زنگبار
 | مقالات ویکیشیعه با رویکرد «ارتباط با مکتب اهلبیت» نوشته میشوند. برای آگاهی از دیگر ابعاد موضوع، منابع دیگر را جویا شوید. |
 | |||
| |||
| اطلاعات عمومی | |||
|---|---|---|---|
| نام رسمی | تانزانیا | ||
| دین رسمی | اسلام | ||
| جمعیت کل | ۱٬۳۰۰٬۰۰۰ | ||
| مساحت | ۲٬۶۵۰ کیلومتر مربع | ||
| حکومت | بخش نیمه خودمختار زنگبار | ||
| پایتخت | زنگبار ۰۶°۰۸′۰۰″ جنوبی ۳۹°۱۹′۰۰″ شرقی / ۶٫۱۳۳۳۳°جنوبی ۳۹٫۳۱۶۶۷°شرقی | ||
| اسلام | |||
| پیشینه اسلام | ورود نخستین گروه مسلمان در زمان عبدالملک مروان | ||
| درصد مسلمانان | ۹۹٪ | ||
| اطلاعات شیعی | |||
| پیشینه | قرن دهم میلادی با مهاجرت شیرازیها از ایران • مهاجرت شیعیان خوجه اثناعشری اواخر قرن ۱۹ میلادی | ||
| حکومتها | امپراطوری زنج یا زنگ (شیرازیها) | ||
| اقوام | شیرازیها | ||
| فرق | خوجه اثناعشری • شیعیان بومی | ||
| مساجد | کیزیمکازی • قوة الاسلام • حجة الاسلام • المعطم | ||
| مؤسسات اجتماعی | شعبهای از بلال مسلم میشن تانزانیا | ||
زنگبار مجمعالجزایری در اقیانوس هند و شرق آفریقاست و بخشی از کشور تانزانیا محسوب میشود. براساس گزارش وزارت خارجه آمریکا، زنگبار ۱.۳ میلیون نفر جمعیت دارد که ۹۹٪ آنان مسلمان هستند و طبق آمار سال ۲۰۱۲م انجمن پیو (Pew)، یکسوم این جمعیت را شیعیان تشکیل میدهند که امروزه در قالب جماعاتی چون «قوّة الاسلام» و «حجت الاسلام» به فعالیتهای اجتماعی و مذهبی خود ادامه میدهند.
براساس منابع تاریخی، زنگبار از قرن دهم میلادی با مهاجرت گروهی از ایرانیان شیرازی به سرپرستی علی بن حسین شیرازی، شاهد نخستین بسترهای حضور شیعیان بوده است. گفته میشود در قرن هجدهم میلادی، بهدنبال شکست پرتغالیها و استقرار حکام عمانی، گروهی از شیعیان ایرانی و بحرینی نیز به این جزیره وارد شدند که اقدامات چهرههایی چون کلبعلیخان در جهت ترویج شعائر شیعی، از نقاط عطف آن دوران محسوب میشود.
براساس گزارشات، روند حضور شیعیان با مهاجرت خوجههای اثنیعشری از هند در سال ۱۸۷۰م سازمانیافتهتر شد و در سال ۱۸۸۲م منجر به تأسیس قدیمیترین جماعت خوجه در این منطقه گردید. بااینحال، گزارشهای تاریخی نشان میدهد که پس از وقوع انقلاب ۱۹۶۴م و تحولات سیاسی پس از آن، فشارها موجب مهاجرت گسترده خوجهها شد؛ بهطوری که بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد آنان از زنگبار خارج گشتند و اکنون کمتر از ۵۰ خانواده از این جماعت باقی ماندهاند.
روحانیان ایرانی، از جمله سید عبدالحسین مرعشی، از اواخر قرن نوزدهم تا میانه قرن بیستم نقش مهمی در رهبری و گسترش تشیع در زنگبار ایفا کردند. امروزه مساجدی مانند کیزیمکازی، قوةالاسلام و حجتالاسلام از مراکز مذهبی این جزیره به شمار میروند.
