ناصرخسرو
 سردیس ناصرخسرو قبادیانی | |
| اطلاعات | |
|---|---|
| زمینه فعالیت | حکمت • فلسفه • شعر • ادب |
| محل زندگی | بلخ • مرو • قاهره • بدخشان |
| محل دفن | بدخشان |
| همزمان با | غزنویان • سلجوقیان • فاطمیان در مصر |
| مذهب | اسماعیلی |
| پیشه | شاعر، نویسنده، حکیم |
| سبک نوشتاری | سبک خراسانی |
| کتابها | سفرنامه • وجه دین • جامعالحکمتین • زادالمسافرین • خوانالاخوان • روشنایینامه • سعادتنامه |
| دیوان اشعار | دیوان ناصر خسرو |
| تخلص | حجت |
| علت شهرت | قصیدهسرایی • سفرنامهنویسی |
ابومعین ناصر بن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی مشهور به ناصرخسرو (۳۹۴ق-۴۶۸ق)، شاعر، نویسنده و متکلمِ اسماعیلیمذهب[۱] در قرن پنجم قمری بود. شهرت قبادیانی افزونبر شاعری، به سبب آثار کلامی، فلسفی و دینی و نیز دفاع از اندیشه امامت و تبیین جایگاه اهلبیت(ع) در آثار منظوم و منثور او دانسته شده است.[۲] ناصرخسرو در کتاب جامعالحکمتین به اثبات وجود وصی برای پیامبر(ص) پرداخته و با استناد به واقعه غدیر، استمرار این وصایت را در فرزندان امام علی(ع) مطرح کرده است.[۳] وی در تفسیر حدیث سفینه، اهلبیت(ع) را کشتی نجات و جهل و گمراهی را طوفان هلاکت انسانها معرفی میکند.[۴]
براساس آثار ناصرخسرو، وی در کتابِ «وجه دین» با برشمردن اوصیای پیامبران، امام علی(ع) را وصی پیامبر اسلام(ص) دانسته است.[۵] همچنین در سفرنامه و خوان الاخوان از امام علی(ع) و دیگر امامان با احترام فراوان یاد کرده و آنان را واسطه هدایت و فیض الهی معرفی کرده است.[۶] پژوهشگران معتقدند ارادت ناصرخسرو به اهلبیت(ع) بیش از همه در دیوان اشعارش بازتاب یافته است؛ جایی که فضایل، شجاعت، جوانمردی و جایگاه والای امام علی(ع) بارها مورد ستایش قرار گرفته است.[۷]
ناصرخسرو در اشعار خود محبت و پیروی از اهلبیت(ع) را راه نجات و رستگاری دانسته، آنان را «حبلالله»[۸] و مایه رهایی از جهل معرفی کرده و دوستی و اطاعتشان را شرط غلبه بر گمراهی شمرده است. به گفته پژوهشگران، بازتاب گسترده آموزههای نهجالبلاغه،[۹] ستایش فضایل و جایگاه امام علی(ع)[۱۰] و نیز توجه ویژه به واقعه کربلا[۱۱] و شهادت امام حسین(ع)[۱۲] از مهمترین جلوههای این گرایش در دیوان او به شمار میرود. همچنین ناصرخسرو به سبب همین باورها با مخالفتها، تهمتها و آزارهایی روبهرو شد که بازتاب آن در اشعارش نیز دیده میشود.[۱۳]
ناصرخسرو آثار فراوانی در حوزههای کلام، فلسفه، دین و ادب از خود بر جای گذاشته است.[۱۴] به گفته پژوهشگران، وی تمامی آثار خود[۱۵] یا دستکم بیشتر آنها[۱۶] را به زبان فارسی نگاشته است. زادالمسافرین از مهمترین تألیفات ناصر خسرو دانسته شده است.[۱۷] سفرنامه ـ که پس از بازگشت از سفر مصر تألیف شده است ـ، وجه دین، خوان اخوان، روشنایینامه، سعادتنامه، دلیل المتحیرین، دیوان شعر، دبستان عقول و جامعالحکمتین که آخرین اثر وی معرفی شده است .[۱۸]
بنابر گزارش منابع، ناصرخسرو قبادیانی (۳۹۴–۴۶۸ق) در قبادیانِ بلخ زاده شد.[۱۹] وی پس از تحصیل علوم و فعالیت در دربار غزنویان و سلجوقیان، در سال ۴۳۷ق در پی خوابی که آن را منشأ تحول فکری خود دانستهاند، منصب دیوانی را ترک کرد و رهسپار سفر حج شد. گزارش شده است که او در مصر با حکومت فاطمیان آشنا شد،[۲۰] مذهب اسماعیلیه را پذیرفت و به یکی از دانشمندان این مذهب تبدیل گردید.[۲۱] به گفته منابع، تبلیغ عقاید اسماعیلی از سوی وی موجب تعقیب او توسط سلجوقیان شد و در نتیجه به بدخشان پناه برد.[۲۲] ناصرخسرو سرانجام در سال ۴۶۸ق در روستای یمگان بدخشان درگذشت.
