عیادت ابوبکر و عمر از حضرت فاطمه(س)
عیادت ابوبکر و عمر از حضرت فاطمه(س)، به دیداری اشاره دارد که بنا بر گزارشهای تاریخی، پس از وقایع سقیفه و ماجرای فدک و با وساطت امام علی(ع) انجام شد. این واقعه در منابع شیعه و برخی منابع اهل سنت نقل شده و در منازعات کلامی میان شیعه و سنی، بهویژه در بحث نارضایتی حضرت فاطمه(س) از دو خلیفه، مورد استناد قرار گرفته است.
بر پایه گزارشها، این دیدار با ابراز ناخشنودی حضرت فاطمه(س) پایان یافت و او تا پایان عمر از آن دو ناراضی بود و وصیت کرد که ابوبکر و عمر در مراسم تشییع و دفن او حضور نداشته باشند. در مقابل، گزارشهایی درباره رضایت نهایی حضرت فاطمه(س) از ابوبکر و عمر نیز نقل شده که بهدلیل ضعف سندی، تعارض با دیگر گزارشها و عدم حضور آن دو در تشییع جنازه فاطمه(س)، محل مناقشه قرار گرفته است.
اهمیت و جایگاه
عیادت ابوبکر و عمر از حضرت فاطمه(س) و نارضایتی او از آنان، که پس از واقعه سقیفه و ماجرای فدک رخ داد، از موضوعات مورد استناد در منازعات کلامی میان شیعه و سنی است. در نگاه کلامی، رضایت و غضب حضرت فاطمه(س) همسنگ رضایت و غضب الهی دانسته میشود و در قرآن،[۱] آزاردهندگان خدا لعن شدهاند.[۲] علامه امینی با استناد به این گزارشها، در اعتبار روایت عشره مبشره و بهشتیبودن دو خلیفه تردید کرده است.[۳]
ماجرای عیادت در منابع شیعه و سنی
بر پایه گزارش منابع شیعه و برخی منابع اهل سنت، حضرت فاطمه(س) در روزهای پایانی عمر بیمار بود و ابوبکر و عمر برای عیادت او آمدند. ابتدا فاطمه(س) اجازه ورود نداد، اما پس از وساطت امام علی(ع) وارد شدند. حضرت فاطمه(س) سلام آنان را پاسخ نداد و اعلام کرد تا شکایتشان نزد پیامبر(ص) مطرح نشود، با آنان سخن نخواهد گفت. سپس از آن دو سوگند گرفت که آیا حدیث پیامبر(ص) درباره همسانی آزردن فاطمه با آزردن خود ایشان را شنیدهاند. پس از اقرار آنان، حضرت فاطمه(س) اعلام کرد که هرگز از آنان راضی نخواهد شد. ابوبکر ابراز پشیمانی کرد، اما عمر به او یادآور شد که مردم چگونه امورشان را به او سپردهاند در حالی که تحت تأثیر خشم یا رضایت یک زن قرار میگیرد.[۴]
این دیدار در منابع شیعه همچون علل الشرائع[۵] وکتاب سلیم بن قیس[۶] و نیز در منابع اهل سنت مانند الامامة و السیاسة و اعلام النساء اثر عمر رضا کحاله نقل شده و در منازعات کلامی مورد استناد قرار گرفته است.
در برخی منابع اهل سنت مانند صحیح البخاری،[۷] السنن الکبری بیهقی[۸] و تاریخ الاسلام ذهبی[۹] نیز به غضب و قهر حضرت فاطمه(س) نسبت به ابوبکر اشاره شده است. برخی منابع نیز از نفرین او بر ابوبکر خبر دادهاند.[۱۰] بر اساس گزارش کتاب سقیفه و فدک، هنگامی که ابوبکر از بازگرداندن فدک خودداری کرد، حضرت فاطمه(س) سوگند یاد کرد که او را نفرین خواهد کرد؛ همچنین در آستانه وفات، وصیت کرد که ابوبکر در تشییع او حاضر نشود.[۱۱]
آیا فاطمه از ابوبکر و عمر راضی شد؟
برخی نویسندگان اهل سنت با استناد به گزارشی مدعیاند که ابوبکر و عمر در واپسین روزهای زندگانی حضرت فاطمه(س) رضایت او را بهدست آوردند.[۱۲] منتقدان این ادعا میگویند که گزارش مذکور بهدلیل نقل از شَعبی که از تابعان بوده، جزو اخبار مُرسل و بدون سند محسوب میشود و با روایات شیعه و سنی که ناخشنودی حضرت فاطمه(س) از ابوبکر و عمر را تا پایان عمر گزارش میکنند، تعارض دارد. همچنین این فرض، با گزارش ممنوعیت و عدم حضور آنان در مراسم تشییع سازگار نیست.[۱۳]
پانویس
- ↑ سوره احزاب، آیه ۵۷.
