عیادت ابوبکر و عمر از حضرت فاطمه(س)
عیادت ابوبکر و عمر از حضرت فاطمه(س)، به دیداری اشاره دارد که بنا بر گزارشهای تاریخی، پس از واقعه سقیفه و ماجرای فدک و با وساطت امام علی(ع) انجام شد. این واقعه در منابع شیعه و برخی منابع اهلسنت نقل شده و در منازعات کلامی شیعه و سنی، بهویژه در بحث نارضایتی حضرت فاطمه(س) از دو خلیفه مورد استناد قرار گرفته است.
بر پایه گزارشها، این دیدار با ابراز ناخشنودی حضرت فاطمه(س) پایان یافت و وی تا پایان عمر از آنان ناراضی بود و وصیت کرد که در مراسم دفن او حضور نداشته باشند. در مقابل، گزارشهایی درباره رضایت نهایی حضرت فاطمه(س) از دو خلیفه نقل شده که به دلیل ضعف سندی، تعارض با دیگر گزارشها و عدم حضور آنان در تشییع فاطمه(س) محل مناقشه است.
اهمیت و جایگاه
عیادت ابوبکر و عمر از حضرت فاطمه(س) و نارضایتی او از آنان، پس از واقعه سقیفه و ماجرای فدک، از موضوعاتی است که در منازعات کلامی شیعه و سنی آن استناد میشود. چراکه در نگاه کلامی، رضایت و غضب حضرت فاطمه(س) همسنگ رضایت و غضب الهی است و در قرآن، [۱] آزاردهندگان خدا لعن شدهاند.[۲] علامه امینی با استناد به این گزارشها، در درستی روایت عشره مبشره و اهلبهشتبودن آن دو خدشه کرده است.[۳]
ماجرای عیادت در منابع شیعه و سنی
به گزارش منابع شیعه و برخی منابع اهلسنت، حضرت فاطمه(س) در روزهای پایانی عمر بیمار بود و ابوبکر و عمر برای عیادت او آمدند، ابتدا فاطمه اجازه ورود نداد و پس از وساطت امام علی(ع) وارد شدند. حضرت فاطمه(س) سلام آنان را پاسخ نداد و اعلام کرد تا شکایتشان نزد پیامبر(ص) مطرح نشود، با آنان سخن نخواهد گفت. سپس از آنان سوگند گرفت که حدیث پیامبر(ص) درباره همسانی آزردن فاطمه با آزردن پیامبر(ص) را شنیدهاند و پس از اقرار، اعلام کرد که هرگز از آنان راضی نخواهد شد. ابوبکر ابراز پشیمانی کرد، اما عمر به او یادآوری کرد که مردم چگونه امورشان را به او سپردهاند، در حالی که تحت تأثیر خشم یا رضایت یک زن قرار میگیرد.[۴]
این دیدار در منابع شیعه همچون علل الشرائع[۵] و کتاب سلیم بن قیس[۶] و نیز در منابع اهلسنت همچون الامامة و السیاسة و اعلام النساء اثر عمر رضا کحاله نقل شده و در منازعات کلامی مورد استناد قرار گرفته است.
در برخی منابع اهلسنت مانند صحیح البخاری،[۷]السنن الکبری بیهقی[۸] و تاریخ الاسلام ذهبی[۹] نیز به غضب و قهر حضرت فاطمه(س) نسبت به ابوبکر اشاره شده است. برخی منابع نیز از نفرین او بر ابوبکر خبر دادهاند.[۱۰] بر اساس گزارش کتاب سقیفه و فدک هنگامی که ابوبکر از بازگرداندن فدک خودداری کرد، حضرت فاطمه(س) سوگند یاد کرد که او را نفرین خواهد کرد؛ همچنین در آستانه وفات، وصیت کرد که ابوبکر در تشییع او حاضر نشود.[۱۱]
آیا فاطمه از ابوبکر و عمر راضی شد؟
برخی نویسندگان اهلسنت با استناد به گزارشی مدعیاند که ابوبکر و عمر در واپسین روزهای زندگانی حضرت فاطمه(س) رضايت او را بهدست آوردند.[۱۲] منتقدان این ادعا میگویند گزارش مذکور به دلیل نقل شَعبی که از تابعان بوده جزو اخبار مُرسل و بدون سند محسوب میشود و با روایات شیعه و سنی که ناخشنودی حضرت فاطمه(س) از ابوبکر و عمر را تا پایان عمر گزارش میکنند، تعارض دارد. همچنین این فرض، با گزارش ممنوعیت و عدم حضور آنان در مراسم تشییع سازگار نیست.[۱۳]
پانویس
- ↑ سوره احزاب، آیه ۵۷.
