کشتی نوح

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

کشتی نوح را حضرت نوح(ع) به دستور خداوند و راهنمایی جبرئیل ساخت. بر این کشتی بزرگ مومنان و یک جفت از هر نوع حیوان سوار شدند تا از عذاب الهی که به صورت طوفان برای کافران نازل شد ایمن باشند. در مورد جزئیات داستان کشتی نوح اختلافات فراوانی وجود دارد. اشاره به کشتی نوح در کتاب‌های مقدس و برخی از الواح کهن توجه محققان و باستان شناسان را به خودش جلب کرد به نحوی که افراد زیادی در قرن اخیر به دنبال یافتن بقایای کشتی نوح بودند و ادعاهای مختلف و متفاوتی از کشف کشتی نوح مطرح کردند.

داستان کشتی نوح

  1. تغییر_مسیر نوح (پیامبر)
نگاره کشتی نوح مربوط به کتاب جامع التواریخ یا تاریخ رشیدی که در دوره حکومت ایلخانی و زمان غازان خان؛ قرن ۸ هجری یا ۱۴ میلادی تصویر نگاری شد.

جریان کشتی نوح بخشی از داستان زندگی و پیامبری حضرت نوح(ع) است. وقتی نوح به پیامبری برگزیده شد مامور شد تا قومش را که بت پرست و مشرک بودند به خداپرستی دعوت کند.[۱] به روایت بسیاری از مفسرین بر اساس آیه ۱۴ سوره عنکبوت «وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا» حضرت نوح ۹۵۰ سال در میان قوم خود مردم را به خداپرستی دعوت کرد.[۲] او در این مدت با مشقت و تلاش شب و روز قومش را هدایت کرد[۳] اما قومش دعوتش را قبول نمی‌کردند و در تمام این مدت افراد اندکی به او ایمان آوردند.[۴] نوح در مقابل همه آزار و اذیت‌های قومش صبوری می‌کرد و در دعوت مردم بردبار بود و همواره از خداوند هدایت آنان را طلب می‌کرد،[۵] و در خصوص عدم ایمان، سبک سری و جهالت قومش نیز به خدا شکایت می‌کرد.[۶] تا اینکه خداوند به نوح وحی کرد که هیچ فرد دیگری از قومش به او ایمان نخواهد آورد.[۷] اینگونه بود که حضرت نوح قومش را نفرین کرد و گفت «پروردگارا هیچ کس از کافرین را بر روی زمین باقی مگذار» [۸] و خداوند نیز عذابی سخت به صورت طوفان برای آنها مقرر کرد تا همه کافرین از روی زمین از بین بروند.[۹] خداوند برای نجات نوح، مومنان و همچنین حیوانات به او دستور داد کشتیی بسازد.[۱۰] حضرت نوح که به روایت برخی نجار بود[۱۱] با هدایت خداوند توسط جبرئیل توانست کشتیی با چوب و میخ بسازد[۱۲] کشتیی بزرگی که نه قبل از آن مثلش ساخته شده بود و نه بعد از آن مثلش ساخته شد.[۱۳]کشتیی که قرار بود مومنان حضرت نوح(ع) و همچنین دو جفت از همه حیوانات را از عذاب الهی حفظ کند.[۱۴]

به روایت قرآن کریم زمانی که حضرت نوح(ع) ساخت کشتی را آغاز کرد هر کس از مردمان بی ایمان از محل ساخت کشتی عبور می‌کرد نوح را مسخره می‌کرد.[۱۵] در خصوص محتوی تمسخر قوم نوح منبع معتبری وجود ندارد اما بر اساس برخی از روایات ممکن است نحوه مسخره کردن آنها این باشد که نوح در بیابانی که هیچ آبی ندارد در حال ساخت کشتی بزرگی است!، یا اینکه حالا که اینجا کشتی می‌سازی کنارش دریا هم بساز [۱۶]یا اینکه تو تا قبل از این گمان می‌کردی که پیغمبر و رسول خدایی چه شده است که نجار شده‌ای و کشتی می‌سازی.[۱۷] حضرت نوح نیز در مقابل مسخره آنان می‌گفت: زمانی فرا می‌رسد که ما نیز شما را مسخره می‌کنیم و از حال شما تعجب می‌کنیم که استمرار شما بر کفر و همچنین عنادی که نسبت به ایمان آوردن داشتید شما را در عذاب الهی غرق کرد.[۱۸]

در قرآن کریم ۱۰ بار به کشتی نوح اشاره شده است. در بیشتر موارد از کلمه«فُلک» و فقط در یک مورد از کلمه«سفینه»[۱۹] استفاده شده است. با وجود اشاره قرآن کریم به کشتی برخی مفهوم ظاهرى كشتى نوح را منکر شده‏‌اند و گفته‌‏اند منظور از كشتى نوح همان دين اوست و منظور از عمر ۹۵۰ ساله او، استمرار آيين اوست.[۲۰]

