سوره کوثر

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ماعون سورهٔ کوثر کافرون
سوره کوثر.jpg
شماره سوره: ۱۰۸
جزء : ۳۰
نزول
ترتیب نزول: ۱۵
مکی/مدنی: مکی
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۳
تعداد کلمات: ۱۰
تعداد حروف: ۴۳

سوره کوثر کوچک‌ترین سوره قرآن. دیدگاه مشهور آن است که سوره کوثر مکی است. این سوره را از آن رو کوثر نامیده‌اند که آیه نخست آن، از نعمتی به نام «کوثر» سخن گفته است که خدا به پیامبر(ص) داده است. کوثر به معنای خیر فراوان است. در نوشته‌های تفسیری مصداق‌های فراوانی چون: حوض کوثر، رودی در بهشت، خیر فراوان، نبوت، قرآن و شفاعت برای کوثر بیان شده است.

سوره کوثر در پاسخ به سخن عاص بن وائل نازل شد که پیامبر را ابتر(بدون دنباله) نامید. خداوند با این سوره، به پیامبر دلداری داد که به او خیر فراوان عطا شده است. همچنین به او بشارت داد که دشمنان او ابتر خواهند بود. بسیاری از علمای شیعه، حضرت فاطمه(س) را مصداق کوثر در این سوره دانسته‌اند؛ زیرا نسل پیامبر(ص) از دخترش فاطمه ادامه پیدا کرد.

معرفی

  • نامگذاری

این سوره را از آن رو کوثر نامیده‌اند که آیه نخست آن، از نعمتی به نام «کوثر» سخن گفته است که خدا به پیامبر(ص) داده است.[۱]

  • ترتیب و محل نزول

درباره محل نزول سوره کوثر، اختلاف نظر وجود دارد. برخی معتقدند در مکه نازل شده است و برخی نیز محل نزول آن را مدینه دانسته‌اند. دیدگاه مشهور آن است که سوره کوثر سوره‌ای مکی است.[۲] سوره کوثر در ترتیب نزول، پانزدهمین سوره‌ای است که بر پیامبر(ص) نازل شده است. این سوره در چینش کنونی مُصحَف، صد و هشتمین سوره است[۳] و در جزء سی‌ام قرآن جای دارد.

  • تعداد آیات و کلمات

سوره کوثر ۳ آیه، ۱۰ کلمه و ۴۳ حرف دارد. این سوره کوچک‌ترین سوره قرآن است.[۴]

محتوا

این سوره مانند سوره‌های ضحی و انشراح، در همه آیاتش پیامبر(ص) را خطاب قرار داده است.[۵] در آیه نخست این سوره، آمده است که نعمت کوثر به پیامبر عطا شده است.[۶] مفسران گفته‌اند: کوثر به معنای خیر فراوان است.[۷] آیه دوم از پیامبر خواسته است تا در برابر این نعمت بزرگ، نماز بخواند و قربانی کند.[۸] آیه پایانی سوره نیز دشمنان پیامبر را ابتر(بی‌دنباله) نامیده است.[۹]

محتوای سوره کوثر[۱۰]
 
 
 
 
ناکامی دشمنان اسلام در پرتو عطایای خدا
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
نکته سوم؛ آیه۳
ناکام ماندن دشمنان پیامبر
 
نکته دوم؛ آیه۲
وظایف پیامبر در برابر عطایای الهی
 
نکته اول؛ آیه ۱
عطایای فراوان خدا به پیامبر
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
وظیفه اول؛ آیه ۲
عبادت و بندگی خدا
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
وظیفه دوم؛ آیه ۲
قربانی کردن و انفاق از بهترین اموال
 


شأن نزول

سوره کوثر بر سقف یکی از رواق‌های حرم امام حسین(ع)

سوره کوثر درباره سخنی که عاص بن وائل، درباره پیامبر(ص) گفت، نازل شده است. او به علت آنکه عبدالله فرزند رسول خدا از دنیا رفته بود و پیامبر پسری نداشت، در جمع بزرگان قریش، از پیامبر با واژه ابتر(بدون دنباله) یاد کرد.[۱۱] خداوند با این سوره، به پیامبر دلداری داد که به او خیر فراوان عطا شده است. همچنین به او بشارت داد که دشمنان او ابتر خواهند بود.[۱۲]

