حرم شاهچراغ
 تصویری از حرم شاهچراغ | |
| نام | حرم شاهچراغ |
|---|---|
| استان | فارس |
| شهرستان | شیراز |
| اطلاعات اثر | |
| کاربری کنونی | زیارتی |
| دیرینگی | قرن هفتم |
| دورهٔ ساخت اثر | قرن هفتم • ایلخانان • قرون متمادی |
| اطلاعات بازدید | |
| امکان بازدید | دارد |
حرم شاهچراغ از مراکز زیارتی شهر شیراز در ایران و آرامگاه احمد بن موسی فرزند امام موسی کاظم(ع) و برادر امام رضا(ع) معروف به شاهچراغ. بنابر منابع، او در زمان ولایتعهدی امام رضا(ع) به‌همراه جماعتی به سمت ایران حرکت کرد و از قرن هفتم هجری قمری در طول قرون مختلف، به‌ویژه در دوره اتابکان فارس، ایلخانان و پس از آن، بقعه، گنبد، ضریح و تزئینات آن ساخته و بازسازی شده است. ساختمان حرم بارها بر اثر زلزله آسیب دیده و تعمیر شده است. پس از انقلاب اسلامی ایران، متولیان حرم با حکم امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای منصوب شده‌اند. حرم شاهچراغ همچنین در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ش هدف دو حمله تروریستی قرار گرفت که گروه داعش مسئولیت حمله نخست را بر عهده گرفت.
ساخت و گسترش حرم احمد بن موسی
مزار احمد بن موسی ملقب به شاهچراغ در شیراز، از قرن هفتم هجری قمری، در زمره اماکن زیارتی بوده است.[۱] در اوایل قرن هفتم پس از کشف مدفن احمد بن موسی، به‌دستور اتابک ابوبکر بن سعد بن زنگی، حاکم فارس، بقعه‌ای بر فراز آن ساخته شد و به‌تدریج رونق یافت.[۲] در سال ۷۴۴ق همزمان با حکومت ایلخانان بر ایران، تاشی‌خاتون مادر ابواسحاق اینجو، حاکم فارس، قبه‌ای مرتفع برای مزار احمد بن موسی ساخت.[۳] در همین دوره، علاوه بر قرائت قرآن، محلی برای اطعام مسافران و همچنین یک مدرسه در حرم شاهچراغ برپا بوده است.[۴]
در سال ۱۲۴۳ق ضریح نقره‌ای برای مزار احمد بن موسی ساخته شد.[۵] در سال ۱۲۵۸ یا ۱۲۵۹ق آیینه‌کاری ساختمان شاهچراغ توسط فرهاد میرزا حاکم شیراز انجام شد.[۶] در سال ۱۲۸۹ و ۱۳۰۹ق درهای نقره‌ای رواق توسط ظل السلطان مسعود میرزا و حاجی نصیرالملک ساخته شد. در سال ۱۳۰۶ق ضریح نقره‌ای دوم، توسط ظل السلطان مسعود میرزا و حاجی نصیرالملک ساخته شد. در بنای کنونی، هیچ نشانی از بنای سده ۷ق دیده نمی‌شود و بیشتر شبیه به معماری سده ۱۳ق است.[۷]
تعمیرات حرم شاهچراغ
ساختمان شاهچراغ، چند بار و اغلب به‌دلیل زلزله آسیب دیده و بارها تعمیرات قابل ملاحظه‌ای در آن روی داده است.[۸] بازسازی و ایجاد دگرگونی در ساختمان و تزئینات آن در سال ۹۱۲ق و تعمیرات در پی خرابی ناشی از زلزله در سال ۹۹۷ق، بخشی از این تعمیرات بوده است. در سال‌های ۱۱۴۲ و ۱۱۴۶ق با مبالغ قابل توجه اهدایی از سوی نادر شاه افشار،[۹] دوباره تعمیراتی در ساختمان شاهچراغ روی داده است.[۱۰]
پس از زلزله سال ۱۲۳۹ق، فرمانفرما، حاکم فارس، بنا را به کلی بازسازی کرد و گنبدی برای آن ساخت.[۱۱] در سال ۱۲۶۹ق گنبد حرم شاهچراغ که بر اثر زلزله شکسته بود، به‌دستور ظهیرالدوله تعمیر شد. در سال ۱۲۷۳ق تعمیراتی در حجره‌ها و صحن به‌دستور مویدالدوله صورت گرفت.[۱۲]
در سال ۱۳۳۹ و ۱۳۴۰ق وقوع زلزله موجب ویرانی ساختمان حرم شاهچراغ و بازسازی آن شد.[۱۳]
.JPG)
متولیان حرم پس از انقلاب
