مقاله متوسط
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع

لیلة المبیت

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

نخستین امام شیعیان
علی بن ابی‌طالب (ع)

حرم امام علی1.jpg


زندگی
یوم‌الدار، شعب ابی‌طالب، لیلة المبیت، واقعه غدیر، سال‌شمار زندگی


میراث
نهج‌البلاغه، غرر الحکم، خطبه شقشقیه، خطبهٔ بی‌الف، خطبه بی‌نقطه، حرم


فضائل
فضائل اهل‌بیت، آیه ولایت • آیه اهل‌الذکر • آیه شراء • آیه اولی‌الامر • آیه تطهیر • آیه مباهله • آیه مودت • آیه صادقین-حدیث مدینه‌العلم • حدیث رایت • حدیث سفینه • حدیث کساء • خطبه غدیر • حدیث منزلت • حدیث یوم‌الدار • حدیث ولایتسدالابوابحدیث وصایت


یاران
عمار بن یاسر، مالک اشتر، ابوذر غفاری، عبیدالله بن ابی‌رافع، حجر بن عدی، دیگران

لَیلَةُ المَبیت، شبی که امام علی(ع) برای حفظ جان پیامبر(ص) در بستر ایشان خوابید. مشرکان قصد داشتند در این شب دسته‌جمعی به خانه پیامبر حمله کنند و او را به قتل برسانند. به درخواست پیامبر(ص)، امام علی(ع) در بستر ایشان خوابید و در نتیجه مشرکان متوجه عدم حضور پیامبر نشدند و رسول خدا(ص) توانست در آن شب به سمت یثرب هجرت کند. بسیاری از مفسران، شأن نزول آیۀ ۲۰۷ سوره بقره را این فداکاری امام علی در لیلة المبیت دانسته‌اند. تاریخ این واقعه، شب اول ماه ربیع الاول سال سیزدهم یا چهاردهم بعثت ذکر شده است.

نقشه قتل پیامبر (ص)

با بالا گرفتن دعوت پیامبر(ص) به اسلام، کفار قریش پس از مرگ ابوطالب به آزار و اذیت مسلمانان دامن زده و آنان را به دست کشیدن از اسلام مجبور می‌کردند. پیامبر که جان مسلمانان را در خطر دید، پس از پیمانی که با اهل یثرب بست، دستور داد تا مسلمانان به آن دیار هجرت کنند. آنان در چند مرحله به صورت دسته‌های کوچک و پنهانی و دور از چشم قریش رهسپار یثرب شدند.[۱] کفار قریش در آخرین چاره‌اندیشی علیه دعوت پیامبر(ص)، تصمیم به قتل وی گرفتند.

جمعی از قریش در دار الندوه جمع شدند تا درباره نوع برخورد با پیامبر(ص) تصمیم بگیرند. در نهایت طبق خواسته ابوجهل، تصمیم گرفته شد از هر قبیله جوانی دلیر انتخاب شود و شبانه بر پیامبر (ص) حمله کنند و دسته‌جمعی او را در خانه‌اش بکشند؛ زیرا در این صورت، خون او در میان همه قبایل پراکنده می‌شد و بنی‌هاشم که خاندان و خونخواهان پیامبر بودند، نمی‌توانستند با همه طوایف قریش بجنگند و ناچار مجبور می‌شدند به گرفتن دیه رضایت دهند.[۲] طبق برخی نقل‌ها، شیطان نیز به شکل پیرمردی در این جلسه حاضر شد و مشرکان را راهنمایی کرد.[۳]

نزول آیه و آگاهی پیامبر(ص)

به دنبال تصمیم قریش بر قتل پیامبر (ص)، جبرئیل بر پیامبر (ص) نازل شد و او را از نقشه مشرکان آگاه ساخت و دستور خداوند برای هجرت را ابلاغ کرد. در آیه ۳۰ سوره انفال آمده است:

و [ياد كن‌] هنگامى را كه كافران در باره تو نيرنگ مى‌كردند تا تو را به بند كشند يا بكشند يا [از مكه‌] بیرون كنند، و نيرنگ مى‌زدند، و خدا تدبير مى‌كرد، و خدا بهترين تدبيركنندگان است.

