بامیان
 نمای کلی شهر بامیان | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| کشور | افغانستان |
| استان | بامیان |
| مساحت | ۳۵کیلومترمربع |
| جمعیت کل | حدود۱۰۰هزار نفر |
| زبان | فارسی با گویش هزارگی و تاجیکی |
| نژاد | هزاره، تاجیک |
| مذهب | اکثریت شیعه،اقلیت:اهلسنت و اسماعیلیه |
| اطلاعات تاریخی | |
| نام قدیم | بامیکا |
| قدمت | پیش از میلاد |
| پیشینه اسلام | کوشانیها و بودایی |
| پیشینه تشیع | ایلخانان |
| وقایع مهم | تاسیس حزب وحدت اسلامی (۱۳۶۸ش)، تخریب مجسمههای بودا توسط طالبان(۱۳۷۹ش)، پایتخت فرهنگی سارک (۱۳۹۴ش) |
| مکانهای تاریخی | مجسمههای بودا،شهر ضحاک، شهر غلغله |
| اماکن | |
| زیارتگاه | سیدعلی یخسوز |
| حوزه علمیه | مدرسه امام صادق، مدرسه مهدیه فولادی |
| مساجد | مسجد جامع رهبر شهید |
| مشاهیر | |
| مذهبی | آیتالله محمدی بامیانی |
بامیان، از شهرهای باستانی و تاریخی افغانستان و مرکز ولایت بامیان با اکثریت هزاره و شیعه اثناعشری واقع در هزارستان است. حزب وحدت اسلامی مشهورترین حزب شیعیان افغانستان، در این شهر تشکیل شد. طالبان در دهه ۱۳۷۰ش با حمله به بامیان، به کشتار شیعیان و تخریب مجسمههای باستانی بودا دست زد.
تاريخ باميان از سلسله كوشانيان در سده یک میلادی آغاز شده كه بودایی بودند. بامیان سپس در قرن ۱۲قمری جزو قلمرو کشور تازه تشکیل شده افغانستان شد.
جایگاه سیاسی و اجتماعی
براساس گفته محققان، حزب وحدت اسلامی افغانستان که نیروهای شیعه را گرد آورده بود، نخستینبار در تابستان ۱۳۶۸ش در بامیان تأسیس شد. پس از سقوط مواضع حزب در کابل و شهادت عبدالعلی مزاری در ۱۳۷۳ش، تشکیلات آن دوباره به بامیان منتقل شد.
در ۱۳۹۳ش، بامیان بهعنوان پایتخت فرهنگی سازمان همکاری کشورهای جنوب آسیا (سارک) برای سال ۲۰۱۵م (۱۳۹۴ش) اعلام گردید[۱] و مراسم جشنواره انتخاب آن در ۱۵ خرداد ۱۳۹۴ش در بامیان با حضور مقامات داخلی و نمایندگان کشورهای مرتبط برگزار شد.[۲]
دگرگونی تاریخی بامیان از بودایی تا مسلمان شدن
به گزارش تاریخنویسان، تاریخ بامیان از سدهٔ یکم میلادی و دورهٔ کوشانیان آغاز میشود که بودایی بودند.[۳] نام بامیان در فارسی میانه «بامیکان» آمده است.[۴] از دورهٔ پیش از اسلام، امیران بامیان عنوان «شیر» داشتند و به شاهان کوشانی منسوب بودند؛[۵] این امیران در زمان منصور عباسی مسلمان شدند و در زمان مهدی، خلافت را بهطور رسمی پذیرفتند.[۶] با این وجود، تا ۲۵۶ق که اين ناحيه به تصرف يعقوب ليث صفاری درآمد و معابد آن ويران و تاراج شد، آیین بودایی رواج داشت.[۷] غزنویان حکومت شیران را از میان برداشتند.[۸] سپس غزنویان حکومت شیران را برچیدند و غوریان تا ۶۰۹ق بر بامیان فرمان راندند.[۹]
در ۶۱۸ق بامیان به تصرف سپاهیان چنگیز درآمد و در جریان قتلعام و ویرانیهای گسترده، شهر «موبالیغ» (شهر بد و منحوس) نام گرفت.[۱۰] پس از آن، بامیان برای چند قرن بهصورت نیمهمستقل زیر حاکمیتهای گوناگون باقی ماند و سپس در قرن ۱۲ به قلمرو افغانستانِ تازهتشکیلشده پیوست.[۱۱] همچنین بامیان در جنگ نخست میان انگلیس و افغانستان (۱۲۵۶ش/۱۸۴۰م) نقش صحنهٔ درگیری را داشت.[۱۲]