سید محمدمهدی دستغیب، برادر کوچک سید عبدالحسین دستغیب، از سال ۱۳۶۰ تا ۱۴ اسفند ۱۳۹۲ش با حکم امام خمینی متولی حرم بود[۱۴] و سید علی‌اصغر دستغیب، خواهرزاده سید عبدالحسین دستغیب، از ۱۴ اسفند ۱۳۹۲ تا ۷ تیر ۱۳۹۹ش با حکم آیت‌الله خامنه‌ای تولیت حرم شاهچراغ را بر عهده داشت.[۱۵]
لطف‌الله دژکام از ۱۹ تیر ۱۳۹۹ تا ۳ شهریور ۱۴۰۰ش با حکم آیت‌الله خامنه‌ای متولی بود[۱۶] و پس از او ابراهیم کلانتری از ۴ شهریور ۱۴۰۰ با حکم رهبر جمهوری اسلامی عهده‌دار تولیت حرم شد.[۱۷]
حملات تروریستی
در ۴ آبان ۱۴۰۱ش، حرم شاهچراغ مورد حمله فردی مسلح به اسلحه کلاشینکف قرار گرفت[۱۸] که منجر به کشته‌شدن سیزده تن و زخمی‌شدن سی تن شد.[۱۹] داعش گروه تکفیری منشعب از القاعده، مسئولیت این حمله را به عهده گرفت.[۲۰]
در ۲۲ مرداد ۱۴۰۲ش برابر با ۲۶ محرم ۱۴۴۵ق حمله تروریستی به حرم شاهچراغ صورت گرفت که به کشته‌شدن دو نفر[۲۱] و زخمی‌شدن تعدادی منجر شد.[۲۲]
زندگی احمد بن موسی
احمد بن موسی بن جعفر، از فرزندان امام موسی کاظم(ع)، معروف به «سید السادات» و «شاهچراغ» است. اطلاعاتی درباره تولد، درگذشت و حتی نسب مادر او در دست نیست و درباره درگذشت یا شهادت او روایتهای مختلفی در منابع تاریخی ذکر شده است. بنابر منابع تاریخی، احمد بن موسی در زمان ولایتعهدی امام رضا(ع) و مدتی پیش از درگذشت امام هشتم، به همراه جماعتی به سمت ایران حرکت کرد تا به برادرش بپیوندد.[۲۳] در این منابع آمده است که عامل مامون در نزدیکی شیراز با او جنگید و یاران احمد پس از آگاهی از شهادت امام رضا(ع)، از اطراف او متفرق شدند.
منابع درباره ادامه حیات تا زمان وفات[۲۴] و یا کشته شدنش توسط ماموران دولتی[۲۵] اختلاف دارند. بنابر نقل علی بن زید بیهقی در کتاب لُباب الانساب، احمد در بغداد ساکن بود و پس از دریافت خبر درگذشت ناگهانی امام رضا(ع) به خونخواهی برادرش و انتقام از مامون، خروج کرد. او در قم و ری با سپاهیان مامون جنگید و سرانجام به خراسان رفت. نزدیک اسفراین در جنگ با سپاه مأمون کشته و در همان جا دفن شد.[۲۶]
درباره تولد، طول عمر و درگذشت احمد بن موسی، اطلاع دقیقی در دست نیست، اما برخی منابع تاریخی، درگذشت او را در سال ۲۰۳ق تخمین زده‌اند.[۲۷] علاوه بر اقوال مختلف تاریخی درباره زمان کشف مزار احمد بن موسی، داستان‌های مختلفی هم درباره شیوه یافته شدن مزار او نقل شده است.[۲۸]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ مستوفی، نزهة القلوب، ۱۳۶۲ش، ص۱۱۵و۱۱۶؛ ابن‌بطوطه، الرحلة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۲۲.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۱.
- ↑ زرکوب شیرازی، شیرازنامه، ص۱۹۷و۱۹۸.
- ↑ ابن بطوطه، الرحلة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۲۳.
- ↑ استرآبادی، جهانگشای نادری، ۱۳۴۱ش، ص۱۱۴؛ فسایی، فارسنامه ناصری، ۱۳۶۷ش، ج۱، ص۵۱۲-۵۱۴.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۱.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۲.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۱.
- ↑ فروزانی، نادرشاه افشار در بارگاه احمدی (شاهچراغ)، ص۲۴۴-۲۵۱.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۱.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۱.
- ↑ فسایی، فارسنامه ناصری، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۱۱۸۷.