بنابراین پیامبر (ص) تصمیم گرفت قبل از آمدن مشرکان، خانه خود را به طرف یثرب ترک کند.[۴]

ماجرای لیلة المبیت

در شب اول ماه ربیع الاول پیامبر (ص) برای آنکه مشرکان از هجرت او آگاه نشوند، به علی(ع) فرمود: «مشرکان می‌خواهند امشب مرا به قتل برسانند، آیا تو در بستر من می‌خوابی تا من به غار ثور بروم؟» امام علی(ع) گفت: «در این صورت شما سالم می‌مانید؟» پیامبر (ص) فرمود: «آری.» علی (ع) تبسمی کرد و سجدۀ شکر به جای آورد، وقتی که سر از سجده برداشت عرض کرد: «آنچه را که مأمور شده‌ای انجام ده که چشم، گوش و قلبم فدای تو باد...»[۵] سپس پیامبر (ص)، علی (ع) را در آغوش گرفت و هر دو گریه کردند و از هم جدا شدند.[۶]

وقتی علی(ع) در بستر پیامبر (ص) خوابیده بود، جبرئیل در بالای سر او و میکائیل پایین پای او آمدند و جبرئیل گفت: «خوشا به حال کسانی چون تو‌ ای فرزند ابو طالب! که خدا در برابر فرشتگان به تو مباهات می‌کند.»[۷]

مشرکان از ابتدای شب، خانه پیامبر (ص) را محاصره کردند و قرار بود حمله در نیمه شب صورت گیرد، اما ابولهب گفت: در این وقت، زنان و فرزندان در داخل خانه هستند و بعدها عرب درباره ما می‌گویند حرمت فرزندان عموی خویش را شکستند.[۸]

علی (ع) درهای خانه را بست و پرده‌ها را کشید، آنان با سنگ به علی (ع) که در بستر خوابیده بود زدند تا مطمئن شوند کسی در بستر خوابیده است و شک نداشتند که وی رسول خداست.[۹] صبح که با شمشیرهای برهنه به خانه هجوم بردند، وقتی علی (ع) را در بستر رسول خدا (ص) مشاهده کردند، گفتند: محمد کجاست؟ علی (ع) فرمود: «مگر او را به من سپرده بودید که از من می‌خواهید؟ کاری کردید که او ناچار شد خانه را ترک کند.»

در این هنگام به سوی علی (ع) یورش بردند و او را آزردند و سپس از خانه بیرون کشیده، کتک زدند. ساعتی هم در مسجدالحرام زندانی کرده، سپس آزادش کردند.[۱۰] آنها در جهت مدینه به تعقیب پیامبر (ص) پرداختند در حالی‌که غار ثور در سمت دیگر قرار داشت.[۱۱]

در نقل دیگری آمده است که علی(ع) وقتی آنان را مشاهده کرد که شمشیرهایشان را کشیده‌اند و به سوی وی می‌آیند، با ترفندی شمشیر خالد بن ولید را که در پیشاپیش همه بود، گرفت و آنان را از خود دور کرد. آنها گفتند: ما با تو کاری نداریم، ولی بگو که محمد (ص) کجاست؟ فرمود: من اطلاعی از وی ندارم. پس قریشیان به جست و جوی رسول الله صلّی اللّه علیه و آله پرداختند.[۱۲]

نزول آیه در شأن علی(ع)

علمای شیعه[۱۳] و گروهی از علمای اهل سنت[یادداشت ۱] معتقدند آیه اشتراء (آیه ۲۰۷ سوره بقره) در شأن علی(ع) در ماجرای لیلة المبیت نازل شده است.

وَ مِنَ النَّاسِ مَن یشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ
و از میان مردم كسی است كه جان خود را برای طلب خشنودی خدا می‌فروشد، و خدا نسبت به [این] بندگان مهربان است.
سوره بقره، آیه ۲۰۷