تاریخ سیاسی
جزیره زنگبار، از ۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، بهدلیل موقعیت تجاری خود، پذیرای اقوام مختلفی از جمله ایرانیان، چینیها، یهودیان و آشوریان بوده است. به گفته پژوهشگران، معرفی اسلام در قرن نهم میلادی توسط تجار عرب و سپس تأثیر عمیق فرهنگی گروهی از ایرانیان شیرازی در قرن دهم میلادی، از نکات برجسته تاریخ اولیه این جزیره محسوب میشود.[۱]
پس از تسلط پرتغالیها در قرن ۱۵م و بیرون راندن آنها توسط اعراب عمانی در ۱۶۹۷م، پایتخت سلاطین عمان در سال ۱۸۴۰م به زنگبار منتقل شد. با کمرنگ شدن حاکمیت عمانیها در اواخر قرن نوزدهم و تحتالحمایگی انگلستان پس از جنگ جهانی اول، در سال ۱۹۶۳م استقلال زنگبار توسط انگلستان به رسمیت شناخته شد. اما ناخشنودی سیاهان از عدم انتقال حکومت به آنها و تجدید قدرت اعراب، منجر به کودتای سال ۱۹۶۴م به رهبری عبیدی کرومه شد که در نهایت به اتحاد زنگبار با تانگانیا و تشکیل کشور تانزانیا انجامید و بهعنوان انقلاب ۱۹۶۴م شناخته میشود.[۲]
ورود اسلام و آمار مسلمانان
جزیره زنگبار محل ورود مسلمانان به شرق افریقا بوده است. نخستین گروه مسلمانان در زمان عبدالملک بن مروان وارد این جزیره شدند. پس از آن نیز گروهی از بازرگانان عرب در قرنهای هفتم و هشتم میلادی به زنگبار آمدند.[۴]
براساس گزارش وزارت خارجه آمریکا، زنگبار ۱.۳ میلیون نفر جمعیت دارد که از این تعداد، ۹۹٪ مسلمان هستند. طبق گزارش انجمن پیو (Pew) در سال ۲۰۱۲م، دو سوم مسلمانان، اهلسنت هستند؛ بقیه نیز از گروههای شیعی هستند.[۵]
پیشینه تشیع
براساس گزارشات تاریخی و به استناد منابع، در قرن دهم میلادی، گروهی از ایرانیان به سرپرستی علی بن حسین شیرازی، که احتمالاً شیعه بودند،[۶] از شیراز به زنگبار مهاجرت کردند. این مهاجران امپراتوری زنج را ابتدا در زنگبار و سپس با مرکزیت کیلوا بنیان نهادند.[۷]
همچنین، در قرن هجدهم میلادی، گزارش شده است که پس از شکست پرتغالیها توسط حکام عمانی، کنترل زنگبار به دست عمانیها افتاد. در این دوره، بنابر نقل مورخان، گروهی از شیعیان ایرانی و بحرینی نیز بههمراه سلطان عمانی وارد این جزیره شدند. از جمله این افراد، کلبعلیخان ذکر شده است که سابقه خدمت در ارتش ایران را داشت. براساس شواهد، او زمینی را در زنگبار به قبرستان شیعیان وقف کرد و مسجدی که پیشتر متعلق به اباضیه بود را به امامباره برای شیعیان تبدیل نمود.[۸] گفته شده است که کلبعلیخان به یکی از افسران خود دستور داده بود تا در اذان، شهادت ثالثه را نیز اضافه کنند. وی در سال ۱۲۹۲ق درگذشت و طبق گزارشات، شعری بر سنگ مزارش حک شده بود که نقل شده است وی آن را در ذیل نامههای اداری خود نیز مهر میکرده است.[۹]
براساس گزارشات تاریخی، تشیع در زنگبار از دوران شیرازیها ریشه دارد. پس از امپراتوری زنج، مهاجرت شیعیان ادامه یافت. از ۱۸۷۰م، خوجههای اثنیعشری از هند به زنگبار مهاجرت کردند. در سال ۱۸۸۵م، سید عبدالحسین مرعشی شوشتری به درخواست دوجی جمال و با موافقت زینالعابدین مازندرانی، برای ارشاد آنان به زنگبار اعزام شد. جماعت شیعیان خوجه اثنیعشری زنگبار که در ۱۸۸۲م تأسیس شد که گفته میشود قدیمیترین جماعت در نوع خود محسوب میشود.[۱۰]
وضعیت شیعیان زنگبار