- ↑ سپهر، یادداشت‌های ملک المورخین، ۱۳۶۸ش، ص۱۳۸.
- ↑ امام خمینی، صحیفه نور، ج۱۵، ص۲۳۴.
- ↑ «انتصاب تولیت جدید حرم مطهر حضرت احمد بن موسی علیه‌السلام»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌آلله خامنه‌ای.
- ↑ «دژکام موقتاً تولیت حرم شاهچراغ(ع) شد»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «انتصاب تولیت جدید حرم مطهر حضرت احمد بن موسی علیهماالسلام»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌آلله خامنه‌ای.
- ↑ «خبرگزاری فرانسه: داعش حمله تروریستی در شاهچراغ را به عهده گرفت»، خبرگزاری فارس؛ «تیراندازی تروریستی در حرم شاهچراغ»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
- ↑ «جدیدترین آمار رسمی شهدای حادثه تروریستی شاهچراغ تا ظهر امروز»، سایت همشهری آنلاین (سایت خبری روزنامه همشهری).
- ↑ «Islamic State claims responsibility for shrine attack in Iran»، reuters.
- ↑ «تعداد شهدای حادثه تروریستی شیراز به ۲ نفر رسید»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «حادثه تروریستی در حرم شاهچراغ با یک شهید و ۷ مجروح»، خبرگزاری فارس.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۰.
- ↑ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۶۲ش، ص۲۰۴.
- ↑ بحرالعلوم، تحفة العالم، ۱۴۰۱ق، ص۳۰۸.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۱۰.
- ↑ موسوی بجنوردی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۹.
- ↑ زاهدی، «احمد بن موسی(ع)»، ص۹۰-۱۱۱؛ «زندگی‌نامه حضرت شاهچراغ»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
منابع
- ابن بطوطه، رحلة، به کوشش محمد عبدالمنعم عریان، بیروت، ۱۴۰۷ق.
- استرآبادی، محمدمهدی، جهانگشای نادری، به کوشش عبدالله انوار، تهران، ۱۳۴۱ش.
- «انتصاب تولیت جدید حرم مطهر حضرت احمد بن موسی علیه‌السلام»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌آلله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۱۳۹۲/۱۲/۱۴.
- «انتصاب تولیت جدید حرم مطهر حضرت احمد بن موسی علیهماالسلام»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌آلله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۱۴۰۰/۰۶/۰۴.
- بحرالعلوم، جعفر، تحفة العالم، همراه جلد ۴۸ بحارالانوار، بیروت، ۱۴۰۳ق.
- «تیراندازی تروریستی در حرم شاهچراغ»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: ۵ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
- «تعداد شهدای حادثه تروریستی شیراز به ۲ نفر رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۲ش.
- «جدیدترین آمار رسمی شهدای حادثه تروریستی شاهچراغ تا ظهر امروز»، سایت همشهری آنلاین (سایت خبری روزنامه همشهری)، تاریخ درج مطلب: ۵ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
- «خبرگزاری فرانسه: داعش حمله تروریستی در شاهچراغ را به عهده گرفت»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۴ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
- «دژکام موقتاً تولیت حرم شاهچراغ(ع) شد»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ انتشار: ۱۹ تیر ۱۳۹۹ش.
- زاهدی، سید یاسین، احمد بن موسی(ع)، فصلنامه سخن تاریخ، تابستان ۱۳۸۸ش، شماره ۵.
- زندگی‌نامه حضرت شاهچراغ در پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه‌نت: تاریخ دسترسی ۱۳۹۴ش.
- سپهر، عبدالحسین، یادداشت‌های ملک المورخین، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۸ش.
- فروزانی، سید ابوالقاسم، نادرشاه افشار در بارگاه احمدی (شاهچراغ)، فصلنامه شیعه‌شناسی، تابستان ۱۳۹۱، شماره ۳۸، صص ۲۲۹-۲۵۴.
- فسایی، حسن، فارسنامه ناصری، به کوشش منصور رستگار فسایی، تهران، ۱۳۶۷ش.
- مستوفی، حمدالله، تاریخ گزیده، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۲ش.
- مستوفی، حمدالله، نزهة القلوب، به کوشش گ. لسترنج، تهران، ۱۳۶۲ش.
- منابع مندرج در پایگاه اطلاع رسانی انجمن علمی بخش تاریخ دانشگاه شیراز، تاریخ دسترسی شهریور ۱۳۹۴ش.
- موسوی بجنوردی، سیدکاظم، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران، حیان، ۱۳۷۵ش.
- «Islamic State claims responsibility for shrine attack in Iran»، reuters، تاریخ درج مطلب: ۵ آبان ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.