مشخصات انسانی و جغرافیا
بامیان مرکز ولایت بامیان است و جمعیت آن در ۱۳۹۸ش حدود ۱۰۰هزار نفر تخمین زده میشود؛ عمدتاً هزاره و شیعهاند و اقلیت تاجیک و سنی نیز در شهر حضور دارند. بامیان در همسایگی شیبر، سَیغان، یَکاَولنگ (حصه اول) و بِهسود (ولایت میدان) قرار گرفته و وسعت شهر حدود ۳۵ کیلومتر مربع است.[۱۳]
بامیان زمستانهای بسیار سرد و برفگیر دارد و در بهار و تابستان آبوهوایی معتدل تجربه میکند. این ولایت با دایکندی، غور، سرپل، سمنگان، بغلان، پروان، میدان و غزنی همسایه است و شهرهایی مثل یکاولنگ (حصه اول و دوم)، پنجاب (پنجآب)، ورس، سیغان، کهمرد و شیبر را دربرمیگیرد.[۱۴] مساحت ولایت حدود ۱۸ هزار کیلومتر مربع است و از ۱۳۰۰ش زیر نظر کابل بود، سپس در ۱۳۳۸ش تحت حکومت اعلاى پروان قرار گرفت و در ۱۳۴۳ش به ولایت مستقل درجه سه[۱۵] و در ۱۳۹۳ش به درجه دو رسید.[۱۶][یادداشت ۱]
مراکز مذهبی، علمی و فرهنگی استان بامیان
| دستهبندی | مرکز/شخص | توضیحات |
|---|---|---|
| مراکز مذهبی | مسجد جامع رهبر شهید (عبدالعلی مزاری) | محل برگزاری نماز جمعه بامیان؛ همچنین در همین مسجد نماز جمعه برگزار میشود.[۱۷] |
| مراکز مذهبی | مرقد و زیارت سیدعلی معروف به پوستپوش و یخسوز[۱۸] | سیدعلی جدِ عدهای از سادات موسوی افغانستان بوده و نسبش به موسی ابوسبحة بن ابراهیم بن مرتضی بن امام موسی(ع) میرسد.[۱۹] |
| مراکز مذهبی | مرقد و زیارت سیدهاشم معروف به دیوبند | نوه سید علی یخسوز.[۲۰] |
| مراکز مذهبی | شورای علمای شیعه ـ مرکز بامیان | زیرمجموعه شورای علمای شیعه افغانستان.[۲۱] |
| عالمان و روحانیون | غلامعلی محمدی (محمدی بامیانی) | غلامعلی محمدی (۱۳۹۵-۱۳۱۲ش)، مشهور به محمدی بامیانی، متولد بامیان بود و در مشهد و نجف تحصیل کرد، سپس در دمشق تدریس نمود و در نجف (۱۳۹۵ش) دفن شد؛ او همچنین دارای آثار فقهی و اصولی است.[۲۲] |
| مدارس علمیه | مجتمع و مدرسه امام صادق(ع)[۲۳] | زیرنظر دفتر محقق کابلی.[۲۴] |
| مدارس علمیه | مدرسه ولایت | زیر نظر محمدهاشم صالحی.[۲۵] |
| مدارس علمیه | مدرسه تربیت مدرس | زیرنظر دفتر سید علی سیستانی.[۲۶] |
| مدارس علمیه | مدرسه مهدیه (دره فولادی)[۲۷] | - |
پانویس
- ↑ «بامیان پایتخت فرهنگی سارک شد»، وبگاه روزنامه اطلاعات روز.
- ↑ «بامیان پایتخت فرهنگی سارک شد»، سایت روزنامه اطلاعات روز.
- ↑ کرم همدانی، مدخل «بامیان»، ج۱۱، ص۲۷۵-۲۷۳.
- ↑ قرچانلو، مدخل «بامیان»، ج۲، ص۶۰-۵۸.
- ↑ کرم همدانی، مدخل «بامیان»، ج۱۱، ص۲۷۵-۲۷۳.
- ↑ قرچانلو، مدخل «بامیان»، ج۲، ۶۰-۵۸.
- ↑ کرم همدانی، مدخل «بامیان»، ج۱۱، ص۲۷۵-۲۷۳.
- ↑ قرچانلو، مدخل «بامیان»، ج۲، ۶۰-۵۸.
- ↑ قرچانلو، مدخل «بامیان»، ج۲، ۶۰-۵۸.
- ↑ کرم همدانی، مدخل «بامیان»، ج۱۱، ص۲۷۵-۲۷۳.
- ↑ قرچانلو، مدخل «بامیان»، ج۲، ۶۰-۵۸.
- ↑ قرچانلو، مدخل «بامیان»، ج۲، ۶۰-۵۸.
- ↑ ولایت بامیان، پایگاه اینترنتی کابلیها.
- ↑ «واحدهای اداری بامیان»، خبرگزاری پژواک.
- ↑ «واحدهای اداری بامیان»، خبرگزاری پژواک.
