حدیث جنود عقل و جهل

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

اخلاق
مکارم اخلاق.jpg


آیات اخلاقی
آیات افکآیه اخوتآیه اطعامآیه نبأآیه نجواآیه مشیتآیه بر


احادیث اخلاقی
حدیث قرب نوافلحدیث مکارم اخلاقحدیث معراجحدیث جنود عقل و جهل


فضایل اخلاقی
تواضعقناعتسخاوتکظم غیظاخلاصحلمزهدشجاعتعفتانصاف


رذایل اخلاقی
تکبرحرصحسددروغغیبتسخن‌چینیبخلعاق والدینحدیث نفسعجبسمعهقطع رحماشاعه فحشاءکفران نعمت


اصطلاحات اخلاقی
جهاد نفسنفس لوامهنفس امارهنفس مطمئنهمحاسبهمراقبهمشارطهگناهدرس اخلاقاستدراج


عالمان اخلاق
ملامهدی نراقیملا احمد نراقیسید علی قاضیسید رضا بهاءالدینیدستغیبمحمدتقی بهجت


منابع اخلاقی

قرآننهج البلاغهمصباح الشریعةمکارم الاخلاقالمحجة البیضاءمجموعه ورامجامع السعاداتمعراج السعادهالمراقبات

حدیث جُنود عقل و جهل حدیثی اخلاقی از امام صادق(ع) است. در این حدیث که به روایت سماعة بن مهران آمده، امام صادق(ع) در جمعی از دوستان خود ضمن تشریح چگونگی آفرینش عقل و جهل برای هر کدام از عقل و جهل ۷۵ لشکر ذکر می‌کند که در برگیرنده بسیاری از فضائل و رذائل اخلاقی است. برخی مانند ملاصدرا، ملا صالح مازندرانی و امام خمینی حدیث را شرح کرده‌اند.

معرفی

جنود عقل و جهل عنوان حدیثی اخلاقی و مفصل از امام صادق(ع) است که کلینی به عنوان اولین حدیث در کافی[۱] و شیخ صدوق[۲] در آثار حدیثی خود به نقل از سماعة بن مهران آن را آورده‌اند. در این حدیث امام صادق(ع) ضمن تشریح چگونگی آفرینش سپاهیان عقل و جهل، ۷۵ لشکر برای عقل و ۷۵ لشکر برای جهل بیان می‌کند که بسیاری از فضائل و رذائل اخلاقی را در برمی‌گیرد. امام در این حدیث از اصحابش می‌خواهد با شناخت جنود عقل و جهل مسیر هدایت را دریابند.

محتوا

سماعة بن مهران نقل می‌کند که در جمع عده‌ای از دوستداران امام صادق(ع) در نزد امام سخن از عقل و جهل پیش آمد که امام ششم فرمود عقل و سپاهیانش و جهل و سپاهیانش را بشناسید تا هدایت یابید. سماعة می‌گوید به ایشان عرض کردم ما چیزی جز آنچه شما به ما بیاموزید چیزی نمی‌دانیم؛ پس امام شروع به سخن کرد و ابتدا به نحوه آفرینش عقل و جهل پرداخت. امام صادق(ع) عقل را اولین موجود روحانی که از سمت راست عرش و از نور خدا خلق شد، معرفی می‌کند که تابع فرمان خدا و مورد اکرام او بود؛ سپس نحوه خلق جهل را بیان کرد که از دریای شور ظلمت و سیاهی آفریده شد و از فرمان خدا سرکشی کرد و مورد لعنت خداوند قرار گرفت.
جعفر بن محمد(ع) بعد از تشریح نحوه خلقت این دو موجود به شمارش سپاهیانی که خدا برای آن‌ها قرار داد می‌پردازد و برای هر کدام ۷۵ لشکر که ضد هم هستند بیان می‌کند. برخی از این جنود به شرح ذیل است:
خیر وزیر عقل و شر وزیر جهل، ایمان در مقابل کفر، تصدیق حق در مقابل انکار حق، امید در مقابل ناامیدی، عدل و داد در مقابل ستم، خوش‌بینی در مقابل بدبینی، سپاس‌گزاری در مقابل کفران نعمت، توکل در مقابل آز و حرص، نرم‌دلی در مقابل سخت‌دلی، دانایی در مقابل نادانی، عفت و پارسایی در مقابل بی‌حیایی و هرزگی، فروتنی در مقابل تکبر، شکیبایی در مقابل بی‌تابی، گذشت در مقابل انتقام، وفاداری در مقابل پیمان‌شکنی، محبت در مقابل بغض و کینه، راستی در مقابل دروغ، رازداری در مقابل افشاگری، نماز در مقابل بی‌نمازی، مراعات حقوق والدین در مقابل نمک‌نشناسی، وقار در مقابل سبکی، استغفار در مقابل غرور، نشاط در مقابل سستی و...[۳]
در انتهای حدیث امام ششم بعد از شمردن تک تک جنود عقل و جهل به اصحاب خود فرمود همه این لشکریان عقل فقط در پیامبر، جانشین وی و مؤمنی که دلش با خدا باشد جمع خواهد شد و دیگر دوستان ما برخی از این جنود را خواهند داشت.

کتاب‌شناسی

تصویر روی جلد کتاب شرح حدیث عقل وجهل امام خمینی

حدیث جنود عقل و جهل توسط برخی از شارحان حدیث مورد بررسی و تبیین قرار گرفته است. که از مهم‌ترین آنها می‌توان به شرح ملاصدرا، شرح مولا صالح مازندرانی و شرح امام خمینی اشاره کرد.

  • شرح اصول کافی: محمد صدرالدین شیرازی معروف به ملاصدرا در جلد اول کتاب شرح اصول کافی در حدود ۱۴۰ صفحه به تفصیل حدیث جنود عقل و جهل را شرح داده است.[۴]
  • شرح الکافی- الأصول و الروضة: مولا صالح مازندرانی در جلد اول کتاب شرح الکافی این حدیث را بررسی و تحقیق کرده است.[۵]
  • شرح حدیث جنود عقل و جهل: امام خمینی در این کتاب ضمن آوردن متن حدیث و ترجمه آن، برخی از این صفات (جنود) را تشریح کرده و مشتمل بر مباحثی در حوزه فلسفه اسلامی، عرفان و اخلاق است. این کتاب را مرکز تنظیم و نشر آثار امام خمینی در سال ۱۳۸۹ش در ۵۰۳ صفحه منتشر کرده است.[۶]

پانویس

  1. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷، ج۱، ص۲۱.
  2. صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۵۸۹.
  3. کمره‌ای، ترجمه اصول کافی، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۵۷.
  4. ملاصدرا، شرح اصول کافی، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۳۹۹-۵۳۸.
  5. مازندرانی، شرح الکافی- الأصول و الروضة، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۲۵۴-۳۷۸.
  6. امام خمینی، شرح حدیث جنود عقل و جهل، ۱۳۸۹ش، مقدمه.

منابع

  • امام خمینی، سید روح الله، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، مرکز تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
  • صدوق، محمد بن علی، الخصال، مصحح علی اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۶۲ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، مصحح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران،‌ دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
  • کمره‌ای، محمدباقر، ترجمه اصول کافی، قم، اسوه، ۱۳۷۵ش.
  • مازندرانی، محمدصالح، شرح الکافی- الأصول و الروضة، مصحح ابوالحسن شعرانی، تهران، المکتبة الإسلامیة، ۱۳۸۲ش.
  • ملا صدرا، محمد، شرح اصول کافی، مصحح محمد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۸۳ش.