سوره کوثر در شأن فاطمه

نوشتار‌های اصلی: حوض کوثر و کوثر

در زمینه تفسیر واژه کوثر، مباحث فراوانی مطرح شده است. مفسران در اینکه مصداق کوثر چیست، اختلاف نظر دارند. در نوشته‌های تفسیری، مصداق‌های فراوانی چون حوض کوثر، بهشت، رودی در بهشت، خیر فراوان، نبوت، قرآن، شمار فراوان اصحاب و پیروان، تعداد زیاد نسل پیامبر از حضرت زهرا و شفاعت برای کوثر مطرح شده است.[۱۳]

بر اساس گزارش تفسیر نمونه بسیاری از علمای شیعه مصداق کوثر در سوره کوثر را حضرت فاطمه دانسته‌اند. زیرا در سوره سخن از کسانی است که پیامبر را بدون نسل و ذریه می‌دانستند. در حالی که نسل پیامبر از دخترش فاطمه ادامه پیدا کرده و همان نسل است که امامت بر عهده او نهاده شده است.[۱۴]

خواندن سوره در نماز

خواندن سوره کوثر، در برخی از نماز‌های مستحبی توصیه شده است؛ از جمله:

  • نماز شب یازدهم ماه رمضان: این نماز دو رکعت است؛ در هر رکعت یک مرتبه سوره حمد و بیست مرتبه سوره کوثر خواندمی‌شود.[۱۵]
  • نماز شب هیجدهم ماه رمضان: این نماز چهار رکعت است که در هر رکعت یک مرتبه سوره حمد و بیست و پنج مرتبه سوره کوثر خوانده می‌شود.[۱۶]

فضیلت و خواص

ابو بصیر از امام صادق(ع) نقل کرده است: کسی که سوره کوثر را در نمازهای روزانه می‌خواند، در روز قیامت از حوض کوثر خواهد نوشید و همنشین رسول خدا در زیر درخت طوبی خواهد بود.[۱۷] مجمع البیان به نقل از پیامبر(ص) نوشته است:‌ کسی که سوره کوثر را قرائت می‌کند، خداوند او را از رودهای بهشت، سیراب خواهد کرد و به تعداد قربانی‌هایی که بندگان خدا در روز عید قربان می‌کنند و همچنین قربانی‌های اهل کتاب و مشرکان به او پاداش خواهد داد.[۱۸]

آثار هنری

سوره کوثر از سوره‌هایی است که بر بنای بیشتر حرم‌ها، مساجد، امامزاده‌ها و مدارس علمیه به صورت کتیبه یا کاشیکاری نقش بسته است؛ از جمله می‌توان به این موارد اشاره کرد: داخل ضریح امام حسین(ع)،[۱۹] کتیبه‌ای در آرامگاه شیخ صدوق (ابن بابویه) به خط ابراهیم تهرانی،[۲۰] کتیبه‌ای در مدرسه سپهسالار[۲۱] و کتیبه‌های سردر مسجد سید اصفهان.[۲۲]

متن و ترجمه

سوره کوثر
متن
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ
إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ ﴿١﴾ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ ﴿٢﴾ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ ﴿٣﴾
ترجمه
به نام خداوند رحمتگر مهربان
ما تو را [چشمه‌] كوثر داديم، (۱) پس براى پروردگارت نماز گزار و قربانى كن. (۲) دشمنت خود بى‌تبار خواهد بود.