فراوانی اشاره قرآن کریم به کشتی نوح بدین شرح است:

ردیف شماره سوره نام سوره آیات ردیف شماره سوره نام سوره آیات
۱ ۷ اعراف ۶۴ ۶ ۲۳ مؤمنون ۲۷-۲۸
۲ ۱۰ یونس ۷۳ ۷ ۲۶ شعرا ۱۱۹
۳ ۱۱ هود ۳۷-۳۸ ۸ ۲۹ عنکبوت ۱۵
۴ ۱۷ اسراء ۳ ۹ ۳۷ صافات ۷۶
۵ ۱۹ مریم ۵۸ ۱۰ ۵۴ قمر ۱۳

شباهت ها و تفاوت های داستان کشتی نوح در متون اسلامی و یهودی

۱- در متون هر دو دین به این مساله اشاره شده است که کشتی با راهنمایی خداوند ساخته شد.[۲۱]

۲- کاشتن درخت به دستور خداوند یکی دیگر از مطالب مشترک میان متون یهودی و اسلامی است. اگر چه این مطلب به طور صریح در آیات قرآن نیامده است اما روایات متعددی به این مطلب اشاره کرده‌اند. البته باید عنوان کرد که نوع درختی که حضرت نوح کاشت در دو دین متفاوت عنوان شده است در اسلام سخن از خرما یا ساج است و در متون یهودی به درخت سدر یا گوفر اشاره شده است.[۲۱]

۳- مسخره شدن نوح در هنگام ساخت کشتی توسط مشرکان مساله‌ی دیگری است که در قرآن کریم و همچنین کتاب مقدس به آن اشاره شده‌است.[۲۱]

کشتی و سفینه در روایات

قرآن کریم داستان کشتی نوح را در چارچوب اهداف قصه‌های قرآنی مطرح کرده است و با وجود تکرار این داستان در بخش‌های مختلف، به بیان جزئیات آن نپرداخته است.[۲۲] بر این اساس چون کتاب تاریخی معتبری که داستان نوح(ع) و کشتی نوح را روایت کرده باشد وجود ندارد برخی معتقدند جزئیات مختلف و متعددی که به داستان کشتی نوح اضافه شده است بر گرفته از روایات است که بخشی از آن روایات، اسرائلیات و از خرافات می‌باشند که باعث شده‌اند حتی برخی از مسائل روشن داستان حضرت نوح(ع) تیره و تار شود.[۲۳]

در روایات متعدد ساختن کشتی به عنوان امتحانی دیگر برای قوم نوح مطرح شده است. در این روایات که علامه مجلسی در کتاب تاریخ پیامبران جمع آوری کرده است آمده است که از زمان دستور خداوند به نوح(ع) برای ساختن کشتی تا وقوع عذاب الهی حدود ۵۰ سال طول کشید و در این مدت حضرت نوح(ع) حدودا ده مرتبه مامور به کاشتن درخت از هسته‌های درخت‌های قبلی شد تا چوب مورد نیاز ساخت کشتی تامین شود. در این مدت اصحاب او سه فرقه شدند برخی مرتد شدند، برخی منافق و برخی نیز به ایمان خود باقی ماندند و به نوح می‌گفتند که ما به پیامبری و راستگویی تو ایمان داریم هر چند در وعده الهی برای عذاب کافران تاخیر بیافتد.[۲۴]

طریقه ساختن و اندازه کشتی

نگاره حضرت نوح درحال نظارت بر ساخت کشتی مربوط به کتاب حبیب السیر فی اخبار افراد البشر با نام کوتاه حبیب‌السیر که در قرن دهم هجری یا شانزدهم میلادی در مکتب هرات توسط غیاث‌الدین خواندمیر تدوین شده است.

بر اساس آیات قرآن کریم کشتی نوح از چوب و میخ و بر اساس وحی ساخته شد.[۲۵] مکارم شیرازی معتقد است که کشتی نوح یک کشتی ساده و معمولی نبوده بلکه کشتی بزرگی بوده است که می‌بایست بعلاوه مومنان راستین حضرت نوح، یک جفت از نسل هر حیوان و همچنین باید آذوقه کافی برای مدت‌ها زندگی انسان و حیوان در آن جای می‌گرفت. علاوه بر این، این کشتی عظیم باید به نحوی ساخته می‌شد که با موج‌های عظیم طوفان نیز مقابله می‌کرد و در هم نمی‌شکست مساله‌ای که تامین آن با امکانات جهان آن روز بسیار سخت بود.[۲۶]