زنگبار تا پیش از انقلاب ۱۹۶۳م از مراکز پرجمعیت تجمع شیعیان خوجه اثناعشری بود. مراسم سوگواری دهه محرم با تشریفات ویژهای برگزار میشد و خوجههای ساکن این جزیره و شهرهای تانزانیا در آن شرکت میکردند. تحرک آنان تا پیش از انقلاب این جزیره و اتحاد آن با تانزانیا تا سال ۱۹۶۴م ادامه یافت. ولی پس از آن، به سبب برخی تنگناها و فشارهای سیاسی، بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد خوجههای اثناعشری به تانزانیا، کنیا، اوگاندا، ماداگاسکار، اروپا و امریکای شمالی رفتند و کمتر از ۵۰ خانواده شیعه خوجه اثناعشری باقی ماند.[۱۲] همچنین شماری شیعه بومی و اندکی نیز آقاخانی و بهره در آنجا هستند. هر ساله در این جزیره جشن نیمه شعبان، روز ولادت حضرت زهرا(س) و عزاداری محرم برگزار میشود. شیعیان زنگبار از لحاظ اقتصادی وضعیت نسبتاً خوبی دارند و منطقه کیپوندا متعلق به آنان است.[۱۳]
شیعیان خوجه در قالب دو جماعت قوة الاسلام و حجت الاسلام زیر نظر فدراسیون افریقا فعالیت میکنند؛ سازمان بلال مسلم و جماعت اسلامی تانزانیا در این جزیره شعبههایی دارند. شیعیان خوجه مقیم زنگبار به زبان سواحیلی و انگلیسی مسلطاند.[۱۴]
مبلغان شیعه
سید عبدالحسین مرعشی (درگذشته ۱۹۰۵م)، از روحانیان ایرانی مقیم نجف و شاگرد زینالعابدین مازندرانی، در سال ۱۳۰۱ق/۱۸۸۵م برای تبلیغ به زنگبار رفت. پس از او، سید حسین شوشتری که فرزندخوانده و شاگرد میرزاخلیل بود، به زنگبار مهاجرت کرد و حدود ۳۰ سال رهبری شیعیان این جزیره و مناطق پیرامون را بر عهده داشت. در دهههای ۵۰ و ۶۰م نیز سید محمدحسین ناشرالاسلام به دستور آیتالله بروجردی به زنگبار اعزام شد و نوادگانش هنوز آنجا زندگی میکنند.[۱۵] سپس سید محمدمهدی شوشتری، فرزند سید حسین شوشتری، پس از پدر رهبری شیعیان را بر عهده گرفت، قرآن را برای نخستینبار به سواحیلی ترجمه کرد و بهعنوان آخرین روحانی ایرانی زنگبار شناخته شد.[۱۶] همچنین سید محمود مرعشی نیز مدتی برای تبلیغ به زنگبار و دیگر مناطق شرق آفریقا مهاجرت کرد.[۱۷]
مساجد و مراکز شیعی
به گفته محققان، مسجد کیزیمکازی، قدیمیترین مسجد زنگبار است که به دستور یکی از سلاطین شیرازی در سال ۵۰۰ق/۱۱۰۷م ساخته شد و بهسبب معماری سنگی و گچبریهایش شهرت دارد.[۱۸] مسجد قوةالاسلام از دیگر مراکز شیعی است که در ۱۸۸۰م بهدست شیعیان خوجه اثناعشری ساخته شد و محل فعالیت تبلیغی سید حسین مرعشی بود، همچنین مسجد حجتالاسلام که برای برگزاری نماز جمعه شیعیان استفاده میشود. افزونبر این، حسینیههای قدیمی المعطم،[۱۹] شاه خراسان، محفل حضرت عباس(ع) و حضرت عالیمقام، بههمراه مدرسة الحسین[۲۰] و کتابخانه مکتب التوحید،[۲۱] از دیگر نهادهای مذهبی و فرهنگی شیعیان در زنگبار به شمار میآیند.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ عرب احمدی، شیعیان تانزانیا دیروز و امروز، ۱۳۷۹ش، ص۲۷۲.
- ↑ عرب احمدی، شیعیان تانزانیا دیروز و امروز، ۱۳۷۹ش، ص۲۷۲-۲۷۳.
- ↑ «OLDEST MOSQUE - KIZIMKAZI DIMBANI MOSQUE (SWAHILI) | ZANZIBAR»، سایت یوتیوب
- ↑ عرب احمدی، شیعیان تانزانیا دیروز و امروز، ۱۳۷۹ش، ص۲۲۶.
- ↑ " 2022 Report on International Religious Freedom: Tanzania", U.S. Department of State .
- ↑ سید حمید، «هجرت شیرازیان به شرق آفریقا و تأثیرشان بر زبان سواحیلی»، مؤسسه بینالمللی چراغ فروزان هدایت اندیشه.
