اسباط
أسباط در لغت به معنای نوادگان، فرزندان و قبیله است.[۱] در برخی منابع روایی، اسباط موسی(ع)،[۲] افرادی که قوم حضرت موسی(ع) از آنها روی برگردان شده،[۳] آل یعقوب(ع)،[۴] اسباط عرب،[۵] امام حسن(ع) و امام حسین(ع) و امامان معصوم مصادیقی از اسباط در روایات هستند.[۶]
در آیات قرآن و روایات، این واژه معانی و مصادیق مختلفی دارد.[۷] در آیات سورههای مختلف، مانند أعراف، نساء، آلعمران و بقره منظور از اسباط معمولاً پیامبران یا قبایل دوازدهگانه بنیاسرائیل است[۸] که از مصادیق مشهور دانسته شدهاند.[۹]
گروهی از مفسران معتقدند که اسباط، به انبیای بنیاسرائیل اطلاق میشود.[۱۰] برخی این انبیاء را از نسل حضرت یعقوب(ع)، از حضرت یوسف(ع) تا حضرت موسی(ع) میدانند.[۱۱] علامه طباطبایی، علاوهبر اینها، حضرت داود(ع) را نیز جزو اسباط قرار داده[۱۲] و پیامبر بودن اسباط را نیز محتمل دانسته است.[۱۳] برخی دیگر اسباط را به انبیای صغار یهود نسبت میدهند.[۱۴]
علاوهبر این، برخی بر این باورند که دوازده فرزند حضرت یعقوب(ع) بهعنوان اسباط شناخته میشوند و معتقدند که هر یک از آنها به پیامبری مبعوث شدهاند.[۱۵] اما مفسران شیعه، تنها حضرت یوسف(ع) را از فرزندان یعقوب به پیامبری برگزیده شده میدانند[۱۶] و رفتار برادران یوسف با او را دلیلی بر عدم عصمت آنها و ناتوانیشان از رسیدن به مقام نبوت میدانند.[۱۷]
برخی افراد اسباط را به قبایل دوازدهگانه بنیاسرائیل یا به طور کلی به قبایل بنیاسرائیل نسبت میدهند.[۱۸] در کتاب مقدس نیز از این قبایل به عنوان «اسباط» یاد شده است.[۱۹] طبق گزارشهای طبری و شیخ طوسی، اسباط دوازدهگانه از دوازده فرزند حضرت یعقوب(ع) به وجود آمدهاند.[۲۰] برخی دیگر نسل و ذریه حضرت یعقوب(ع) را اسباط میدانند بدون اینکه ادعای پیامبری برای آنها مطرح شود.[۲۱]
براساس عهد عتیق، اسباط دوازدهگانه در طول زمان گسترش یافته و سرزمین مقدس (کنعان یا فلسطین) را بین خود تقسیم کرده و هر کدام رئیس قبیله خود شدند.[۲۲] پس از مرگ حضرت سلیمان(ع)، بین این قبایل اختلافاتی پیش آمد و برخی به سمت بخش جنوبی سرزمین مقدس رفته و آنجا را «یهودا» نامیدند، درحالی که دیگر قبایل به بخش شمالی رفته و آنجا را «اسرائیل» نام نهادند.[۲۳]
در قرآن به اسباط احکامی نازل شده بود که همگان، از جمله پیامبر اکرم(ص)، موظف بودند به آن ایمان بیاورند.[۲۴] همچنین نام آنها در کنار پیامبران بزرگ الهی همچون ابراهیم(ع)، اسماعیل(ع)، اسحاق(ع) و یعقوب(ع) ذکر شده است.[۲۵] گرچه یهود و نصارا اسباط را جزو اصحاب دین خود میدانستند، اما طبق آیه ۱۴۰ سوره بقره، اسباط نه یهودی بودند و نه نصرانی.[۲۶]
در روایات نیز در دعایی که جبرییل به پیامبر(ص) تعلیم داده، نام اسباط در کنار پیامبران بزرگی همچون محمد(ص)، ابراهیم(ع)، اسماعیل(ع)، اسحاق(ع)، یعقوب(ع) و یوسف(ع) آمده و بر آنها صلوات و درود فرستاده شده است.[۲۷] همچنین پس از حضرت یوسف(ع)، اسباط به تعداد دوازده نفر رسیدند.[۲۸] اسباط همچنین در میان یهود بهعنوان عالمان برجسته شناختهشده و مورد افتخار بودند.[۲۹]
پانویس
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات، ۱۴۲۲ق، ص۲۲۲؛ ابن منظور، لسان العرب، ۲۰۰۰م، ج۷، ص۲۱۰؛ اسدی، «اسباط»، ج۳، ص۱۵.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۴ق، ج۳۶، ص۲۸۶.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۲، ص۳۸۸.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۴ق، ج۳۶، ص۲۹۰.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۴ق، ج۱۵، ص۲۴۱-۲۴۷.
- ↑ طبری، دلائل الامامة، ج۸، ص۲۵۶؛ قطب الدین راوندی، الخرائج و الجراح، ۱۴۰۹ق، ص۲، ص۵۲۴.
- ↑ رشید رضا، تفسیر المنار، ۱۳۷۳ق، ج۶، ص۹۶؛ طبرسی، مجمع البیان،۱۳۷۹ق، ج۱، ص۲۱۷؛ علامه مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۴ق، ج۱۰، ص۳۳.