در مورد اینکه نوع چوبی که کشتی با آن ساخته شده است و اینکه کشتی چگونه ساخته شده است اختلاف است. برخی معتقدند که چوب کشتی، از درخت نخل بوده است و خداوند ۵۰ سال قبل از طوفان به نوح(ع) وحی کرد که درخت نخلی بکارد و زمانی که درخت ۵۰ ساله شد به او امر کرد که کشتیی از چوب آن درخت بسازد [۲۷] و جبرئیل به او آموزش داد كه چگونه بیرون و درون كشتی را با قیر بپوشاند. [۲۸] برخی دیگر معتقدند که چوبی که نوح با آن کشتی را ساخت ساج و برخی دیگر می‌گویند که صنوبر بوده است.[۲۹] البته در کتاب مقدس عنوان شده است که نوح درخت سدر کاشت و کشتی را با چوب این درخت ساخت.[۳۰]

خداوند در دو آیه از قرآن کریم صریحا اشاره کرده است که کشتی نوح زیر نظر و تحت امر و وحی او ساخته شده است؛ یکی در آیه ۳۷ سوره هود «وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا» و دیگری در آیه ۲۷ سوره مومنون «فَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا ». همانطور که روشن است سیاق هر دو آیه تقریبا یکی است و اشاره به این مطلب دارد که حضرت نوح کشتی را به دستور خداوند و تحت نظر و امر او ساخته است. بر همین اساس بسیاری از مفسرین و مورخین نیز به این مطلب اذعان کرده‌اند که خداوند ساختن کشتی را به وسیله جبرئیل به حضرت نوح آموزش داد.[۳۱]

در مدت زمان ساخت کشتی نیز اختلاف است قطب رواندی و علامه مجلسی به سند معتبر نقل کرده‌اند که ساخت کشتی ۳۰ سال طول کشید،[۳۲] ابن کثیر نیز از قول برخی از علمای سلف نقل می‌کند که کاشتن درخت حدود ۱۰۰ سال طول کشید و همچنین۱۰۰ سال نیز نجاری و ساختن کشتی طولی کشید که برخی نیز می‌گویند نجاری کشتی ۴۰ سال طول کشید.[۳۳] علامه مجلسی علاوه بر آنچه بیان شد عنوان می‌کند که برخی مدت زمان آن را ۸۰ و برخی ۵۰۰ سال بیان کرده‌اند. [۳۴]همچنین در مجموعه آثار شیخ ابوالفتوح رازی آمده است که ساختن کشتی دویست سال طول کشید.[۳۵] در کتاب مقدس نیز آمده است که مدت زمان ساخت کشتی ۱۲۰ سال بود. [۳۶] علامه مجلسی معتقد است دلیل اختلاف در مدت زمان ساخت کشتی ممکن است این باشد که برخی مدت زمان ساخت کشتی را به نحوی عام و کلی بیان می‌کنند یعنی مدت زمان تهیه همه مقدمات آن را از جمله تهیه چوب و میخ و ... را نیز به حساب می‌‌آورند.[۳۷]

یکی دیگر از اختلافات کشتی نوح مربوط به اندازه کشتی می‌شود که اقوال مختلف در این مورد را می‌‌توانید در جدول زیر مشاهده کنید:

اقوال مختلف در خصوص اندازه کشتی نوح
قصص الانبیاء

راوندی[۳۸]

تفسیر قرآن

ابن کثیر[۳۹]

تفسیر قرآن

ابن کثیر[۴۰]

تاریخ یعقوبی[۴۱]

الطبقات الکبری[۴۲]

ابن اثیر در

الکامل[۴۳]

تاریخ طبری[۴۴] ثعلبی در

العرائس[۴۵]

علل الشرایع

شیخ صدوق[۴۶]

مجموعه آثار

ابوالفتوح رازی[۴۷]

طول ۱۲۰۰ ذراع ۱۲۰۰ ذراع ۶۰۰ ذراع ۳۰۰ ذراع ۸۰ ذراع ۶۰۰ ذراع ۳۰۰ ذراع ۸۰۰ ذراع ۳۰۰ گز[۴۸]
عرض ۸۰۰ ذراع ۶۰۰ ذراع ۳۰۰ ذراع ۵۰ ذراع ۵۰ ذراع ۵۰ ذراع ۳۳۰ ذراع ۵۰۰ ذراع ۵۰ گز‍
ارتفاع ۸۰ ذراع ۳۰ ذراع ۳۰ ذراع ۳۰ ذراع ۳۰ ذراع ۳۰ ذراع ۳۳ ذراع ۸۰ ذراع ۳۰ گز