- ↑ خواجویی، الرسائل الاعتقادیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۵۳۴.
- ↑ امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱۰، ص۱۷۷.
- ↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، کتابفروشی داوری، ص۱۸۶–۱۸۷؛ هلالی، کتاب سلیم بن قیس، ۱۳۷۸ش، ص۳۹۱–۳۹۲.
- ↑ شیخ صدوق، علل الشرایع، کتابفروشی داوری، ص۱۸۶–۱۸۷.
- ↑ هلالی، کتاب سلیم بن قیس، ۱۳۷۸ش، ص۳۹۱–۳۹۲.
- ↑ بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۱۴ق، ج۳، ص۱۱۲۶، ج۴، ص۱۵۴۹ و ج۶، ص۲۴۷۴.
- ↑ بیهقی، السنن الکبری، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۴۳۴.
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۲۱.
- ↑ ابنقتیبه، الامامة و السیاسة، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱۰، ص۷۹.
- ↑ جوهری، السقیفه و فدک، مکتبة نینوی، ج۱، ص۱۰۲؛ ابن ابیالحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۶، ص۲۱۴.
- ↑ بیهقی، دلائل النبوه، ۱۴۰۵ق، ج۷، بخش۱، ص۲۸۱؛ بیهقی، الاعتقاد، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۳۵۳.
- ↑ مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولیعصر (عج)، «آیا فاطمه(س) از شیخین راضی شد؟»
منابع
- قرآن کریم.
- آيا فاطمه(س) از شيخين راضی شد؟، مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولیعصر ع، تاریخ انتشار: ۲۰ آبان ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۱۲ دی ۱۴۰۴ش.
- ابن ابیالحدید، عبدالحمید بن هبة االله، شرح نهج البلاغه، قاهره، دار احیاء الکتب العربیه، ۱۴۰۴ق.
- ابنقتیبه، عبدالله بن مسلم، الإمامة و السیاسة المعروف بتاریخ الخلفاء، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۱۰ق.
- امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، قم، مرکز الغدير للدراسات الإسلاميه، ۱۴۱۶ق.
- بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، تحقیق: د. مصطفی دیب البغا، دمشق، دار ابنکثیر ـ دار الیمامه، چاپ پنجم، ۱۴۱۴ق.
- بلاذری، احمد بن یحیی، جمل من انساب الاشراف، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق
- بیهقی، احمد بن حسین، الاعتقاد و الهداية إلى سبيل الرشاد على مذهب السلف و أصحاب الحديث، تحقیق: احمد عصام الکاتب، بیروت، دار الآفاق الجدیده، ۱۴۰۱ق.
- بیهقی، احمد بن حسین، دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۵ق.
- بیهقی، احمد بن حسین، السنن الکبری، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۹ق.
- جوهری، احمد بن عبدالعزیز، السقیفه و فدک، قم، مکتبة نینوی الحدیثه، بیتا.
- خواجویی، اسماعیل بن محمدحسین، الرسائل الاعتقادیه، قم، مؤسسه عاشورا، ۱۴۲۶ق.
- ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۰۹ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، کتابفروشی داوری، بیتا.
- کحاله، عمر رضا، اعلام النساء، مؤسسة الرساله، بیتا.
- هلالی، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، تحقیق: محمدباقر انصاری زنجانی، قم، نشر الهادی، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.