ابنشجری
| ادیب و شاعر شیعه | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | هبةالله بن علی علوی حسنی |
| نسب | سادات حسنی |
| تاریخ تولد | رمضان سال ۴۵۰ق |
| تاریخ وفات | ۲۶ رمضان ۵۴۲ق |
| شهر وفات | بغداد |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ابنطباطبا • خطیب تبریزی • سعید بن علی سلالی • ابنفضال مجاشعی |
| شاگردان | تاج الدین کندی • ابوالبرکات ابنانباری • ابنخشاب |
| تألیفات | الامالی • الحماسة • مختارات شعراء العرب • منظومة ابنالشجری |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| اجتماعی | نقیب طالبیان در محله کرخ بغداد |
هبة الله بن علی علوی حسنی معروف به ابنشجری (۴۵۰ق-۵۴۲ق)، ادیب و شاعر شیعی بود که نسبش به امام حسن مجتبی(ع) میرسید. ابنشجری علوم ادب، نحو و حدیث را از اساتید برجستهای چون ابنطباطبا، خطیب تبریزی و ابوالحسن مبارک آموخت و در طول ۷۰ سال تدریس، بسیاری از مشاهیر نحو و لغت، مانند تاجالدین کندی و ابوالبرکات ابنانباری را تربیت کرد.
ابنشجری همچنین آثار زیادی در زمینههای نحوی و بلاغی نگاشت، از جمله الامال، الحماسة و مختارات شعراء العرب. ابنشجری شعر نیز میسرود، اما اشعارش مورد پسند اهل ادب قرار نگرفت و حتی توسط برخی شاعران مورد طعن واقع شد. ابنشجری در ۲۶ رمضان ۵۴۲ق در بغداد درگذشت و در محله کرخ دفن شد.
زندگینامه
ابنشجری در رمضان سال ۴۵۰ق به دنیا آمد.[۱] نسب او به امام حسن مجتبی(ع) میرسد و به همین دلیل علوی حسنی نامیده شده است. درباره شهرت او به ابنشجری اختلاف است؛ یاقوت حموی او را از طرف مادر به خاندان شجری منسوب میداند،[۲] اما ابنخلکان انتساب او را هم به این خاندان محتمل میداند و هم به قریه شجره واقع در نزدیکی مدینه.[۳] ابنشجری در ۲۶ رمضان ۵۴۲ق در بغداد درگذشت و در محله کرخ، که محله شیعهنشین بغداد بود، دفن شد.[۴]
تحصیلات و تدریس
ابنشجری علوم ادب، نحو و حدیث را نزد اساتید مختلفی چون ابنطباطبا، خطیب تبریزی، سعید بن علی سُلالی و ابنفَضّال مُجاشِعی، ابوالحسن مبارک بن عبدالجَبّار صَیْرَفی و محمد بن سعید بن نَبْهان آموخت[۵] و از دوریستی، ابنقدامه روایت کرد.[۶] گفته شده ابنشجری در دوران پیری نیز به درسخواندن ادامه داد.[۷] او بیش از ۷۰ سال به تدریس نحو و ادب پرداخت و در بغداد بهعنوان یکی از برجستهترین نحویان شناخته شد.[۸] و چندی هم، به نیابت از سوی الطاهر ابوعبدالله احمد بن ابی الحسن علوی، نقیب طالبیان در محله کرخ بغداد بود.[۹]
شخصیت علمی
ابنشجری در طول دوران تدریس خود بسیاری از مشاهیر نحو و لغت، مانند تاجالدین کندی، ابوالبرکات ابنانباری[۱۰] و ابنخشاب[۱۱] را تربیت کرد. همچنین شیخ برهانالدین حمدانی قزوینی و قطب راوندی از او روایت حدیث کردند[۱۲] گفته شده زمخشری نیز هنگام بازگشت از حج، در بغداد با او در حضور دیگران به مباحثه پرداخت.[۱۳] ابنشجری شعر نیز میسرود، اما از اشعار او تنها دو قطعه کوتاه مجموعاً ۵ بیت و نیز ۱۶ بیت از یک قصیده در مدح وزیر نظام الدین ابونصر مظفر باقی مانده است. گویا اشعار وی مورد پسند اهل ادب نبوده است چنانکه حسن بن احمد بن جکینا شاعر بغدادی شعر او را مورد طعن قرار داده است.[۱۴][یادداشت ۱] ابنشجری آثار متعددی در زمینههای نحوی و شعری و بلاغی دارد از جمله الامالی، الحماسة، مختارات شعراء العرب، منظومة ابنالشجری و آثار دیگر مانند فرهنگ مشترکات لفظی، الانتصار، شرح التصریف الملوکی ابنجنی و شرح اللمع ابنجنی.[۱۵]
پانویس
- ↑ یاقوت حموی، معجم الادباء، ۱۴۱۴ق، ج۱۹، ص۲۸۲.