علامه مجلسی معتقد است معتبرترین روایت در خصوص اندازه کشتی روایتی است که در علل الشرایع مطرح شده است و علت اختلاف دیگر روایات ممکن است به اختلاف ذراع‌ها باشد.[۴۹]

اندازه هر ذراع حدّ فاصل آرنج تا سر انگشت ميانى است[۵۰] که برای معمول انسان‌ها حدود نیم متر می‌باشد.[۵۱] برخی عنوان کرده‌اند که منظور از ذراع در اندازه کشتی نوح ذراع انسان عادی نیست بلکه ذراع نوح است و از آنجا که نوح انسان تومند و بلند قدی بوده است احتمالا ذراع او متفاوت‌تر از ذراع انسان عادی و بیش از نیم متر بوده است.[۵۲]

در مدت زمانی که نوح(ع) و همراهانش در کشتی بودند نیز اختلاف است علامه مجلسی در روایتی معتبر عنوان می‌کند که نوح(ع) با قومش هفت شبانه روز در کشتی ماندند و بعد از طواف خانه خدا بر کوه جودی نشستند.[۵۳] برخی این مدت را ۱۵۰ روز و برخی شش ماه و برخی دیگر پنج ماه دانسته‌اند.[۵۴]

قرآن کریم در آیه ۴۴ سوره هود محل فرود کشتی نوح را جودی عنوان کرده است «َاسْتَوَتْ عَلَی الْجُودِی» اما با توجه به اینکه مقصود از جودی مطلق کوه و زمین سنگی و سخت است[۵۵] اقوال مختلفی در خصوص محل فرود کشتی به وجود آمده است. برخی بر اساس معنای «جودی»‌ معتقدند كه منظور از جودی هر زمین محكمی است، یعنی كشتی نوح بر یك زمین محكم كه برای پیاده شدن سرنشینانش آماده بود پهلو گرفت[۵۶] در مقابل برخی دیگر گفته‌اند كلمه مذكور بر همه كوه‌های دنیا اطلاق نمی‌شود بلكه نام كوه معینی در سرزمین موصل است و این كوه معین در یك رشته جبالی واقع شده كه آخرش به سرزمین«ارمینیه» منتهی می‌شود،كه به سلسله جبال «آرارات» معروف است.[۵۷] علامه مجلسی نیز در روایتی از امام صادق(ع) محل فرود آمدن کشتی نوح را کوه جودی واقع در موصل عنوان کرده است[۵۸].ابن کثیر نیز محل هبوط نوح(ع) از کشتی را پایین کوه جودی در منطقه آرارات ترکیه دانسته است.[۵۹] در مجمع البحرین نواحی مختلفی در مورد محل کوه جودی مطرح شده است از جمله ناحیه شام، آمد، موصل و جزیره‌ای بین دجله و فرات که قول آخر به نظر نویسنده کتاب صحیح‌ترین قول دانسته شده است.[۶۰]

همراهان کشتی

در مورد تعداد افرادی که همراه نوح(ع) سوار کشتی شدند یا مومنان نوح اختلاف است.[۶۱] علامه مجلسی در کتاب تاریخ پیامبران چندین روایت نقل می‌کند که در همه آنها تعداد همراهان نوح(ع) در کشتی هشتاد نفر عنوان شده است، اما در یک روایت تعداد آنها هفتاد و چند نفر عنوان شده است. مجلسی در پایان این روایات عنوان می‌کند که ممکن است تعداد افراد همان هشتاد نفر باشد و روایتی که سخن از هفتاد و چند نفر کرده به دلیل این است که احتمالا فرزندان نوح را در میان همراهان او به شمار نیاورده است.[۶۲] این قول در تفسیر قمی[۶۳]، الطبقات الکبری[۶۴] و تاریخ گزیده[۶۵] نیز تایید شده است. تاریخ طبری نیز چندین روایت از افراد مختلف نقل می‌کند که قول فوق را تایید می‌کنند اما اضافه می‌کند که در این مورد اقوال دیگری نیز وجود دارد.[۶۶] برخی معتقدند که تعداد افراد داخل کشی هشت نفر بودند،[۶۷] برخی دیگر نیز تعداد این افراد را ده نفر دانسته‌اند. [۶۸]

کشتی نوح و باستان شناسان

گزارش‌های متنوع و متفاوتی از کشتی نوح در قرن اخیر و همچنین تصریح به آن در کتاب مقدس و مسئله باستان‌شناسی کتاب مقدس باعث شد که یافتن محل هبوط نوح و کشتی او مورد توجه برخی از پژوهشگران قرار گیرد به نحوی که می‌توان گفت بیش از یک هزار محقق از کشورهای مختلف جهان برای شناسایی بقایای کشتی حضرت نوح تلاش کرده‌اند.[۶۹]