براساس گزارشها، در ایران و افغانستان بارها مراسم بزرگداشت ناصرخسرو برگزار شده است. در یکی از همایشهای کابل، سازمان UNESCO از شخصیت علمی او تجلیل کرد.[۲۳] همچنین به مناسبت هزارمین سال ولادت وی، همایشهایی در ایران از جمله در Ferdowsi University of Mashhad، دانشگاه شهید بهشتی و برخی شهرها برگزار شده است.[۲۴]
پانویس
- ↑ صابری، تاریخ فرق اسلامی، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۷۴.
- ↑ نویسندگان، یاد نامه ناصر خسرو، مقاله شهیدی، افکار و عقاید کلامی ناصر خسرو، ۱۳۹۴ق، ص۳۱۶.
- ↑ ناصر خسرو، جامع الحکمتین، ۱۳۶۳ش، ص۱۸۰.
- ↑ ناصر خسرو، جامع الحکمتین، ۱۳۶۳ش، ص۱۸۱.
- ↑ ناصر خسرو، وجه دین، ۱۳۹۷ق، ص۶۴.
- ↑ ناصر خسرو، خوانالاخوان، ۱۳۳۸ش، ص ۱۲۹.
- ↑ تاج علی، مقاله امام علی در آثار ناصر خسرو
- ↑ ناصر خسرو، دیوان ناصر خسرو، ۱۳۶۵ش، قصیده ۴۲.
- ↑ شهیدی، بهره ادبیات از سخنان علی علیهالسلام، ۱۳۶۰ش، ص۱۸۵و۲۰۹.
- ↑ محقق، تحلیل اشعار ناصر خسرو، ۱۳۶۸ش، ص۲۶.
- ↑ ناصر خسرو، دیوان ناصر خسرو، ۱۳۶۵ش، قصیده۱۱.
- ↑ ناصر خسرو، دیوان ناصر خسرو، ۱۳۶۵ش، قصیده۹۸و۱۹۷.
- ↑ ناصر خسرو، دیوان ناصر خسرو، ۱۳۶۵ش، قصیده۱۵۴.
- ↑ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۲۰۴.
- ↑ دفتری، الاسماعیلیون، تاریخهم و عقائدهم، ۲۰۱۴م، ص۳۵۲.
- ↑ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۲۰۴.
- ↑ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۲۰۴.
- ↑ دفتری، معجم التاریخ الاسماعیلی، ۲۰۱۶م، ص۲۷۲؛ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۲۰۴.
- ↑ دفتری، الاسماعیلیون تاریخهم و عقائدهم، ۲۰۱۴م، ص۳۴۹.
- ↑ برون، تاریخ ادبی ایران، ۱۳۵۸ش، ج۲، ص۴۱۱.
- ↑ صابری، تاریخ فرق اسلامی، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۷۴.
- ↑ برون، تاریخ ادبی ایران، ۱۳۵۸ش، ج۲، ص۴۱۶.
- ↑ کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی
- ↑ سایت همایش هزاره ناصرخسرو
منابع
- برون، ادوارد، تاریخ ادبی ایران، ترجمه علی پاشا،تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۸ش.
- حجازی، سید علیرضا، «حسینبن علی(ع) در آیینه شعر»، ادبیات و هنر دینی؛ مقاله، مصاحبه، نقد و نظر، تهران، انتشارات نیستان، ۱۳۸۱ش.
- دفتری، فرهاد، الاسماعیلیون تاریخهم و عقائدهم، تعریب: سیفالدین القصیر، بیروت، دار الساقی، ۲۰۱۴م.
- دفتری، فرهاد، معجم التاریخ الإسماعیلی، تعریب: سیفالدین القصیر، بیروت، دار الساقی، ۲۰۱۶م.
- شهیدی، سید جعفر، بهره ادبیات از سخنان علی علیهالسلام، بیجا، بنیاد نهج البلاغه، ۱۳۶۰ش.
- شهیدی، سید جعفر، بهره گیری ادبیات فارسی از نهج البلاغه، تهران، وزارت ارشاد اسلامی و بنیاد نهج البلاغه، ۱۳۶۳ش.
- گروهی از نویسندگان، یادنامه ناصر خسرو، مشهد، دانشگاه فردوسی، ۱۳۹۴ق.
- ناصر خسرو، خوان الاخوان، به کوشش قویمی، تهران، کتابخانه بارانی، ۱۳۳۸ش.
- ناصر خسرو، وجه دین، به کوشش اعوانی، انجمن فلسفه ایران، ۱۳۹۷ق.
- ناصر خسرو، دیوان ناصرخسرو، تصحیح: مجتبی مینوی و مهدی محقق، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۵ش.
- ناصر خسرو، کتاب جامع الحکمتین، تهران، چاپ هانری کربن و محمد معین، ۱۳۶۳ش.
پیوند به بیرون
تاثیرپذیری ناصرخسرو از نهجالبلاغه