- ↑ یاقوت حموی، معجم الادباء، ۱۴۱۴ق، ج۱۹، ص۲۸۲.
- ↑ ابنخلکان، وفیات الاعیان، ۱۹۰۰م، ج۶، ص۵۰.
- ↑ قفطی، انباه الرواة، ۱۴۰۶ق، ج۳، ص۳۵۶.
- ↑ قفطی، انباه الرواة، ۱۴۰۶ق، ج۳، ص۳۵۶؛ ابنخلکان، وفیات الاعیان، ۱۹۰۰م، ج۶، ص۴۶.
- ↑ افندی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۳۱۸.
- ↑ ذهبی، العبر فی خبر من غبر، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۴۶۳.
- ↑ ابنانباری، نزهة الاولیاء، ۱۴۰۵ق، ۱۹۸۵م، ص۳۰۰؛ ابنکثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱۱، ص۲۲۳.
- ↑ ابنانباری، نزهة الاولیاء، ۱۴۰۵ق، ۱۹۸۵م، ص۳۰۰؛ ابنکثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱۱، ص۲۲۳.
- ↑ یاقوت حموی، معجم الادباء، ۱۴۱۴ق، ج۱۹، ص۲۸۳؛ ابنانباری، نزهة الاولیاء، ۱۴۰۵ق، ۱۹۸۵م، ص۲۸۶.
- ↑ فیروز آبادی، البلغة،۱۴۲۱ق، ص۳۰۸.
- ↑ افندی، ریاض العلماء، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۳۱۸.
- ↑ معجم الادباء، بیروت ۱۴۰۰ق،ج۱۹، ص۱۲۸؛ ابن خلکان، وفیات الاعیان، الناشر: دار صادر - بيروت، ج۶، ص۴۶.
- ↑ ابنخلکان، وفیات الاعیان، ۱۹۰۰م، ج۶، ص۴۹؛ ابنشاکر کتبی، فوات الوفیات، ۱۳۵۲ش، ج۱، ص۳۲۱.
- ↑ قفطی، انباه الرواة، ۱۴۰۶ق، ج۳، ص۳۵۶.
یادداشت
- ↑ ابنجکینا در اشعاری او را نقد کرده و در بیتی خطاب به او گفته است از جدت پیامبر(ص) جز این بهره ای نداری که در بارهات گفته شود شعر گفتن سزاوار تو نیست. «ما فيك من جَدّك النبيّ سوى ... أنك لا ينبغي لك الشّعر» (ابنشاکر کتبی، فوات الوفیات، ۱۳۵۲ش، ج۱، ص۳۲۱.)
منابع
- ابنانباری، عبدالرحمن بن محمد، نزهة الألباء فی طبقات الأدباء، تحقیق: إبراهیم السامرائی، الأردن، مکتبة المنار، الزرقاء، چاپ سوم ۱۴۰۵ق.
- ابنخلکان، احمد بن محمد، وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، محقق: إحسان عباس، بیروت، نشر دار صادر، ۱۹۰۰م.
- ابنشاکر کتبی، محمد بن شاکر، فوات الوفیات و الذیل علیها، تحقیق: احسان عباسی، بیروت، دار صادر، ۱۳۵۲ش.
- ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- افندی، عبدالله بن عیسیبیگ، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، تحقیق: احمد حسینی اشکوری، قم، کتابخانه عمومی حضرت آيت الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۱ق.
- ذهبی، محمد بن احمد، العبر فی خبر من غبر، بهکوشش محمدسعید بن بسیونی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۵ق.
- فیروزآبادی، محمد بن یعقوب البلغة فی تراجم أئمة النحو و اللغة، بهکوشش محمد مصری، دمشق، دار سعدالدین، ۱۴۲۱ق.
- قفطی، علی بن یوسف، إنباه الرواة علی أنباه النحاة، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، دار الفکر العربی، ۱۴۰۶ق.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دایرة المعارف بزرگ اسلامی