بر اساس گزارش‌های به دست آمده به نظر می‌رسد اولین گزارش مربوط به پیدا شدن کشتی نوح به گزارش هیئت ترکی در سال ۱۸۳۳م برمی‌گردد، هیئتی که مامور بودند در مورد آتشفشانی در کوه آرارات تحقیقاتی انجام دهند. در طول جنگ جهانی اول نیز یک هوانورد روسی در هنگام پرواز از این منطقه بقایای یک کشتی بزرگ را مشاهده و گزارش کرده بود.[۷۰] در سال ۱۹۵۹م نیز یک خلبان ترک عکس‌هایی از این منطقه (۳۲ کیلومتری کوه آرارات) برای یک مؤسسه جغرافیایی می‌گیرد که در آن‌ها تصویر یک کشتی بزرگ قابل مشاهده است.[۷۱]

در جریان زلزله‌ی دسامبر ۱۹۷۸م برجستگی بزرگی در این منطقه اتفاق می‌افتد به طوری که یک محوطه بزرگ شبیه کشتی ۶ متر از محوطه اطرافش بالاتر می‌رود.[۷۲] رون وایتِ باستان شناس معتقد است این شی باقیمانده کشتی نوح است. او در بررسی پانزده ساله‌اش موفق شد با رادار آزمایشی ثابت کند که این منطقه واقعا جایگاه باقی مانده کشتی نوح است. وایت نتیجه یافته‌های خود را در کتابی با عنوان «the lost ship of Noha» منتشر کرده است. [۷۳] در سال های ۱۹۷۸م دکتر بومگاردنر زمین شناس، با یک تیم برجسته از زمین شناسان با مته تا عمق ۱۰ متری این مکان پایین رفتند و تمام قسمت‌ها را مشاهده و نمونه برداری کردند و اعلام کردند که این یک پدیده زمین شناسی است که بر اثر وقوع زلزله به صورت برجسته در آمده است. آنها همچنین ادعا کردند که نمونه‌هایی از قیرطبیعی از این مکان بدست آورده اند که با سخنان تورات در مورد استفاده از قیر در ساخت کشتی مطابقت دارد. اما تاکنون هیچ نمونه‌ای که تجزیه علمی روی آن انجام یافته باشد ارائه نگردیده و تا وقتی این مطالعات انجام نگیرد نمی توان این ادعا را پذیرفت. [۷۴]

بی آزار شیرازی در مقاله‌ای عنوان می‌کند:«اكتشافات باستان‌شناسان در این منطقه زمانی جالب‌تر شد كه آنها طرح مشبكی حاصل از تقاطع تیرهای فلزی افقی و عمودی به كار رفته در كشتی را به دست آوردند. تصاویری كه نشان می‌دهد ۷۲ تیر فلزی اصلی در هر طرف كشتی به كار رفته است و به نظر می‌رسید برای هر چیزی طرح و الگویی وجود داشت.» او به نقل از باستان‌شناسان آمریكایی، دیوید ناسولد كه كاوش‌های فراوانی روی بدنة این كشتی انجام داده بود می‌گوید: «آزمایش‌هایی كه با رادار در زیر زمین این منطقه انجام شد به خوبی تصویر كشتی را ترسیم كرد. این تصویر رسم شده توسط دستگاه رادار در عمق ۷۵ پا آنچنان زیر كشتی را به وضوح نشان می‌دهد كه شما می‌توانید، الواح زمینی میان دیوارهای كشتی را بشمارید» [۷۵]

فسیل شناسی حیوانات کشتی نوح

تلاش باستان شناسان برای تحقیق در منطقه ۳۲ کیلومتری آرارات در کوه جودی آنها را به مقادیر قابل توجهی فضولات حیوانات كه به صورت فسیل درآمده بودند رساند که شاهدی دیگر برای اثبات هبوط کشتی نوح در آنجا بود. علاوه بر این در سال ۱۹۹۱م «گرگ برور» باستانشناس، بخشی از شاخ فسیل شده‌ی جانوری را در آنجا كشف كرد كه به تشخیص محققان، این شاخ مربوط به یك پستاندار بوده كه مقارن با شاخ اندازی سالانة جانور هنگام خروج از كشتی در آنجا رها شده است. [۷۶]

