اللهم صل علی فاطمة و ابیها و بعلها و بنیها
.jpg) خطاطی صلوات حضرت فاطمه(س) | |
| اطلاعات روایت | |
|---|---|
| نامهای دیگر | صلوات مخصوص حضرت زهرا(س)، صلوات فاطمی(ع) |
| موضوع | توسل به حضرت فاطمه(س) |
| مؤید روایی | امالی شیخ صدوق ، مصباح کفعمی |
| احادیث مشهور | |
| حدیث سلسلةالذهب • حدیث ثقلین • حدیث کساء • مقبوله عمر بن حنظلة • حدیث قرب نوافل • حدیث معراج • حدیث ولایت • حدیث وصایت • حدیث جنود عقل و جهل • حدیث شجره | |
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی فاطِمَةَ وَ اَبیها وَ بَعْلِها وَ بَنیها ازجمله دعاهایی است که با عناوینی مانند «صلوات مخصوص حضرت زهرا(ع)» یا «صلوات فاطمی(ع)» نیز شناخته میشود و برای توسل به حضرت زهرا(س) و برآوردهشدن حاجات خوانده میشود. این دعا به جایگاه محوری حضرت فاطمه(ع) در میان پنجتن اشاره دارد.
این صلوات در منابع کهن شیعه با عبارتی کوتاهتر آمده، اما در کتابهای متأخر با عبارت طولانیتری شامل جمله «وَ السِّرِّ الْمُسْتَوْدَعِ فِیهَا» ذکر شده است. درباره منشأ این عبارت اضافه و تفسیر آن دیدگاههای متفاوتی وجود دارد؛ برخی آن را به امام زمان(عج) یا اسرار امامت تفسیر میکنند. مراجع تقلیدی مانند آیتالله مرعشی نجفی خواندن صلوات فاطمی را در قنوت نماز توصیه کردهاند. با این حال، درباره اعتبار بخش اضافهتر، میان پژوهشگران اختلاف نظر وجود دارد.
اهمیت صلوات فاطمی و اعتبار آن
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی فاطِمَةَ وَ اَبیها وَ بَعْلِها وَ بَنیها که با عناوینی مانند صلوات مخصوص فاطمه زهرا(س) یا صلوات فاطمی(س) نیز مشهور شده است[۱] ازجمله دعاهایی است که در مجالس مذهبی برای توسل به حضرت فاطمه(س) و برای برآوردهشدن حاجات خوانده میشود.[۲] گفتهشده این دعا به نقش محوری حضرت زهرا(س) در میان پنجتن اشاره دارد.[۳]
صلوات حضرت فاطمه(س) به صورتهای مختلفی نقل شده است.[۴] این صلوات در منابع نخستین شیعه از جمله اَمالی[۵] تألیف شیخ صدوق (درگذشته ۳۸۱ق)، دلائل الاِمامة[۶] نوشته محمد بن جَریر طبری (قرن چهارم و پنجم)، العُدَدُ القَویّة[۷] اثر علی بن یوسف حلی (درگذشت: ۷۰۳ق) و منابع متأخر مانند مصباح[۸] نوشته کفعَمی (متوفای ۹۰۵ق) و بحار الانوار[۹] فقط با عبارت «صَلَّى اللهُ عَلَیْهَا وَ عَلَى أَبِیهَا وَ بَعْلِهَا وَ بَنِیهَا» آمده است؛ ولی در تعدادی از کتابهای قرن چهاردهم و پانزدهم هجری، مانند کتاب فاطمة الزهراء بَهجةُ قلب المصطفی[۱۰] و کتاب الصحیفة المهدیة[۱۱] به این دعا، تعبیر «وَ سِرِّ الْمُسْتَوْدَعِ فیها بِعَدَدِ ما اَحَاطَ بِهِ عِلْمُکَ» اضافه شده است.
