الثاقب فی المناقب (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
الثاقب فی المناقب
کتاب الثاقب فی المناقب.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: ابن حمزه طوسی (متوفای ۵۶۰ق)
تاریخ نگارش: قرن ششم
موضوع: مناقب، کرامات و معجزات معصومین(ع)
زبان: عربی
ناشر: انصاریان
تاریخ نشر: ۱۴۱۲ ق


ألثّاقِبُ فِی المَناقِب اثر ابن حمزه طوسی (متوفای ۵۶۰ق)عالم قرن ششم هجری است. این کتاب در موضوع معجزات و کرامات انبیای الهی ومعصومین(ع) نوشته شده است.

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: ابن حمزه طوسی

ابن حمزه طوسی، معروف به عماد الدین طوسی، از فقهای امامیه در سده ششم هجری. بعضی او را هم طبقه شاگردان شیخ طوسی دانسته و برخی دوره او را از این هم متأخرتر دانسته‌اند. کتاب معروف او در فقه «الوسیلة الی نیل الفضیلة» نام دارد و به همین جهت او را «صاحب وسیله» نیز خوانده‌اند و چون زندگی او معاصر با شیخ طوسی یا پس از او بوده است، با توجه به جنبه فقاهت او، به ابوجعفر ثانی یا ابوجعفر متأخر مشهور است.

نام کتاب

برخی از تراجم نویسان از این کتاب با عنوان «ثاقب المناقب» یاد کرده‌اند.[۱] [۲]

انگیزه نگارش

مؤلف در مقدمه، پس از آن که بخشی از فضائل ائمه(ع) را با توجه به آیات قرآن و حدیث ثقلین ذکر کرده، می‌نویسد که روزی برای یکی از دوستانش از فضائل ائمه سخن می‌گفته و شیرینی احادیث بر مذاق آن شخص و اشاره به تصنیف علما در این باب، انگیزه‌ای می‌شود که او با تمسک به استخاره، به نگارش این کتاب در این موضوع اهتمام ورزد.[۳]

روش و سبک نگارش

این کتاب از نظر محتوا شباهت زیادی به کتاب معاصرش الخرائج و الجرائح راوندی دارد و مؤلف بدون اشاره به زندگی و شرح حال معصومان، فقط به مناقب، آن هم کرامات و حوادث خارق العاده مانند زنده کردن مرده، علم غیب، خبر از باطن افراد و تکلم با حیوانات و... می‌پردازد. در این کتاب برخی روایات عجیب مانند این که امام حسن(ع) جنسیت زن و مردی را تغییر داد، آمده است.[۴]
ابن حمزه سعی کرده روایات خود را با ذکر اسناد نقل کند هر چند در بسیاری از آنها سلسله کامل سند را نیاورده و فقط راوی اخیر را نام می‌برد.[۵]

منابع کتاب

بخشی از کتاب از پنج کتاب ذیل است که به نام آنها تصریح کرده است:

  1. بستان الکرام از ابو الحسن محمد بن احمد بن شاذان قمی (از علمای قرن چهارم و پنجم)؛
  2. مفاخر الرضا از ابو عبد الله محمد بن عبد الله بن بیع شافعی مشهور به حاکم نیشابوری (د ۴۰۵ق)؛
  3. حلیة الأولیاء از حافظ ابو نعیم احمد بن عبد اصفهانی (د ۴۳۰ق)؛
  4. فضائل البتول از ابو موسی؛
  5. سِیرُ الأئمة از مولینی.

از میان این پنج منبع تنها حلیة الأولیاء به جای مانده و امروزه از چهار کتاب دیگر اثری در دست نیست.[۶]

محتوای کتاب

این کتاب در ۱۵ باب نوشته شده که هر باب دارای چندین فصل است:

نسخه‌های کتاب

  1. نسخه خطی کتابخانه سید محمد علی روضاتی اصفهانی.
  2. نسخه خطی کتابخانه آستان قدس رضوی.
  3. نسخه خطی کتابخانه ملک تهران.
  4. نسخه خطی کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی در قم به خط شیخ علی زاهد قمی.
  5. نسخه خطی دیگری در کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
  6. نسخه خطی در کتابخانه روضة خیری در مصر.[۸]

چاپ

تنها چاپ موجود از این کتاب چاپ مؤسسه انصاریان در قم است که با تحقیق نَبیل رضا عَلوان بارها چاپ شده است.

پانویس

  1. تهرانی، الذریعة، ج۵، ص۵.
  2. کحاله، معجم المؤلفین، ج۱۱، ص۴.
  3. طوسی، الثاقب فی المناقب، ۱۴۱۲ق، مقدمه کتاب.
  4. طوسی، الثاقب فی المناقب، ۱۴۱۲ق، ص ۳۱۱.
  5. کتابخانه دیجیتال نور.
  6. طوسی، الثاقب فی المناقب، ۱۴۱۲ق، ص۱۷.
  7. طوسی، الثاقب فی المناقب، ۱۴۱۲ق، فهرست کتاب.
  8. طوسی، الثاقب فی المناقب، ۱۴۱۲ق، ص۱۸ و ۱۹.

منابع

  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعه، بیروت،‌دار الاضواء، ۱۴۰۳ق.
  • کحالة، عمر رضا، معجم المؤلفین، بیروت، مکتبة المثنی، بی‌تا.
  • طوسی، ابن حمزه، الثاقب فی المناقب، قم، انصاریان، ۱۴۱۲ق.
  • کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای علوم اسلامی نور.