- ↑ عرب احمدی، تانزانیا سرزمین همیشه سبز، ۱۳۸۴ش، ص۴۲۲.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۵۵۸.
- ↑ عرب احمدی، شیعیان تانزانیا دیروز و امروز، ۱۳۷۹ش، ص۲۲۸.
- ↑ عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۹ش، ص۲۹۴-۲۹۶.
- ↑ فریار، عبدالله، امپراطوری زنگ یا کیلوا، مجله وحید، آذر ۱۳۵۵، شماره ۱۹۸.، ص۵۷۱.
- ↑ عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ۱۳۸۹ش، ص۲۹۸.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۵۵۸.
- ↑ عرب احمدی، شیعیان تانزانیا دیروز و امروز، ۱۳۷۹ش، ص۲۳۲.
- ↑ شریف رازی، آثار الحجة، ۱۳۳۳ش، ج۲، ص۱۴؛ فلسفی، خاطرات و مبارزات حجةالاسلام فلسفی، ۱۳۷۶ش، ص۲۰۳؛ بدلا، «مصاحبه با حجةالاسلام والمسلمین سیدحسین بدلا»، ص۱۰۳ـ۱۰۴.
- ↑ عرب احمدی، تانزانیا سرزمین همیشه سبز، ۱۳۸۴ش، ص۴۳۶.
- ↑ حوزه علمیه میبد
- ↑ عرب احمدی، تانزانیا سرزمین همیشه سبز، ۱۳۸۴ش، ص۴۳۸.
- ↑ عرب احمدی، شیعیان تانزانیا دیروز و امروز، ۱۳۷۹ش، ص۲۲۸-۲۳۳.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۵۵۸.
- ↑ عرب احمدی، شیعیان تانزانیا دیروز و امروز، ۱۳۷۹ش، ص۲۲۸.
منابع
- بدلا، حسین، مصاحبه با حجةالاسلام والمسلمین سیدحسین بدلا، در مجله حوزه، سال هشتم، شماره ۱ و ۲ ؛ فروردین-تیر۱۳۷۰ش.
- جعفریان، رسول، اطلس شیعه، انتشارات سازمان جغرافیایی، تهران، ۱۳۹۱ش.
- حسینیان، روحاللّه، بیست سال تکاپوی اسلام شیعی در ایران: ۱۳۲۰-۱۳۴۰، تهران، مرکز اسناد انقلاب، ۱۳۸۱ش.
- شریفرازی، محمد، آثار الحجة، یا، تاریخ و دائرةالمعارف حوزه علمیه قم، قم، کتابفروشی برقعی، ۱۳۲۲-۱۳۳۳ش.
- عرب احمدی، امیربهرام، شیعیان تانزانیا: دیروز و امروز، تهران، نشر الهدی، ۱۳۷۹ش.
- عرب احمدی، امیربهرام، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، قم، مؤسسه شیعهشناسی، ۱۳۸۹ش.
- عرباحمدی، امیربهرام، تانزانیا سرزمین همیشه سبز، تهران، انتشارات بینالمللی الهدی، ۱۳۸۴ش.
- فلسفی، محمدتقی، خاطرات و مبارزات حجةالاسلام فلسفی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۶ش.
- فریار، عبدالله، امپراطوری زنگ یا کیلوا، مجله وحید، آذر ۱۳۵۵، شماره ۱۹۸.
پیوند به بیرون
تشیع در آفریقا | ||
|---|---|---|
| کشورها | آفریقای جنوبی • آفریقای مرکزی • آنگولا • اتیوپی • اریتره • الجزایر • اوگاندا • بروندی • بنین • بتسوانا • بورکینافاسو • تانزانیا • توگو • تونس • جیبوتی • حبشه • چاد • زامبیا • زیمبابوه • ساحل عاج • سنگال • سوازیلند • سودان • سومالی • سیرالئون • صحرای غربی • غنا • کامرون • کنگو برازاویل • کنگو کینشازا • کنیا • گامبیا • گابن • گینه بیسائو • گینه کوناکری • لیبریا • لیبی • ماداگاسکار • مالی • مالاوی • مراکش • مصر • موزامبیک • موریتانی • موریس • نامیبیا • نیجریه • نیجر |  |
| شهرها و مناطق | ||
| شخصیتهای تأثیرگذار | ||
| مؤسسات | ||
| امامزادگان | ||
| سلسلهها و خاندانها | ||
| فِرَق و گروهها | ||
| بناها | ||
| مرتبط | ||