مسجد سیده عایشه (قاهره)

مسجد سیده عایشه

نمای شهر قاهره و مسجد سیده عایشه در میانه تصویر
اطلاعات اوليه
کاربری	مسجد • زیارتگاه
مکان	قاهره • مصر
مشخصات
وضعیت	فعال
معماری
بازسازی	۲۰۲۳م.

مسجد سیده عایشه (به عربی: مسجد السیدة عائشة) مسجدی در شهر قاهره در مصر که به عایشه، دختر امام صادق(ع) منسوب است. این مسجد که آرامگاه عایشه نیز در آن قرار دارد، از بناهای مذهبی مصر به‌شمار می‌آید و افراد بسیاری برای تبرک و اقامه نماز به آنجا می‌روند.

شیخ مفید در شمارش فرزندان امام صادق(ع)، نامی از عایشه نمی‌برد. همچنین سید محسن امین، عالم شیعه، هنگام برشمردن فرزندان امام صادق(ع)، نامی از عایشه ذکر نمی‌کند؛ با این حال، در جای دیگری از عایشه دختر امام صادق(ع) یاد کرده است. محمد زکی ابراهیم، استاد دانشگاه الأزهر، اظهار می‌دارد که اجماع وجود دارد مبنی بر اینکه عایشه دختر امام صادق(ع) به مصر سفر کرده است. گفته شده که مردم مصر، وی را که از نسل امام حسین(ع) بود، بسیار دوست می‌داشتند. عایشه به مدت ده ماه در مصر اقامت داشت و در سال ۱۴۵ هجری در سن ۲۲ سالگی درگذشت.

بر اساس برخی گزارش‌ها، شماری از مردم مصر بر این باورند که آرامگاه موجود در مسجد سیده عایشه متعلق به عایشه همسر پیامبر اکرم(ص) است؛ در حالی‌که او در قبرستان بقیع در شهر مدینه دفن شده‌ است.

محراب و منبر مسجد سیده عایشه

موقعیت و جایگاه

مسجد سیده عایشه منسوب به عایشه دختر امام صادق(ع) در قاهره در مصر قرار گرفته است. خیابان و میدان نزدیک به این مسجد و بارگاه را به همین نام (السیدة عائشة) نامگذاری کرده‌اند. این مسجد را یکی از برجسته‌ترین بناهای مذهبی مصر به شمار آورده‌اند. این مکان در یکی از پرتراکم‌ترین مناطق پایتخت مصر قرار گرفته و افراد بسیاری برای تبرک و خواندن نماز به آنجا می‌روند.

براساس برخی گزارش‌ها، عایشه دختر امام صادق(ع) پس از قیام فخ، به مصر رفت. مصری‌ها وی را که از نسل امام حسین(ع) بود، بسیار دوست داشتند و در نزد مردم مقامی پیدا کرده بود. او ده ماه در آنجا ماند و در ۲۲ سالگی وفات کرد. در حکومت فاطمیان، ساخت بنا در محل دفن وی آغاز شد؛ آرامگاه ساده با گنبدی که بر روی دو ردیف مُقَرنَس استوار شده بود. این بنا تا قرن ششم هجری باقی بود تا اینکه صلاح‌الدین ایوبی مدرسه و مسجدی را در کنار این ضریح بنا نهاد.

اسکناس مصری با طرح مسجد سیده عایشه

در طول تاریخ، مسجد و ضریح در آن، بارها مورد ترمیم و یا بنای مجدد قرار گرفت. از مهم‌ترین آنها در قرن هجده میلادی انجام شد. آخرین تجدید ساخت متعلق به سال ۱۹۷۱م بود که بنای مسجد دوباره ساخته شد. به گزارش وزارت اوقاف مصر ضریحی از چوب بر روی قبر سیده عایشه قرار داشت تا اینکه ضریح مقام سیده زینب در قاهره تغییر یافت و ضریح جدیدی برای آن ساختند. ضریح قبلی سیده زینب که از مس ساخته شده بود، بر روی قبر سیده عایشه قرار داده شد.

اشتباه با عایشه همسر پیامبر

بنابر گزارش برخی خبرگزاری‌های مصر، بسیاری از مصری‌ها معتقدند قبر موجود در مسجد سیده عایشه متعلق به عایشه همسر پیامبر اکرم است. در حالی که عایشه همسر پیامبر در قبرستان بقیع در شهر مدینه دفن است. برخی نقل کرده‌اند که برای عایشه دختر امام صادق(ع) از پسوند «النبویه» استفاده شده و علت آن را چنین دانسته‌اند که از نسل پیامبر اسلام است و این‌گونه از عایشه همسر پیامبر متمایز می‌گردد.

توضیحاتی پیرامون سیده عایشه بر تابلویی در کنار مزار وی.

عایشه دختر امام صادق(ع)

شیخ مفید، ده فرزند از امام صادق(ع) نام می‌برد که هیچ کدام از آنها عایشه نام ندارد. سید محسن امین در اعیان الشیعه وقتی فرزندان امام صادق را بر می‌شمارد، نامی از عایشه نمی‌آورد. اما همین نویسنده در جای دیگری از همین کتاب از عایشه دختر امام صادق(ع) یاد می‌کند که در سال ۱۴۵ هجری در مصر وفات کرد.

محمد زکی ابراهیم، استاد الازهر در مصر در کتاب «مراقد اهل‌البیت فی القاهرة» از عایشه دختر امام صادق(ع) نام برده و می‌گوید که اتفاق نظر وجود دارد که وی به مصر آمده است. علی بن احمد سخاوی نویسنده قرن نهم هجری نیز از عایشه دختر امام صادق(ع) نام می‌برد که در قاهره دفن است، اما وفات وی را در سال ۲۴۵ هجری می‌داند در حالی که امام صادق(ع) در سال ۱۴۸ق به شهادت رسید.

عایشه دختر امام صادق(ع) را «عروس آل‌البیت» نیز خوانده‌اند. وی را فردی عابد و زاهد معرفی کرده‌اند که کراماتی داشته است. براساس گزارش‌ها، مصری‌ها علاقه بسیاری به این مسجد و قبر موجود در آن دارند.