شبهه آکل و مأکول
| مرگ | |
|---|---|
| احتضار • عزرائیل • غسل میت • کفن • نماز میت • تدفین • شهادت | |
| برزخ | |
| شب اول قبر • سؤال قبر • نکیر و منکر • حیات برزخی • بدن برزخی | |
| قیامت | |
| اسرافیل • معاد جسمانی • نفخ صور • نامه اعمال • صراط • صحرای محشر • اصحاب یمین • اصحاب شمال | |
| بهشت | |
| درهای بهشت • حور العین • غلمان • رضوان • نعمت‌های بهشت | |
| جهنم | |
| درهای جهنم • درکات جهنم • زقوم • اسفل سافلین • هاویه • جحیم • غساق | |
| مفاهیم وابسته | |
| شفاعت • تجسم اعمال • رقیب و عتید • تناسخ • رجعت • روح • باقیات صالحات | |
شُبهه آکِل و مَأکول یکی از شبهات مطرح‌شده درباره معاد جسمانی است که به چگونگی بازگشت اجزای بدن انسان در روز رستاخیز می‌پردازد. این شبهه از معروف‌ترین شبهات مربوط به معاد دانسته شده است.[۱] به گفته پژوهشگران، تاریخ پیدایش این شبهه و نخستین مطرح‌کننده آن مشخص نیست؛ بااین‌حال، از آغاز شکل‌گیری مباحث کلامی و فلسفی در میان مسلمانان مورد توجه بوده است.[۲]
شبهه آکل و مأکول ناظر به وضعیتی است که اجزای بدن یک انسان وارد بدن انسان دیگری می‌شود. برای مثال، اگر انسانی بدن انسان دیگری را بخورد، این پرسش مطرح می‌شود که اجزای بدن فرد خورده‌شده در روز قیامت به بدن کدام‌یک از آن دو تعلق خواهد داشت: شخص خورده‌شده یا شخص خورنده؟ این مسئله از آنجا ناشی می‌شود که اجزای بدن فرد خورده‌شده ممکن است در فرایند هضم و تغذیه، بخشی از بدن فرد خورنده شود و ازاین‌رو، چگونگی بازگشت این اجزا در معاد نیازمند تبیین است.[۳]
این مسئله به خوردن بدن انسان به‌دست انسانی دیگر محدود نیست؛ زیرا اجزای بدن پس از مرگ ممکن است در خاک پراکنده شوند، به گیاهان راه یابند و از طریق زنجیره غذایی وارد بدن انسان یا دیگر جانداران شوند. بنابراین، مسئله آکل و مأکول با چگونگی بازگشت اجزای بدن و نسبت میان هویت انسان و بدن مادی او در معاد ارتباط دارد. صورت مشابهی از این مسئله در مسیحیت نیز با عنوان مسئله آدم‌خواری مطرح شده است.[۴]
یکی از پاسخ‌های مطرح‌شده در میان متکلمان، تقسیم اجزای بدن به اجزای اصلی و اجزای فرعی یا زاید است. بر اساس این دیدگاه، حقیقت انسان به اجزای اصلی بدن وابسته است و این اجزا در طول زندگی باقی می‌مانند و به اجزای اصلی بدن شخص دیگری تبدیل نمی‌شوند؛ بنابراین، اجزایی که از طریق تغذیه وارد بدن فرد دیگری می‌شوند، اجزای فرعی‌اند و در حشر بدن، اجزای اصلی هر شخص بازگردانده می‌شوند.[۵]
در مقابل، صدرالمتألهین این پاسخ را کافی ندانسته و تبیین دیگری بر پایه نقش نفس در تشخص و هویت انسان ارائه کرده است. براساس دیدگاه او، هویت شخص به نفس ناطقه وابسته است، نه به ثبات اجزای مادی بدن؛ ازاین‌رو، تغییر و جابه‌جایی اجزای بدن لزوماً به تغییر هویت انسان نمی‌انجامد و انسان در قیامت با بدنی که به‌واسطه نفس او تشخص می‌یابد، محشور می‌شود.[۶]
همچنین ملا هادی سبزواری با تکیه بر تمایز میان ماده و صورت، انتقال ماده غذایی از بدنی به بدن دیگر را به معنای انتقال صورت و حقیقت آن بدن نمی‌داند. بر این اساس، ورود ماده بدن مأکول به بدن آکل، به معنای انتقال هویت شخص خورده‌شده به شخص خورنده نیست.[۷]
پانویس
- ↑ ابراهیمی دینانی، «آکل و ماکول»، ص۳۳۷.
- ↑ ابراهیمی دینانی، «آکل و ماکول»، ص۳۳۷.
- ↑ ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۹، ص۱۹۹ و ۲۰۰؛ سبحانی، الالهیات، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۳۹۶.
- ↑ See: Baker, «Death and the Afterlife», p377.
- ↑ قانعی خوزانی، «شبهه آکل و ماکول»، ص۶۲۲؛ علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۴۰۶ و ۴۰۷.
- ↑ قانعی خوزانی، «شبهه آکل و ماکول»، ص۶۲۲؛ الملا صدرا، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، ۱۹۸۱م، ج۹، ص۱۷۷.
- ↑ ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۹، ص۱۶۷.
منابع
- ابراهیمی دینانی، غلامحسین، «آکل و ماکول»، در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- اردبیلی، سید عبدالغنی، تقریرات فلسفه امام خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، ۱۳۸۱ش.
- تفتازانی، سعدالدین، شرح المقاصد، تحقیق عبدالرحمن عمیره، افست قم، الشریف الرضی، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- سبحانی، جعفر، الالهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، ۱۴۱۳ق.
- سجادی، سید جعفر، فرهنگ معارف اسلامی، تهران، نشر کومش، ۱۳۷۳ش.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تصحیح و تعلیقه حسن حسن‌زاده آملی، قم، مرکز النشر الاسلامی، چاپ چهارم، ۱۴۱۳ق.
- قانعی خوزانی، مهناز، «شبهه آکل و ماکول»، دانشنامه جهان اسلام، ج۲۶، تهران، بنیاد دایره المعارف اسلامی، ...
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۹۸۱م.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، المبدأ و المعاد، به کوشش جلال الدین آشتیانی، تهران، انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۴ش.
- Baker, Lynne Rudder, «Death and the Afterlife», The Oxford handbook of philosophy of religion, Edited by William J. Wainwright, New York, Oxford University Press, 2005.
پیوند به بیرون
- شبهه «آکل و مأکول» از دیدگاه مذاهب اسلامی، دو فصلنامه علمی-تخصصی پژوهشنامه مذاهب کلامی.
- منبع مقاله: دایرة المعارف بزرگ اسلامی