کشتی نوح در رشته کوه البرز

کوه سلیمان در رشته کوه البرز یکی دیگر از مکان‌هایی است که برخی از محققان و باستان شناسان از جمله رابرت کورنیوک به عنوان محل کشتی نوح معرفی کرده‌اند. رابرت کورنیوک به همراه گروهی از محققان موسسه تحقیقات و اکتشافات باستان شناسی کتاب مقدس در شهر کلرادوی آمریکا مامور به بررسی این مدعا در ایران شد. آنها در ارتفاع ۱۳ هزارپایی از سطح دریا در شمال غرب شهر تهران موفق به شناسایی یک جسم ۱۲۰ متری شدند که شباهت زیادی به یک کشتی داشته و با توصیفات کتاب مقدس از کشتی حضرت نوح سازگار بود. هم اکنون دانشمندان آزمایشگاه‌های «تگزاس» و «فلوریدا» در حال آزمایش و بررسی نمونه‌های برداشته شده از چوب سنگ شده این جسم هستند. این در حالی است که کوین پیکرینگ یکی از باستان شناسان دانشگاه لندن و متخصص در زمینه سنگ‌های رسوبی معتقد است؛ شیء یافت شده که به کشتی نوح شبیه است، در اصل از جنس چوب نبوده بلکه لایه نازکی از ماسه سنگ‌های چخماقی و پوسته‌های صدفی می‌باشد. [۷۷]

با وجود همه شواهد‌ی که در مورد باستان شناسی کشتی نوح مطرح شده است به دلیل اینکه استنادات به اندازه کافی قابل قبول نبوده و همچنین برخی مستندات در دسترس نبوده و فقط برخی از پژوهشگران به آن دسترسی داشتند برخی این ادعاها را نپذیرفتند. [۷۸]

الواح کشتی نوح

الواح منتسب به کشتی نوح که در سال ۱۹۵۴ در مجلات و نشریات مختلفی از جمله مجله استاروف بارتانیای لندن، نور خورشید منچستر، نشریه مسکو، هفته نامه میرر و همچنین مجله الهدی قاهره منتشر شده بود.

باستان شناسان روسی در تحقیقاتی که در منطقه‌ی قفقاز در دامنه‌ی رشته کوه‌های آرارات انجام می‌دانند به چند تخته قطور پوسیده برخورد کردند که بعدا معلوم شد قطعات جدا شده از کشتی نوح هستند. آنها در ادامه حفاری و جستجوی خود در آن منطقه به قطعه چوب بزرگی به صورت یک لوح برخورد کردند که خطوطی بر رویش منقوش بود. اداره کل باستان شناسی شوروی هیئتی مرکب از هفت نفر از خط شناسان روسی و چینی را مامور بررسی و تحقیق بر روی این لوح کرد. نتایج بررسی این گروه نشان داد که این لوح متعلق به کشتی نوح است که به زبان سامانی یا سامی نوشته شده‌ بود. بر اساس گزارش این باستان شناسان معنای این حروف و کلمات نشان از توسل نوح(ع) به پنج فرد است که معنای آن جملات بدین شرح است «ای خدای من و ای یاور من! به رحمت و کرمت مرا یاری نما! به پاس خاطر این نفوس مقدسه: محمد، ایلیا، شبر، شبیر، فاطمه آنان که همه بزرگ‌ و گرامی‌اند. جهان به برکت آنها برپاست به احترام نام آنها مرا یاری کن، تنها تویی که می توانی مرا به راه راست هدایت کنی» [۷۹]

بی آزار شیرازی در کتاب «باستان شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن» ادعا کرده است که این لوح‌ها در موزه آثار باستانی مسکو قرار دارند[۸۰] در حالی که برخی عنوان کرده‌اند این الواح در موزه واتیکان نگهداری می‌شوند.[۸۱] ایلیا در زبان عربی به علی، شبر به حسن و شبیر به حسین ترجمه شده است که برخی معتقدند با توجه به اینکه هنوز پژوهش دقیقی در این خصوص صورت نگرفته است این اقوال و شباهت‌ها به پنج‌ تن مورد تردید است. [۸۲]