- ↑ خواجویی، الرسائل الاعتقادیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۵۳۴.
- ↑ امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱۰، ص۱۷۷.
- ↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، کتابفروشی داوری، ص۱۸۶ـ۱۸۷؛ هلالی، کتاب سلیم بن قیس، ۱۳۷۸ش، ص۳۹۱ـ۳۹۲.
- ↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، کتابفروشی داوری، ص۱۸۶ـ۱۸۷.
- ↑ هلالی، کتاب سلیم بن قیس، ۱۳۷۸ش، ص۳۹۱ـ۳۹۲.
- ↑ بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۱۴ق، ج۳، ص۱۱۲۶، ج۴، ص۱۵۴۹ و ج۶، ص۲۴۷۴.
- ↑ بیهقی، السنن الکبری، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۴۳۴.
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۲۱.
- ↑ ابنقتیبه، الامامة و السیاسة، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱۰، ص۷۹.
- ↑ جوهری، السقیفه و فدک، مکتبة نینوی، ج۱، ص۱۰۲؛ ابن ابیالحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۶، ص۲۱۴.
- ↑ بیهقی، دلائل النبوه، ۱۴۰۵ق، ج۷، بخش۱، ص۲۸۱؛ بیهقی، الاعتقاد، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۳۵۳.
- ↑ آيا فاطمه(س) از شيخين راضی شد؟، مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولیعصر ع.
منابع
- قرآن کریم.
- آيا فاطمه(س) از شيخين راضی شد؟، مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولیعصر ع، تاریخ انتشار: ۲۰ آبان ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۱۲ دی ۱۴۰۴ش.
- ابن ابیالحدید، عبدالحمید بن هبة االله، شرح نهج البلاغه، قاهره، دار احیاء الکتب العربیه، ۱۴۰۴ق.
- ابنقتیبه، عبدالله بن مسلم، الإمامة و السیاسة المعروف بتاریخ الخلفاء، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۱۰ق.
- امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، قم، مرکز الغدير للدراسات الإسلاميه، ۱۴۱۶ق.
- بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، تحقیق: د. مصطفی دیب البغا، دمشق، دار ابنکثیر ـ دار الیمامه، چاپ پنجم، ۱۴۱۴ق.
- بلاذری، احمد بن یحیی، جمل من انساب الاشراف، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق
- بیهقی، احمد بن حسین، الاعتقاد و الهداية إلى سبيل الرشاد على مذهب السلف و أصحاب الحديث، تحقیق: احمد عصام الکاتب، بیروت، دار الآفاق الجدیده، ۱۴۰۱ق.
- بیهقی، احمد بن حسین، دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۵ق.
- بیهقی، احمد بن حسین، السنن الکبری، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۹ق.
- جوهری، احمد بن عبدالعزیز، السقیفه و فدک، قم، مکتبة نینوی الحدیثه، بیتا.
- خواجویی، اسماعیل بن محمدحسین، الرسائل الاعتقادیه، قم، مؤسسه عاشورا، ۱۴۲۶ق.
- ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۰۹ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، کتابفروشی داوری، بیتا.
- کحاله، عمر رضا، اعلام النساء، مؤسسة الرساله، بیتا.
- هلالی، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، تحقیق: محمدباقر انصاری زنجانی، قم، نشر الهادی، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.