سید شهاب الدین مرعشی نجفی، از مراجع تقلید شیعه در قرن چهاردهم شمسی، به واسطۀ اساتیدش از سید ابن طاووس، و او نیز به واسطه سندی که در اختیار داشته نقل کرده که حضرت زهرا(س) این صلوات را با عبارت طولانیتر، در قنوت نمازش میخواند.[۱۲] بااینحال، برخی پژوهشگران این نقل را نپذیرفته و احتمال دادهاند که این صلوات از دعاهای خود ابنطاووس باشد.[۱۳] همچنین در برخی منابع احتمال داده شده که شیخ انصاری این صلوات را (همراه با بخش اضافهتر) در تشرف خود نزد امام زمان(ع) آموخته باشد،[۱۴] اما این ادعا نیز از سوی بعضی حدیثپژوهان، مورد تردید قرار گرفته شده است.[۱۵]
کتابها و مقالاتی درباره صلوات حضرت زهرا(س) نگاشته شدهاند؛ ازجمله آنها میتوان به «رسالة فی السِّر و حقیقة السِّر المُسْتَودَع فی فاطمةَ الزهراء» اثر محمدفاضل مسعودی اشاره کرد.
سیره علما در خواندن صلوات فاطمی
مرعشی نجفی، مرجع تقلید شیعی، خواندن صلوات فاطمی(ع) در قنوت نماز را توصیه کرده است.[۱۶] احمد رحمانی همدانی، نویسنده کتاب «فاطمة الزهراء بهجة قلب المصطفی»، نقل میکند که استادش ملاعلی معصومی همدانی (درگذشته ۱۳۵۷ش) هنگام توسل به حضرت زهرا(س) ۵۳۰ مرتبه این صلوات را میخواند.[۱۷]
سید موسی شبیری زنجانی، از مراجع تقلید شیعه، در کتاب جرعهای از دریا آورده است که ملاعلی معصومی پیش از استخاره با قرآن، این صلوات را میخواند و این روش را از استادش آقا احمد قمی، از علمای تهران، آموخته بود، اما بزرگی استادش مانع از این شد که مدرک این نوع استخاره را از وی بپرسد.[۱۸]
تفسیر «والسر المستودع فیها»
درباره تفسیر جمله «وَ السِّرِّ الْمُسْتَوْدَعِ فیها» احتمالات متعددی مطرح شده است. برخی پژوهشگران درباره این جمله بیست احتمال مطرح کرده و به نقد و بررسی آنها پرداختهاند.[۱۹] برای نمونه محمدتقی بهجت و میرزا جواد تبریزی، از مراجع تقلید شیعه، این جمله را به امام زمان(عج)[۲۰] و قیام ایشان[۲۱] تفسیر کردهاند. حسینعلی منتظری، مرجع تقلید شیعه، بر این باور است که ممکن است منظور اهلبیت(ع) باشند، زیرا حضرت زهرا(س)، مادر امامان(ع) است؛ چنانکه احتمال دارد، منظور از این جمله فرزند سقطشده حضرت زهرا(س) باشد.[۲۲] محمدهادی معرفت، حدیثپژوه، نیز احتمال داده که این عبارت به اسرار نبوت و امامت اشاره داشته باشد.[۲۳]
پانویس
- ↑ زارعپور، «معناشناسی و مأخذیابی سرّ مستودع در صلوات فاطمی (س)»، ص۲۷۹.
- ↑ مجتهدی، الصحیفة المهدیة، ۱۴۳۲ق، ص۲۷۶؛ زارعپور، «معناشناسی و مأخذیابی سرّ مستودع در صلوات فاطمی (س)»، ص۲۷۸.
- ↑ معرفت، پرتو ولایت، ۱۳۸۴ش، ص۱۴۷.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: طباطبائی یزدی، العروة الوثقی و التعلیقات علیها، ۱۴۳۰ق، ج۷، ص۴۴۰؛ رحمانی همدانی، بهجة قلب المصطفى(ص)، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۵۲.
- ↑ شیخ صدوق، الأمالی، ۱۳۷۶ش، ص۲۷۶.
- ↑ طبرى، دلائل الإمامة، ۱۴۱۳ق، ص۸۳.
- ↑ حلى، العدد القویة، ۱۴۰۸ق، ص۲۲۴.
- ↑ کفعمى، المصباح، ۱۴۰۵ق، ص۵۰۶.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۸، ص۳۵.
- ↑ رحمانی همدانی، بهجة قلب المصطفى(ص)، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۵۲.