- ↑ «بامیان ولایت درجه دوم شد»، خبرگزاری صدای افغان.
- ↑ «گزارش تصویری:مراسم عاشورای حسینی در مسجد رهبر شهید مرکز بامیان و حوزه علمیه بزرگ کالو»، خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «زیارت گاه های بامیان؛ از ارزش های دینی تا جاذبه های گردشگری»، صدای افغان؛ ویدئوی «ناگفته های شهر ۴:میرسیدعلی یخسوز»، تلویزیون بامیان.
- ↑ عادلی، کوثر النبی، ۱۳۸۹ش، ص۷۲.
- ↑ ««میرهاشم»؛ زیارتگاه و مأمن مردم افغانستان در بامیان»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «جشنواره موسیقى دمبوره حرام و نباید برگزار شود»، خبرگزاری شفقنا.
- ↑ انصاری، آینه پژوهش، ۱۳۹۶ش، ص۱۵۳-۱۵۴.
- ↑ «برگزاری دورههای آموزش قرآن در ولایت بامیان افغانستان»، خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «مجتمع علمی فرهنگی امام صادق(ع) در مرکز بامیان»، وبلاگ بساتین.
- ↑ «سفر ریاست نمایندگی جامعۀ المصطفی در افغانستان به بامیان»، سایت نمایندگی جامعه المصطفی در کابل.
- ↑ «سفر ریاست نمایندگی جامعۀ المصطفی در افغانستان به بامیان»، سایت نمایندگی جامعه المصطفی در کابل.
- ↑ «سفر ریاست نمایندگی جامعۀ المصطفی در افغانستان به بامیان»، خبرگزاری شفقنا.
یادداشت
- ↑ حکومت افغانستان از ۱۳۴۳ش در ساختار جدید تقسیمات کشوری، مناطق افغانستان را تحت ولایتهای مختلف و با درجههای یک(بالا)، دو (متوسط) و سه (پایین) قرار داد. ولایتهای محروم و با ظرفیتهای پایین پیشرفت در درجه سه قرار گرفتند. ولایتهای درجه یک، سهم بیشتری از بودجه ملی دریافت میکنند.
منابع
- آلچین، بارتولد؛ قرچانلو، حسین، مدخل «بامیان»، در دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۵ش.
- انصاری، ناصرالدین، «درگذشتگان»، نشریه آینه پژوهش، ش۱۶۳، فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۶ش.
- کرم همدانی، علی، مدخل «بامیان»، در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۱ش.
- کهزاد، احمدعلی، «رهنمای بامیان»، کابل، انجمن تاریخ افغانستان، ۱۳۳۴ش.
- موسیو گودار و خانم گودار، «آثار عتیقه بامیان»، ترجمه:احمد علیخان، قم، اسماعیلیان، ۱۳۷۲ش.
- «واحدهای اداری بامیان»، خبرگزاری پژواک
- «بامیان ولایت درجه دوم شد»، خبرگزاری صدای افغان
- وبگاه روزنامه اطلاعات روز، «بامیان پایتخت فرهنگی سارک شد»
- ولایت بامیان، پایگاه اینترنتی کابلیها.
- «زیارتگاههای بامیان؛ از ارزش های دینی تا جاذبه های گردشگری»، صدای افغان.
- ویدئوی «ناگفته های شهر ۴:میرسیدعلی یخسوز»، تلویزیون بامیان.
- ««میرهاشم»؛ زیارتگاه و مأمن مردم افغانستان در بامیان»، خبرگزاری فارس.
- «گزارش تصویری:مراسم عاشورای حسینی در مسجد رهبر شهید مرکز بامیان و حوزه علمیه بزرگ کالو»، خبرگزاری شفقنا.
- «جشنواره موسیقى دمبوره حرام و نباید برگزار شود»، خبرگزاری شفقنا.
- «برگزاری دورههای آموزش قرآن در ولایت بامیان افغانستان»، خبرگزاری شفقنا.
- «مجتمع علمی فرهنگی امام صادق(ع) در مرکز بامیان»، وبلاگ بساتین.
- «سفر ریاست نمایندگی جامعۀ المصطفی در افغانستان به بامیان»، سایت نمایندگی جامعه المصطفی در کابل.
- «سفرحجت الاسلام والمسلمین شهرستانی به ولایت بامیان؛دیدار با طلاب و روحانیون و بازدید از مدرسه “تربیت مدرس”»، خبرگزاری شفقنا.
- «سفر ریاست نمایندگی جامعۀ المصطفی در افغانستان به بامیان»، خبرگزاری شفقنا.
- «گزارشی از مراسم عزاداری مناطق مرکزی در دهه عاشورا»، سایت بینات.
- «واحدهای اداری بامیان»، خبرگزاری پژواک.
- «بامیان ولایت درجه دوم شد»، خبرگزاری صدای افغان.