ص۲۷۰ـ۲۷۱؛ بهاءالدین اربلی، التذکرة الفخریه، بغداد، ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴، ص۱۱۱، ۱۶۶، ۲۴۶ ـ۲۴۷، ۳۸۸، ۴۲۱ـ۴۲۴؛ امینی، الغدیر، بیروت، ۱۳۸۷/۱۹۶۷، ج۵، ص۴۴۴ـ۴۴۵
- ↑ امینی، الغدیر، بیروت، ۱۳۹۷/۱۹۷۷، ج۲، ص۲۶
- ↑ اربلی، التذکرة الفخریه، بغداد، ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴، ص۸۵ ـ۸۶؛ بهاءالدین اربلی، التذکرة الفخریه، بغداد، ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴، ص۱۵۳ـ۱۵۴، ۱۶۱ـ۱۶۲، ۱۶۶، ۲۰۴، ۲۴۲، ۳۸۰، ۳۸۹
- ↑ کتبی، فوات الوفیات، بیروت، ۱۹۷۳ـ۱۹۷۴، ج۳، ص۵۸
- ↑ صفدی، الوافی بالوفیات، اشتوتگارت، ۱۴۱۱/۱۹۹۱، ج۲۱، ص۳۷۹
- ↑ حرّعاملی، امل الامل، قم، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۲۱۲و۲۸۸
- ↑ مجمع الاداب فی معجم الالقاب، دمشق، ۱۹۶۵، ج۴، قسم ۳، ص۴۱۹
- ↑ اربلی، التذکرة الفخریه، بغداد، ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴. مقدمه، ص۱۳
- ↑ ابن فوطی، مجمع الاداب فی معجم الالقاب، دمشق ۱۹۶۵م، ج۴، قسم ۳، ص۴۱۹ـ۴۲۰
- ↑ آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه، الانوار الساطعه فی المائة السابعه، چاپ علینقی منزوی، بیروت، ۱۳۹۲/۱۹۷۲،ص۱۰۷؛ کحّاله، معجم المؤلفین، دمشق ۱۹۵۷ـ۱۹۶۱، چاپ افست بیروت، ج۷، ص۱۶۳.
- ↑ حرّعاملی، امل الامل، قم ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۱۹۵؛ آقابزرگ طهرانی، الذریعه، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳، ج۹، قسم ۱، ص۶۷.
- ↑ ابن شاکر کتبی، فوات الوفیات، بیروت، ۱۹۷۳ـ۱۹۷۴.ج۳، ص۵۷، آقابزرگ طهرانی، الذریعه، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳، ج۲۲، ص۸؛ زرکلی، الاعلام، بیروت، ۱۹۸۰، ج۴، ص۳۱۸
- ↑ حرّعاملی، امل الامل، قم ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۱۹۵
- ↑ کحّاله، معجم المؤلفین، دمشق ۱۹۵۷ـ۱۹۶۱، چاپ افست بیروت، ج۷، ص۱۶۳
- ↑ محدّث، تعلیقات نقض، تهران، ۱۳۵۸ش، ج۲، ص۱۱۵۸
- ↑ ظاهراً انتساب این کتاب به اربلی اشتباه است، بهاءالدین اربلی، التذکرة الفخریه، بغداد، ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴، مقدمه، ص۲۲
- ↑ بغدادی، ایضاح المکنون، در حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج۳، بیروت، ۱۴۱۰/۱۹۹۰، ج۱، ستون ۱۸۰
یادداشت
منابع
- آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، چاپ علینقی منزوی، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
- آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن، طبقات اعلام الشیعه: الانوار الساطعه فی المائة السابعه، چاپ علینقی منزوی، بیروت، ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
- ابن حبیب، تذکرة النبیه فی ایام المنصور و بنیه، چاپ محمد محمدامین، قاهره، ۱۹۷۶ـ۱۹۸۶.
- ابن شاکر کتبی، فوات الوفیات، چاپ احسان عباس، بیروت، ۱۹۷۳ـ۱۹۷۴.
- ابن عماد، شذرات الذّهب فی اخبار من ذهب، بیروت، ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
- ابن فُوَطی، الحوادث الجامعه و التجارب النافعه فی المائة السابعه، چاپ مصطفی جواد، بغداد، ۱۳۵۱.
