الرسالة العلویة فی فضل امیرالمؤمنین (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
الرسالة العلویة فی فضل امیرالمؤمنین(ع)
کتاب الرسالة العلویة.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: ابوالفتح کراجکی (متوفای ۴۴۹ق)
موضوع: کلام
زبان: عربی
مجموعه: ۱ جلد
اطلاعات نشر
ناشر: دلیل ما

ألرّسالَةُ العَلَویة فی فَضلِ أمیرالمؤمنین(ع) عَلی سائرِ البَرّیة سِوی سیدنا رَسولُ الله (ص) کتابی به زبان عربی اثر ابوالفتح کراجکی (درگذشت ۴۴۹ق) در کلام و با موضوع تفضیل علی بن ابی طالب (ع) است. مؤلف در این اثر، کتاب را در سه قسم آورده و به افضلیت علی (ع) از طریق قرآن، ویژگی‌های امام و جواب به شبهات وارده درباره امام می‌پردازد. این رساله که از اعتقادات شیعه بحث می‌کند با عنوان «‌التفضیل‌» نیز شهرت دارد.

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: ابوالفتح کراجکی

شیخ ابوالفتح، محمد بن علی کراجکی طرابلسی در قرن چهارم هجری به دنیا آمد. او از درخشان‏‌ترین چهره‌‏های علمی نیمه اول قرن پنجم هجری و معاصر با شیخ طوسی و فقیه، اصولی، ریاضیدان، ستاره شناس، ادیب و آگاه به علوم حدیث، فلسفه، کلام، نحو، اخلاق، تاریخ، رجال، تفسیر و پزشکی بود. وی از شخصیت‏‌های بزرگی مانند شیخ مفید و سید مرتضی بهره برده و بیش از ۸۰ تألیف دارد.

نام کتاب

این اثر با نام‌های دیگری نیز شهرت دارد:

ساختار

مولف، مطالب خود را به صورت پیوسته و با کلمه فصل، مباحث را از همدیگر تفکیک می‌کند و در هر فصل به بیان یکی از فضایل امیرالمؤمنین (ع) می‌پردازد که سبب برتری آن حضرت بر دیگران است. این اسباب در واقع احادیثی از رسول خدا یا منقبت و ویژگی‌ای است که آن حضرت دارا بوده است.

مؤلف با توضیحی کوتاه درباره این فضیلت‌ها، به نقل روایات آنها پرداخته و با ذکر سلسله اسناد، آنها را آورده است. سپس توضیح می‌دهد که این احادیث یا گزارش‌ها چگونه بر فضل و برتری علی (ع) بر دیگران دلالت می‌کند.

از آنجا که مؤلف، خود از عالمان و محدثان کهن است نیازی به ذکر مصادر نبوده و در واقع، روایات او منبعی برای کتب بعدی مثل بحارالانوار علامه مجلسی است.

خود مؤلف نیز تلاش کرده روایات و احادیث را با اَسناد روایات محدثان غیر شیعه نقل کند و به روایات فریقین توجه داشته است؛ چنانکه ابتدا از آیات قرآن استدلال آورده و از دلیل عقلی نیز بهره برده است.[۲]

محتوا

کتاب با مقدمه‌ای از محقق شروع شده که با اشاره به اینکه، مسئله امامت یکی از مهم‌ترین اصول دین به شمار می‌رود، چنین ذکر می‌کند که بهترین امت بعد از رسول خدا و حضرت علی است و خصوصیاتی در حضرت علی است که در غیر او یافت نمی‌شود و برخی از این خصوصیات را چنین برمی‌شمرد:

  1. نزول قرآن در مورد مقام و منزلت او (حدود ۳۰۰ آیه)
  2. کیفیت ولادت او
  3. علم او(از قبیل فقه، قرآن، تفسیر، بلاغت و فصاحت)
  4. قضاوت حضرت
  5. مکارم و سجایای اخلاقی او (از قبیل حلم، کرم، سخاوت، شجاعت و فتوت)
  6. سیاست و رهبری جامعه
  7. زهد و عبادت او

و در ادامه ۲۳ اثر که در‌ شأن حضرت علی(ع) نوشته شده را می‌شمرد.[۳]

محقق در ادامه به بیان زندگی‌نامه مؤلف، سپس به بیان اسامی چهارگانه کتاب که مولف، آن را به چه نامی نام‌گذاری کرده است پرداخته و در نهایت نام «الرسالة العلویة» را مورد تأیید خود می‌داند. سپس به اصل کتاب پرداخته که مشتمل سه قسم با زیر مجموعه‌ای از تعدادی فصول است:

  • قسم اول: فی آلاثار

در این قسم به اثبات برتری حضرت علی (ع) از طریق آیات قرآن می‌پردازد و با استناد به آیه مباهله و منظور از لفظ «انفسنا» که حضرت علی (ع) است افضلیت حضرت را ثابت کرده و در ادامه به وسیله برخی از روایات از قبیل حدیث مؤاخات و حدیث طیر و... و برخی روایات دیگر، افضلیت حضرت علی بر سائر مردم را اثبات می‌کند و گاهی در ذیل این روایات روایاتی نیز از اهل سنت که برای اثبات مدعی خود بیان می‌کنند را ذکر کرده و آنرا رد می‌کند.

کراجکی همچنین به نقل روایاتی می‌پردازد که ابن شاذان از طرق اهل تسنن در مضمون افضلیت حضرت آورده و بدین وسیله به اثبات مدعا می‌پردازد.

  • قسم دوم: فی الاعتبار

در این قسمت ویژگی‌هایی از حضرت می‌شمرد که دلالت بر افضلیت او می‌کند مانند: سابقه حضرت در اسلام، لیلة المبیت، مقامات حضرت در جهاد، جایگاه حضرت در جنگهای احد، خندق و احزاب.

در ادامه، اجماع سید مرتضی مبنی بر اینکه حضرت علی (ع) افضل امت بعد از نبی (ص) است را بیان می‌کند.

  • قسم سوم: در جواب بعضی از شبهات وارد بر افضلیت حضرت علی بر تمام خلق مگر پیغمبر خاتم.[۴]

چاپ

کتاب توسط انتشارات دلیل ما در یک جلد و ۱۶۸ صفحه و با تحقیق عبد العزیز کریمی، در سال ۱۳۸۵ش در قم منتشر شده است. این چاپ در پایان نیز فهرست آیات، احادیث، اعلام، طوایف و قبایل، اماکن، وقایع و ایام، کتب وارده در متن، مصادر تحقیق و فهرست محتویات را ذکر می‌کند.[۵]

پانویس

  1. کراجکی، الرسالة العلویة، ۱۴۲۷ق، ص۳۱.
  2. کتابخانه دیجیتال نور
  3. کراجکی، الرسالة العلویة، ۱۴۲۷ق، ص۸-۱۴
  4. کراجکی، الرسالة العلویة، ۱۴۲۷ق، ص۳۲-۳۴
  5. کتابخانه دیجیتال نور

منابع

  • کراجکی، ابوالفتح، الرسالة العلویة فی فضل أمیر المؤمنین علیه‌السلام علی سائر البریة، قم، دلیل ما، ۱۴۲۷ق.
  • کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.