پانویس

  1. ابن هشام،سیرة النبویه، ج۱، ص۴۸۰
  2. طبرسی، اعلام الوری، ص۸۸
  3. ابن اثیر، الکامل، ج۲، ص۹۲۶
  4. حلبی، سیرة الحلبیة،‌ ج۲، ص۳۲
  5. مجلسی، بحار الانوار، ج۱۹، ص۶۰
  6. طوسی، امالی، ص۴۶۶
  7. صدوق، امالی، ص ۴۶۹؛ فخر رازی، مفاتیح الغیب، ج۵، ص۱۷۴؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۱، ص۱۲۳
  8. حلبی، سیرة الحلبیة،‌ ج۲، ص۳۲
  9. طوسی، امالی، ص۲۹۸
  10. مجلسی، بحار الانوار، ج۱۹، ص۹۲
  11. مفید، ارشاد، ص۳۰
  12. امالی شیخ طوسی، ص۴۶۶- ۴۶۷، حدیث ۳۵ و از او در بحار الانوار، ج۱۹، ص۵۸-۶۳ و حلیة الابرار، ص۸۳-۹۰.
  13. طباطبایی، المیزان، ج۲، ص۱۳۵
  1. حاکم نیشابوری،المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۵؛ ابوعبدالله شیبانی، فضائل الصحابة، ج۲، ص۴۸۴؛ عیاشی، تفسیر العیاشی، ج۱، ص۱۰۱، ح ۲۹۲؛ زرکشی، البرهان، ج۱، ص۲۰۶؛ ثعلبی در تفسیر خود، ابن عقبه در ملحمه، ابوالسّعادات در فضائل‌العشره، ابن‌اثیر در اسدالغابه، غزالی در احیاء العلوم و كیمیای سعادت. به نقل از مقاله بررسی سبب نزول آیه اشتراء النفس - فاطمه هاشمی و ابن اثیر دراسد الغابة، ج۴، ص۲۵؛ تنوخی در المستجاد، ص۱۰؛ غزالی در احیاء العلوم، ج۳، ص۳۹؛ یعقوبی در تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۳۹؛ گنجی شافعی در کفایة الطالب، ص۲۳۹؛ حاکم حسکانی در شواهد التنزیل، ج۱، ص۹۷؛ شبلنجی در نور الابصار، ص۸۶؛ ابن صباغ مالکی در الفصول المهمة، ص۳۱؛ سبط بن جوزی در تذکرة الخواص، ص۳۵؛ دیاربکری در تاریخ الخمیس، ج۱، ص۳۲۵؛ قندوزی حنفی در ینابیع المودة، ص۹۲؛ فخر رازی در التفسیر الکبیر، ج۵، ص۲۲۳؛ ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه، ج۱۳، ص۲۶۲؛ زینی دحلان در السیرة النبویة و حاشیه السیرة الحلبیة، ج۱، ص۳۰۶؛ به نقل از: امام شناسی در قرآن وپاسخ به شبهات، علی اصغر رضوانی، مسجد مقدس جمکران، قم، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۴۳۱؛

منابع

  • قرآن کریم.
  • ابن اثیر، الکامل، ترجمه محمدحسین روحانی، انتشارات اساطیر، تهران.
  • ابن هشام، سیرة النبویه، تحقیق محمد محیی الدین عبدالحمید، مکتبه محمدعلی صبیح، قاهره.
  • ابو عبدالله شیبانی، فضائل الصحابة، تحقیق وصی الله محمد عباس، مؤسسة الرسالة، بیروت.
  • حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، تحقیق محمدباقر محمودی، وزارت ارشاد، تهران.
  • حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق مصطفی عبد القادر عطا،‌دار الکتب العلمیة، بیروت.
  • حلبی، سیرة الحلبیة،‌دار المعرفة، بیروت.
  • زرکشی، البرهان، تحقیق محمد ابراهیم،‌دار احیاءالکتب العربیه.
  • سبحانی، فروغ ابدیت، مؤسسه بوستان کتاب، قم.
  • صدوق، امالی، مؤسسه بعثة، قم.
  • طباطبایی، المیزان، جامعه مدرسین، قم.
  • طبرسی، اعلام الوری ترجمه عزیز الله عطاردی، انتشارات اسلامیه، تهران.
  • طوسی، امالی، دارالثقافه للطباعه، قم.
  • عیاشی، تفسیر العیاشی، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، مکتبه علمیه الاسلامیه، تهران.
  • فخر رازی، مفاتیح الغیب، چاپ عثمانیه.
  • مجلسی، بحار الانوار، الوفاء، بیروت.
  • مفید، ارشاد، مؤسسه اعلمی، بیروت.