- ابن فُوَطی، تلخیص مجمع الاداب فی معجم الالقاب، جزء۴، قسم ۳، چاپ مصطفی جواد، دمشق، ۱۹۶۵.
- اربلی، علی بن عیسی بهاءالدین، التذکرة الفخریه، چاپ نوری حمودی قیسی و حاتم صالح ضامن، بغداد، ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴.
- اربلی، علی بن عیسی بهاءالدین، با ترجمه فارسی به نام ترجمه المناقب، از علی بن حسین زوارئی، با مقدمه ابوالحسن شعرانی، چاپ ابراهیم میانجی، قم، ۱۳۶۴ش.
- اربلی، علی بن عیسی بهاءالدین، رسالة الطیف، چاپ عبدالله جبوری، بغداد، ۱۳۸۸/۱۹۶۸.
- اربلی، علی بن عیسی بهاءالدین، کشف الغمّه فی معرفه الائمّه، چاپ هاشم رسولی محلاّ تی، بیروت، ۱۴۰۱/۱۹۸۱.
- افندی اصفهانی، عبدالله بن عیسی، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، چاپ احمد حسینی، قم، ۱۴۰۱.
- امین، محسن، اعیان الشیعه، چاپ حسن امین، بیروت، ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳.
- امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب، ج۲، بیروت، ۱۳۹۷/۱۹۷۷، ج۵، بیروت، ۱۳۸۷/۱۹۶۷.
- بغدادی، اسماعیل، ایضاح المکنون، ج۱، در حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج۳، بیروت، ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
- بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین، ج۱، در حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج۵، بیروت، ۱۴۱۰/۱۹۹۰.
- تبریزی، محمدعلی مدرس، ریحانة الادب، تهران، ۱۳۶۹ش.
- حرّ عاملی، محمدبن حسن، امل الامل، چاپ احمد حسینی، ج۲، قم، ۱۳۶۲ش.
- حرّ عاملی، محمدبن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، چاپ عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت، ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳.
- خوانساری، محمد باقربن زین العابدین، روضات الجنّات فی احوال العلماء و السادات، چاپ اسدالله اسماعیلیان، قم، ۱۳۹۰ـ۱۳۹۲.
- رشیدالدین فضل الله، جامع التواریخ، چاپ بهمن کریمی، تهران، ۱۳۶۲ش.
- زرکلی، خیرالدین، الاعلام، بیروت، ۱۹۸۰.
- شوشتری، نورالله بن شریف الدین، احقاق الحق و ازهاق الباطل، چاپ مرعشی نجفی، ج۱، قم، (تاریخ مقدمه ۱۳۷۷).
- صدر، حسن، تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام، عراق، بیتا، چاپ افست تهران، بیتا.
- صفدی، خلیل بن ایبک، کتاب الوافی بالوفیات، ج۲۱، چاپ محمد حجیری، اشتوتگارت، ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
- فروخ، عمر، تاریخ الادب العربی، ج۳، بیروت، ۱۹۸۹.
- قمی، عباس، فوائد الرضویه: زندگانی علمای مذهب شیعه، تهران، تاریخ مقدمه ۱۳۲۷ش.
- قمی، عباس، کتاب الکنی و الالقاب، صیدا ۱۳۵۷ـ ۱۳۵۸، چاپ افست قم، بیتا.
- کحّاله، عمررضا، معجم المؤلفین، دمشق ۱۹۵۷ـ۱۹۶۱، چاپ افست بیروت، بیتا.
- مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحارالانوار، بیروت، ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
- محدث، جلالالدین، تعلیقات نقض، تهران، ۱۳۵۸ش.
- وصّاف حضره، عبدالله بن فضل الله، تاریخ وصاف، چاپ سنگی بمبئی، ۱۲۶۹.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دانشنامه جهان اسلام
- دائرة المعارف بزرگ اسلامی
- علی بن عیسی اربلی اندیشه قم
- با مفاخر اسلام آشنا شویم-قرن هفتم هجری/ بهاءالدین اربلی