سوره پیشین:
سوره ماعون
سوره کوثر سوره پسین:
سوره کافرون

سوره‌های مکیسوره‌های مدنی
١.فاتحه ٢.بقره ٣.آل‌عمران ٤.نساء ٥.مائده ٦.انعام ٧.اعراف ٨.انفال ٩.توبه ١٠.یونس ١١.هود ١٢.یوسف ١٣.رعد ١٤.ابراهیم ١٥.حجر ١٦.نحل ١٧.اسراء ١٨.کهف ١٩.مریم ٢٠.طه ٢١.انبیاء ٢٢.حج ٢٣.مؤمنون ٢٤.نور ٢٥.فرقان ٢٦.شعراء ٢٧.نمل ٢٨.قصص ٢٩.عنکبوت ٣٠.روم ٣١.لقمان ٣٢.سجده ٣٣.احزاب ٣٤.سبأ ٣٥.فاطر ٣٦.یس ٣٧.صافات ٣٨.ص ٣٩.زمر ٤٠.غافر ٤١.فصلت ٤٢.شوری ٤٣.زخرف ٤٤.دخان ٤٥.جاثیه ٤٦.احقاف ٤٧.محمد ٤٨.فتح ٤٩.حجرات ٥٠.ق ٥١.ذاریات ٥٢.طور ٥٣.نجم ٥٤.قمر ٥٥.الرحمن ٥٦.واقعه ٥٧.حدید ٥٨.مجادله ٥٩.حشر ٦٠.ممتحنه ٦١.صف ٦٢.جمعه ٦٣.منافقون ٦٤.تغابن ٦٥.طلاق ٦٦.تحریم ٦٧.ملک ٦٨.قلم ٦٩.حاقه ٧٠.معارج ٧١.نوح ٧٢.جن ٧٣.مزمل ٧٤.مدثر ٧٥.قیامه ٧٦.انسان ٧٧.مرسلات ٧٨.نبأ ٧٩.نازعات ٨٠.عبس ٨١.تکویر ٨٢.انفطار ٨٣.مطففین ٨٤.انشقاق ٨٥.بروج ٨٦.طارق ٨٧.اعلی ٨٨.غاشیه ٨٩.فجر ٩٠.بلد ٩١.شمس ٩٢.لیل ٩٣.ضحی ٩٤.شرح ٩٥.تین ٩٦.علق ٩٧.قدر ٩٨.بینه ٩٩.زلزله ١٠٠.عادیات ١٠١.قارعه ١٠٢.تکاثر ١٠٣.عصر ١٠٤.همزه ١٠٥.فیل ١٠٦.قریش ١٠٧.ماعون ١٠٨.کوثر ١٠٩.کافرون ١١٠.نصر ١١١.مسد ١١٢.اخلاص ١١٣.فلق ١١٤.ناس


پانویس

  1. خرمشاهی، دانشنامه قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۱۲۶۹.
  2. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۶۸.
  3. معرفت، آموزش علوم قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۱۶۶.
  4. خرمشاهی، دانشنامه قرآن، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۱۲۶۹.
  5. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۷۰.
  6. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۷۰و۳۷۱.
  7. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۳۵.
  8. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۷۲.
  9. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۷۴و۳۷۵.
  10. خامه‌گر، محمد، ساختار سوره‌های قرآن کریم، تهیه مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت نورالثقلین، قم، نشر نشرا، چ۱، ۱۳۹۲ش.
  11. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۳۶.
  12. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۶۹.
  13. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۳۶و۸۳۷.
  14. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج ۲۷، ص ۳۷۵. ر.ک: طباطبایی، المیزان، ج۲۰، ص۳۷۰.
  15. شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، بخش نمازهای شب‌های ماه رمضان.
  16. شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، بخش نمازهای شب‌های ماه رمضان.
  17. شیخ صدوق) ثواب الأعمال، ۱۴۰۶ق، ص۱۲۶و۱۲۷.
  18. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۳۵.
  19. «کدام آیات و روایات در ضریح جدید امام حسین‌(ع) درج شده است» در سایت موعود، تاریخ بازبینی (۲۱ بهمن ۱۳۹۵ش).
  20. مصطفوی، آثار تاریخی، ج۱، ص۲۴۳.
  21. مهجور و علیی، «بررسی کتیبه‌های مسجد ـ مدرسهٔ شهید مطهری (سپهسالار)»، ص۵۷.
  22. «مسجد سید اصفهان»، در سایت کویرها و بیابان‌های ایران.

منابع

  • قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، تهران، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۸ق/۱۳۷۶ش.
  • خرمشاهی، بهاء الدین، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، تهران: دوستان-ناهید، ۱۳۷۷ش.
  • صدوق، ابن بابویه، محمد بن علی، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏، قم: دار الشریف رضی، ۱۴۰۶ق.
  • قمی، عباس، مفاتیح الجنان، تهران، اسوه، ۱۳۸۴ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم: انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
  • طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البيان فى تفسير القرآن، تهران: ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
  • معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، [بی‌جا]، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چ۱، ۱۳۷۱ش.
  • مهجور، فیروز و میثم علیی، «بررسی کتیبه‌های مسجد ـ مدرسهٔ شهید مطهری (سپهسالار)»، در مجله هنرهای زیبا ـ هنرهای تجسمی، شماره ۴۸، زمستان ۱۳۹۰ش.
  • مصطفوی، محمدتقی، آثار تاریخی تهران، ۱۳۶۱ش.
  • مكارم شيرازى، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۴ش.

پیوند به بیرون