اگر چه اکتشافات در خصوص وجود نام اهل بیت(ع) در کشتی نوح مربوط به سال‌های اخیر است اما روایت مشهوری از پیامبر اکرم(ص) به نام روایت سفینه نقل شده است که در آن هل بیت (ع) برای مسلمانان، به کشتی نوح تشبیه شده‌اند. این حدیث یکی از ادلّۀ روایی شیعیان برای اثبات جایگاه ویژه اهل بیت پیامبر اکرم (ص) در هدایت و رهبری مسلمانان است.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. سوره نوح، آیه ۱.
  2. طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج ۱۰، ص ۴۰۱؛ ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص ۷۴.
  3. سوره نوح، آیه ۵؛قطب راوندی، قصص الانبیاء (ع)، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۲۵۲؛ جاد المولی، قصه‌های قرآنی، ، ۱۳۸۰ش، ص۳۷.
  4. ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص ۷۲؛ بیومی مهرام، بررسی تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۹، ج۴، ۱۶.
  5. جزایری، النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین (قصص قرآن)، ۱۳۸۱ش، ص ۱۱۷؛ ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص ۷۲.
  6. سوره نوح، آیه ۶ و ۷.
  7. سوره هود، آیه ۳۶.
  8. سوره نوح، آیه ۲۶.
  9. سوره قمر، آیه ۱۴؛ سوره هود، آیه ۲۵-۴۹؛ سوره نوح، آیه ۱-۲۵.
  10. سوره هود، آیه ۳۷؛ سوره مومنون آیه ۲۷.
  11. جزایری، النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین (قصص قرآن)، ۱۳۸۱ش، ص ۱۱۹؛ مکارم شیرازی، قصه‌های قرآن، ۱۳۸۰ش. ص۱۴۹؛ قطب راوندی، قصص الانبیاء (ع)، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۲۵۷؛ مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص ۲۵۵.
  12. سوره قمر، آیه ۱۳.
  13. ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۴۶۰.
  14. سوره هود، آیه ۴۰.
  15. سوره هود، آیه ۳۸؛ ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص۷۵.
  16. جزایری، النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین (قصص قرآن)، ۱۳۸۱ش، ص ۱۱۹؛ قطب راوندی، قصص الانبیاء (ع)، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۲۵۲.
  17. جاد المولی، قصه‌های قرآنی، ، ۱۳۸۰ش، ص۴۰.
  18. ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص۷۵.
  19. سوره عنکبوت، آیه ۱۵.
  20. مقدسی، آفرینش و تاریخ، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص ۵۳.
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ ۲۱٫۲ حسینی زاده، «کشتی نوح در قرآن، تورات و روایات اسلامی و یهودی»، ۱۳۹۲ش، ص ۵۷-۶۸.
  22. بیومی مهرام، بررسی تاریخی قصص القرآن، ۱۳۸۹، ج۴، ص ۷۰.
  23. بیومی مهرام، بررسی تاریخی قصص القرآن، ۱۳۸۹، ج۴، ص ۷۰.
  24. مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص ۲۶۳-۲۶۴.
  25. سوره مومنون، آیه ۲۷.
  26. مکارم شیرازی، قصه‌های قرآن، ۱۳۸۰ش. ص۱۴۹.
  27. جزایری، النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین (قصص قرآن)، ۱۳۸۱ش، ص ۱۱۹؛ مکارم شیرازی، قصه‌های قرآن، ۱۳۸۰ش. ص۱۴۹؛ قطب راوندی، قصص الانبیاء (ع)، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۲۵۷؛ مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص ۲۵۵.
  28. مکارم شیرازی، قصه‌های قرآن، ۱۳۸۰ش. ص۱۴۹.
  29. ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص۷۶.
  30. کتاب مقدس، سفر پیدایش، باب ۳، آیه ۶.
  31. قمی، تفسیر قمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۲۶؛ جزایری، النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین، (قصص قرآن)، ۱۳۸۱، ص۱۱۹؛ طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۱۳۲-۱۳۳.
  32. قطب راوندی، قصص الانبیاء (ع)، ۱۴۳۰ق، ج۱، ۲۵۳-۲۵۴؛ مجلسی، تاریخ پیامبران،‌۳۸۰ش، ج۲، ص ۲۷۲.
  33. ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص ۷۲.
  34. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۳۳۲.
  35. رازی، مجموعه آثار، ۱۳۸۴ش، ج ۱۹،ص ۱۴۸.
  36. کتاب مقدس، سفر پیدایش، باب ۳، آیه ۶.
  37. مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۷۲.
  38. قطب راوندی، قصص الانبیاء (ع)، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۲۵۷.
  39. ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص۷۵.
  40. ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص۷۵.
  41. یعقوبی، ترجمه تاریخ‌یعقوبی، ۱۳۷۹ق، ج‌۱،ص:۱۲.
  42. كاتب واقدی، الطبقات‌ الكبری، ۱۳۷۴ش ،ج‌۱،ص ۲۵.
  43. رک: مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ۳۲۵.
  44. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۲۶؛
  45. به نقل از: مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۳۲۵.
  46. صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۶ق، ج۲، ص۵۹۵.
  47. رازی، مجموعه آثار، ۱۳۸۴ش، ج ۱۹،ص ۱۴۸.
  48. گز یکی از واحدهای اندازه گیری مرسوم در ایران قبل از سیستم متریک است. اندازه واحد در کل ایران قدیم برای آن مشخص نشده است و حتی ممکن بوده که اندازه یک گز از شهر تا شهر دیگر متفاوت باشد اما این تفاوت چندان زیاد نبوده است. اما به طور کلی اندازه حدودی گز در ایران ۱۰۴ سانتی متر بوده است.
  49. مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص ۲۶۵.
  50. هاشمى شاهرودى، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۰۵.
  51. مکارم شیرازی، قصه‌های قرآن، ۱۳۸۰ش، ص ۴۹.
  52. یعقوبی، ترجمه تاریخ‌یعقوبی، ۱۳۷۹ق، ج‌۱،ص۱۲-۱۴.
  53. مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۷۳.
  54. رک: مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۷۴؛ ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص۱۱۲-۱۱۳.
  55. طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص ۳۴۶.
  56. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه،‌ ۱۳۷۱ش، ج۹،‌ ۱۱۲.
  57. طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص ۳۴۶.
  58. مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۵۹.
  59. ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص۱۱۳.
  60. طریحی، مجمع البحرین، ۱۳۷۵ش، ج ۱، ص ۴۲۴-۴۲۵.
  61. طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۱۲۵.
  62. مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ۲۵۶- ۲۶۳.
  63. قمی، تفسیر قمی، ۱۳۶۳ش، ج ۱، ص۳۲۷.
  64. كاتب واقدی، الطبقات‌ الكبری، ۱۳۷۴ش ،ج‌۱،ص ۲۵.
  65. مستوفی قزوینی، تاریخ‌ گزیده،۱۳۶۴ ش، ص ۲۴.
  66. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۲۸.
  67. قطب راوندی، قصص الانبیاء (ع)، ۱۴۳۰ق،ج۱، ص۲۵۶.
  68. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۱۳۱.
  69. شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  70. عماد زاده، قصص الانبیاء، ۱۳۷۶ش، ص۲۱۸.
  71. بی آزار شیرازی، «کشف کشتی نوح در جودی»، ۱۳۸۹ش، ص۱۹-۲۰.
  72. گری، «یافته هایی جدید از طوفان نوح»، ۱۳۷۸ش، ص ۳؛ بی‌آزار شیرازی، «کشف کشتی نوح در جودی»، ۱۳۸۹ش، ص۲۲.
  73. بی‌آزار شیرازی، «کشف کشتی نوح در جودی»، ۱۳۸۹ش، ص ۲۰.
  74. شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  75. بی آزار شیرازی، «کشف کشتی نوح در جودی»، ۱۳۸۹ش، ص ۲۵-۲۶.
  76. بی آزار شیرازی، «کشف کشتی نوح در جودی»، ۱۳۸۹ش، ص ۲۵-۲۶؛ گری، «یافته هایی جدید از طوفان نوح»، ۱۳۷۸ش، ص ۳.
  77. شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  78. شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  79. بی آزار شیرازی، باستان شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۰ش، ص ۴۵؛ گری، «یافته هایی جدید از طوفان نوح»، ۱۳۷۸ش،‌ ص ۳.
  80. بی آزار شیرازی، باستان شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۰ش، ص ۴۵.
  81. گری، «یافته هایی جدید از طوفان نوح»، ۱۳۷۸ش، ص ۳.
  82. بی آزار شیرازی، باستان شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۰ش، ص ۴۵.