- ↑ مجتهدی، الصحیفة المهدیة، ۱۴۳۲ق، ص۲۷۶.
- ↑ طباطبائی یزدی، العروة الوثقی و التعلیقات علیها، ۱۴۳۰ق، ج۷، ص۴۴۰.
- ↑ زارعپور، «معناشناسی و مأخذیابی سرّ مستودع در صلوات فاطمی (س)»، ص۲۸۶.
- ↑ مجتهدی، الصحیفة المهدیة، ۱۴۳۲ق، ص۲۷۶.
- ↑ زارعپور، «معناشناسی و مأخذیابی سرّ مستودع در صلوات فاطمی (س)»، ص۲۸۵.
- ↑ طباطبائی یزدی، العروة الوثقی و التعلیقات علیها، ۱۴۳۰ق، ج۷، ص۴۴۰، همچنین بنگرید به: شریفی اشکوری، فقرات فقهیه، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۵۸۲.
- ↑ رحمانی همدانی، بهجة قلب المصطفى(ص)، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۵۲.
- ↑ شبیری زنجانی، جرعه ای از دریا، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۶۵۰.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: زارعپور، «معناشناسی و مأخذیابی سرّ مستودع در صلوات فاطمی (س)»، ص۲۸۹-۲۹۰.
- ↑ تبریزى، صراط النجاة، ۱۴۲۷ق، ج۱۰، ص۳۸۴؛ همچنین بنگرید به: منتظری، پاسخ به پرسشهای دینی، ۱۳۸۹ش، ص۲۱۳.
- ↑ «عکسنوشت دوشنبه ۶ آذرماه ۱۴۰۲»، مرکز تنظیم و نشر آثار آیت الله بهجت.
- ↑ منتظری، پاسخ به پرسشهای دینی، ۱۳۸۹ش، ص۲۱۳.
- ↑ معرفت، پرتو ولایت، ۱۳۸۴ش، ص۱۴۷.
منابع
- «عکسنوشت دوشنبه ۶ آذرماه ۱۴۰۲»، مرکز تنظیم و نشر آثار آیت الله بهجت، تاریخ درج مطلب: ۶ آذرماه ۱۴۰۲ش، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- تبریزى، جواد، صراط النجاة، قم، دار الصدیقة الشهیدة، چاپ اول، ۱۴۲۷ق.
- حلى، على بن یوسف، العدد القویة لدفع المخاوف الیومیة، تحقیق مهدی رجائى و محمود مرعشى، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.
- رحمانی همدانی، احمد، فاطمة الزهراء سلام الله علیها بهجة قلب المصطفى(ص)، بیروت، مؤسسة النعمان، ۱۴۱۳ق.
- زارعپور، محسن، «معناشناسی و مأخذیابی سرّ مستودع در صلوات فاطمی (س)»، مجله مطالعات فهم حدیث، شماره پیاپی ۲۲، اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
- شبیری زنجانی، سید موسی، جرعه ای از دریا، قم، مؤسسه کتاب شناسی شیعه، ۱۳۸۹ش.
- شریفی اشکوری، الیاس، فقرات فقهیه: رساله عملیه، قم، آل ایوب، ۱۳۸۱ش.
- شیخ صدوق، محمد بن على، الأمالی، کتابچى، تهران، چاپ ششم، ۱۳۷۶ش.
- طباطبائی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی و التعلیقات علیها، مؤسسه جهانی سبطین(ع)، ۱۴۳۰ق.
- طبرى، محمد بن جریر بن رستم، دلائل الإمامة، تحقیق قسم الدراسات الإسلامیة مؤسسة البعثة، قم، بعثت، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- کفعمى، ابراهیم بن على عاملى، المصباح (جنة الأمان الواقیة)، قم، دار الرضی (زاهدی)، چاپ دوم، ۱۴۰۵ق.
- مجتهدی، مرتضی، الصحیفة المهدیة، قم، الماس، ۱۴۳۲ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانور الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار(ع)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- معرفت، محمدهادی، پرتو ولایت، قم، تمهید، ۱۳۸۴ش.
- منتظری، حسینعلی، پاسخ به پرسشهای دینی، قم، دفتر آیت الله العظمی منتظری، ۱۳۸۹ش.