محمدحسین صادقی نیلی

محمدحسین صادقی نیلی

رهبران جهادی و سیاسی افغانستان
شناسنامه
لقب	صادقی نیلی
زادروز	۱۰ فروردین ۱۳۱۸ش
شهر تولد	نیلی دایکندی
کشور تولد	افغانستان
تاریخ درگذشت	۲۴ عقرب (آبان) ۱۳۶۹ش
کشور درگذشت	افغانستان
دین	اسلام
مذهب	شیعه
اطلاعات سیاسی
مناصب	از مؤسسان حزب وحدت اسلامی و پاسداران جهاد اسلامی • عضو شورای انقلابی اتفاق اسلامی افغانستان

محمدحسین صادقی نیلی (۱۳۱۸-۱۳۶۹ش) از فعالان جهادی هزاره‌های افغانستان و از چهره‌های تأثیرگذار در سیاست و عمران مناطق هزاره‌نشین بود. وی با تکیه بر تحصیلات دینی و رویکرد اجتماعی خود، در بسیج مردمی علیه حکومت وقت کابل، همکاری در تأسیس نهادهایی مانند حزب وحدت اسلامی و اجرای پروژه‌های عمرانی و فرهنگی نقش داشت.

جایگاه صادقی نیلی در تاریخ معاصر افغانستان

محمدحسین صادقی نیلی از چهره‌های شناخته‌شده در افغانستان است که نام او با سه حوزه مرتبط دانسته شده است: فعالیت مسلحانه در دوران جنگ، تلاش برای توسعه مناطق مرکزی و وحدت‌طلبی سیاسی. در برخی منابع، از او با عناوینی چون «پیشگام جهاد در مناطق مرکزی»، «سردار جهاد و سازندگی» و «ابوذر زمان» یاد شده است.

بر اساس گزارش این منابع، صادقی نیلی جهاد را مفهومی گسترده‌تر از جنگ مسلحانه می‌دانست و بازسازی، توسعه اقتصادی و رشد فرهنگی را نیز در برگیرنده آن تعریف می‌کرد. همچنین به‌گفته همین منابع، او همراه با همکارانش در احیای زمین‌های خشک مرکزی و تبدیل آن‌ها به باغ‌های بادام نقش داشت و به‌همین دلیل در برخی محافل با لقب «مرد صدیق هزارستان» شناخته می‌شد. همچنین در منابع یادشده آمده است که او هنگام پیوستن به حزب وحدت اسلامی، تمام دارایی نقدی خود را در اختیار مسئولان مالی حزب قرار داد.

بر اساس یادداشت‌های سید جعفر عادلی، پژوهشگر و نویسنده اهل افغانستان، در کنار فعالیت‌های عمرانی و آموزشی صادقی نیلی، انتقاداتی نیز درباره نقش او در درگیری‌های داخلی هزاره‌جات و برخی تصمیمات جنجالی در آن دوره مطرح شده است.

زندگی‌نامه و تحصیلات

محمدحسین صادقی نیلی در ۱۰ فروردین سال ۱۳۱۸ش در قریه نیلی از ولایت ارزگان (دايکندي کنونی) متولد شد. نام پدرش محمدحسن کربلایی ذکر شده است. او پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی در زادگاهش، برای ادامه تحصیلات دینی راهی نجف شد و پس از سه سال در سال ۱۳۵۱ش به افغانستان بازگشت. به گزارش منابع، وی با تأسیس مدرسه علمیه «المهدی/ مهدیه» در نیلی، فعالیت آموزشی و اجتماعی خود را آغاز کرد.

درگذشت

محمدحسین صادقی نیلی در شامگاه ۲۴ عقرب (آبان) ۱۳۶۹ش به‌همراه فرزند خردسالش، در زادگاهش نیلی در یک حمله کشته شد.

فعالیت‌ها و اقدامات

فعالیت‌های صادقی نیلی در حوزه‌های مختلف از این قرار گزارش شده است:

فعالیت جهادی و سیاسی

بر اساس منابع، فعالیت‌های جهادی و سیاسی صادقی نیلی شامل موارد زیر بوده است:

• آغاز جهاد: به گزارش منابع، صادقی نیلی در سال ۱۳۵۸ش اقدام به قیام مسلحانه علیه حکومت وقت کابل کرد و در آزادسازی مناطق مرکزی مانند دایکندی، غور، بامیان و یکاولنگ نقشی داشت.
• همکاری برای تأسیس نهادهای وحدت‌بخش: از اقدامات سیاسی او، همکاری با چهره‌هایی مانند عبدالعلی مزاری برای ایجاد اتحاد میان مجاهدین شیعه ذکر شده است که به تأسیس «حزب وحدت اسلامی افغانستان» انجامید. همچنین وی از پایه‌گذاران سازمان جهادی «پاسداران جهاد اسلامی» (تأسیس ۱۳۵۹ش) و از اعضای «شورای انقلابی اتفاق اسلامی افغانستان» به‌شمار می‌رفته است.

فعالیت عمرانی

بر اساس گزارش‌ها، صادقی نیلی همزمان با فعالیت‌های نظامی، به برنامه‌ریزی برای اقدامات توسعه‌ای در ولایت دایکندی پرداخت. پروژه‌های عمرانی منسوب به او شامل موارد زیر است:

• آبیاری و کشاورزی: احداث حدود ۲۰۰ جوی و نهر، حفر چشمه‌ها و قنات‌ها برای احیای زمین‌ها و غرس درختان مثمر (بادام و سیب) که به گفته برخی منابع، دایکندی را به منطقه‌ای برای صادرات سیب و بادام تبدیل کرد.
• راه‌سازی و پل: احداث مسیرهایی شامل راه‌های ارتباطی به کابل و ولایات همسایه، همراه با پل‌هایی بر روی شاخه‌های هلمند برای دسترسی به مناطق صعب‌العبور.
• مراکز تجاری و زیرساخت شهری: احداث مراکز خرید، بازار، هتل، نانوایی و قصابی و نیز آغاز عملیات ساختمانی بنای مرکزی ولایت دایکندی که بعداً زمینه‌ساز تأسیس رسمی این ولایت دانسته شده است.

فعالیت فرهنگی و آموزشی

به گزارش منابع، ایجاد تحول آموزشی از اولویت‌های صادقی نیلی بود. اقدامات او در این حوزه عبارت است از:

• تأسیس مدارس: پایه‌گذاری نهادهای آموزشی شامل مدارس علوم دینی و مکاتب دولتی.
• توجه به آموزش زنان: به گفته منابع، او برای نخستین بار در مناطق مرکزی زمینه تحصیل دختران را به‌صورت گسترده فراهم کرد.
• مبارزه با برخی رسوم: اقداماتی علیه سنت‌هایی مانند ازدواج اجباری و فروش دختران به او نسبت داده شده است.