- ↑ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۲۴۱؛ طوسی، التبیان، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۴۸۱؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۳، ص۳۳۶.
- ↑ اسدی، «اسباط»، ج۳، ص۱۵؛ فتحاللهزاده و سلیمانی، «اسباط»، موسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۲۲۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۳، ص۳۳۶؛ عسقلانی، فتحالباری، بیروت، ج۶، ص۲۹۸؛ رشید رضا، تفسیر المنار، ۱۳۷۳ق، ج۶، ص۹۶.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۶۶ش، ج۲، ص۲۱۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۳، ص۳۳۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۳، ص۳۳۶.
- ↑ جفری، واژههای دخیل، ۱۳۷۲ش، ص۱۱۵.
- ↑ طوسی، التبیان، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۸۲؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۹ق، ج۱، ص۲۱۷.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۸۰ش، ج۷، ص۲۲۵؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۳۴۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۹ق، ج۱، ص۲۱۷؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۳۴۴؛ کاشانی، منهج الصادقین، ۱۳۳۷ش، ج۱، ص۳۲۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۸، ص۲۸۵؛ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۹، ص۶۰.
- ↑ کتاب مقدس، نامه خروج، باب ۱، آیه ۳۰ و باب ۳۱، آیه ۲.
- ↑ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۲۴۱؛ طوسی، التبیان، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۴۸۱.
- ↑ فیض کاشانی، الصافی، مشهد دارالمرتضی، ج۱، ص۱۷۵؛ قمی مشهدی، کنزالدقائق، ۱۳۶۶ش، ج۲، ص۱۶۶.
- ↑ کتاب مقدس، اعداد، باب۱، آیه۴.
- ↑ کتاب مقدس، نامه اخبار دوم، باب ۱۰، آیه۱-۱۴.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۳۷و ۱۳۶؛ سوره آل عمران، آیه ۸۴.
- ↑ سوره نساء، آیه ۱۶۳.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۴۰.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۴ق، ج۹۲، ص۳۷۳.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۴ق، ج۱۱، ص۵۱.
- ↑ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۲۱۴.
منابع
- ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح المعانی فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس، ۱۳۷۴ش.
- ابن منظور، جمال الدین، لسان العرب، بیروت، دارالصادر، ۲۰۰۰م.
- اسدی، علی، «اسباط»، در دائرة المعارف قرآن کریم، قم، موسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش.
- جفری، آتور، واژههای دخیل در قرآن مجید، ترجمه فریدون بدرهای، تهران، توس، ۱۳۷۲ش.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات قرآن کریم، قم، امیران، ۱۴۲۴ق.
- رشیدرضا، محمد، تفسیر المنار، قاهره، دارالمعرفة، چاپ چهارم، ۱۳۷۳ق.
- شمس الدین مقدسی، محمدبن احمد، أحسن التقاسیم فی معرفة أقالیم، قاهره، مکتبة المدبولی، چاپ سوم، ۱۴۱۱ق.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر قرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر قرآن، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۱۲ق.
- طبری، محمد بن جبیر صغیر، دلائل الإمامه، قم، دارالذخائر للمطبوعات، بیتا.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر قرآن، بیروت، دارالإحیاء تراث العربی، ۱۳۷۹ق.
- طبرسی، ابومنصور احمد بن علی، الاحتجاج، مشهد، نشر مرتضی، ۱۴۰۳ق.
- طبیب اصفهانی، عبدالباقی بن محمد رحیم، دیوان اشعار، نشر موسسه انتشارات نگاه ، تهران، بی تا.
- طوسی، محمدبن حسن، التبیان فی تفسیر قرآن، قم، مکتب الأعلام الإسلامی، ۱۴۰۹ق.
- طیب، عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر قرآن، تهران، اسلام، ۱۳۶۶ش.
- عسقلانی، ابن حجر، فتح الباری شرح صحیح بخاری، بیروت، دارالمعرفة، بیتا.
- فتح الله زاده داود، عبدالرحیم سلیمانی بهبهانی، «اسباط» در دانشنامه کلامی اسلامی، قم، موسسه امام صادق، ۱۳۸۷ش.
- فیض کاشانی، محمدبن شاه مرتضی، مشهد، دارالمرتضی، بیتا.
- قطب الدین راوندی، سعید بن عبدالله، الخرائج والجرائح، قم، مؤسسه امام مهدی(عج)، ۱۴۰۹ق.
- قمی مشهدی، محمدبن محمدرضا، تهران، نشر وزارت فرهنگ و ارشاد، ۱۳۶۶ش.
- کاشانی، ملافتح الله، منهج الصادقین، تهران، چاپ خانه اعلمی، ۱۳۳۷ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسه وفا، ۱۴۰۴ق.
جستارهای وابسته
پیوند به بیرون
- دایره المعارف بزرگ اسلامی
- «بررسی تحلیلی تطبیقی مفهوم و مصادیق اسباط در قرآن و عهدین.»، علی اسدی، مجله معرفت ادیان، بهار ۱۳۸۹.
- «الأسباط فی القرآن الکریم» عمر عبدالوهاب محمود، در مجله آداب الرافدین، شماره ۵۵، ۱۳۸۷ش.