مقاله نامزد خوبیدگی

نجمه مادر امام رضا(ع)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
نجمه‌خاتون


بقعه منسوب به نجمه‌خاتون و حمیده در مشربه ام‌ابراهیم قبل از تخریب[۱]
آرامگاه مدینه
محل زندگی مدینه
ملیت شهر نوبه در شمال آفریقا یا جزیره مارسی در جنوب فرانسه
شناخته‌شده برای مادر امام رضا(ع)
دین اسلام
مذهب شیعه
خویشاوندان حضرت معصومه(س) و امام رضا(ع)

نجمه‌خاتون همسر امام کاظم(ع) و مادر امام رضا(ع) و فاطمه معصومه(س) است. نجمه کنیزی بود که حمیده همسر امام صادق(ع) او را خرید و به امام کاظم(ع) بخشید. برپایه برخی روایات حمیده خوابی دید و به‌دستور پیامبر(ص) نجمه را به امام کاظم(ع) بخشید. قبر نجمه در مَشرَبه اُمِّ ابراهیم در مدینه قرار دارد.

نسب و تبار

نجمه کنیزی بود که حمیده همسر امام‌ صادق(ع) او را خرید و به امام کاظم(ع) بخشید. او برای امام کاظم(ع) امام رضا(ع) را به دنیا آورد.[۲] بعضی وی را اهل شهر نوبه در شمال آفریقا و برخی دیگر اهل جزیره مارسی در جنوب فرانسه می‌دانند.[۳]از این‌رو وی به خَیزُران مَرسِیه و شَقْرَاء نُوبِیه نیز شناخته می‌شد.[۴]

نام و القاب

معروف‌ترین اسم وی نجمه‌خاتون است. از وی به نام‌های سَکَن نُوبیه[۵] اَرویٰ، سمانه، تُکتَم و خَیزُران[۶] نیز یاد شده است. طبق روایتی از شیخ صدوق، وقتی نجمه به امام موسی کاظم(ع) بخشیده شد او را تُکتَم،[۷] و هنگامی که امام رضا(ع) از وی متولد شد، طاهره نامیدند.[۸] لقب وی شَقْراء و کنیه‌اش ام‌البنین بود.[۹]

مقام و منزلت

از حمیده همسر امام صادق(ع) خطاب به امام کاظم(ع) نقل شده که کنیزی با فضیلت‌تر از نجمه ندیده است.[۱۰] بر پایه روایتی که شیخ صدوق نقل کرده حمیده در خواب حضرت محمد(ص) را دید و او از وی درخواست کرد که نجمه را به فرزندش امام کاظم(ع) ببخشد چراکه وی بهترین خلق روی زمین را به دنیا خواهد آورد. از این‌رو حمیده نجمه را به موسی بن جعفر(ع) بخشید و نجمه در آن زمان دوشیزه بود.[۱۱] امام کاظم(ع) نیز خریداری نجمه را به دستور پیامبر(ص) بیان کرده‌است.[۱۲]

از نجمه نقل شده که من در دوران بارداری امام رضا(ع)، سنگینی حمل را احساس نمی‌کردم، در خواب نیز صدای تسبیح و تهلیل از حمل خود می‌شنیدم وقتی که بیدار می‌شدم می‌دیدم خبری نیست.[۱۳]

بر پایه گزارشی نجمه درخواست دایه برای امام رضا(ع) می‌کند و علت این درخواست را پرداختن به نماز و عبادت عنوان می‌کند.[۱۴]

مکان دفن

به گفته محمدباقر حسینی جلالی قبر نجمه‌خاتون در کنار قبر حمیده همسر امام صادق(ع) در مشربه‌ ام ابراهیم در منطقه‌ العوالی مدینه در شرق قبرستان بقیع قرار داد.[۱۵]

پانویس

  1. «تصاویری از مزار مادر امام رضا(ع) در مدینه»، همشهری آنلاین.
  2. صدوق، عیون اخبارالرضا، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۴.
  3. قائمی، در مکتب عالم آل محمد، ۱۳۷۸ش، ص۳۰.
  4. اربلی، کشف الغمة، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۲۵۹.
  5. کلینی، الکافی، ۱۳۶۷ش، ج۱، ص۴۸۶؛ مجمل التواریخ والقصص، تهران، ص۴۵۷.
  6. مجمل التواریخ والقصص، تهران، ص۴۵۷.
  7. صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۴.
  8. صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۵.
  9. قمی، تاریخ قم، ۱۳۶۱ش، ص۱۹۹.
  10. صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۵.
  11. صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۱۷.
  12. مسعودی، إثبات الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۰۲.
  13. صدوق، عیون اخبارالرضا، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۲۰.
  14. صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۵.
  15. حسینی جلالی، فدک و العوالی، ۱۴۲۶ق، ص۵۵.

منابع

  • اربلی، علی بن عسیی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، مصحح رسولی محلاتی، تبریز، انتشارات بنی هاشمی، چاپ اول، ۱۳۸۱ق.
  • «تصاویری از مزار مادر امام رضا(ع) در مدینه»، همشهری آنلاین، درج مطلب ۷ مهر ۱۳۹۱ش، مشاهده ۱۸ مهر ۱۴۰۰ش.
  • حسینی جلالی، محمدباقر، فدک و العوالی او الحوایط السبعة فی الکتاب و السنة و التاریخ و الأدب، مشهد، دبيرخانه کنگره ميراث علمی و معنوی حضرت فاطمه زهرا، ۱۴۲۶ق.
  • صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، تصحیح مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، ۱۳۷۸ق.
  • قائمی، علی، درمکتب عالم آل محمد، تهران، انتشارات امیری،۱۳۷۸ش.
  • قمی، حسین بن محمد بن حسن، تاریخ قم، ترجمه حسن بن علی بن حسن عبد الملک قمی، تحقیق سید جلال الدین تهرانی، تهران، انتشارات توس، ۱۳۶۱ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، علی‌اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ سوم، ۱۳۶۷ش.
  • مجمل التواریخ و القصص، مؤلف مجهول، تحقیق ملک الشعراء بهار، تهران، کلاله خاور، بی‌تا.
  • مسعودی، علی بن حسین، اثبات الوصیه، قم، انتشارات انصاریان، چاپ سوم، ۱۴۲۶ق.