منابع

  • قرآن کریم.
  • کتاب مقدس.
  • ‌ ابن کثیر، اسماعیل ، قصص الانبیاء، تحقیق؛ الدکتور مصطفی عبد الواحدی، بیروت، موسسه علوم القرآن، چاپ چهارم،‌ ۱۴۱۱ق.
  • ابن کثیر، اسماعیل، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۱۲ق.
  • النجار، عبدالوهاب، قصص الانبیاء، بیروت، احیاء التراث العربی، چاپ نهم، ۱۴۰۶ق.
  • انزابی نژاد، رضا، «زندگی پیامبران و قصص قرآن در ادبیات فارسی (۲) نوح استوارترین مرد حق»، نشریه پژوهش‌های فلسفی دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، شماره ١١٩، پاييز ١٣۵۵ش.
  • بی ازار شیرازی، عبدالکریم، «کشف کشتی نوح در جودی»، فصلنامه تحقیقات علوم قرآن و حدیث، شماره ۱۳، ۱۳۸۹ش.
  • بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی، ۱۳۸۰ش.
  • بیومی مهران، محمد، بررسی تاریخی قصص قرآن، ترجمه مسعود انصاری، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۳ش.
  • جاد المولی، محمد احمد، قصه‌های قرآنی، مترجم مصطفی زمانی، قم، پژواک اندیشه، ۱۳۸۰ش.
  • جزایری، نعمت‌الله بن عبدالله، النور المبين فی قصص الأنبياء و المرسلين (قصص قرآن)؛ به ضمیمه زندگانی چهارده معصوم (ع)، مصحح: سیاح، احمد، مترجم: مشایخ، فاطمه، تهران، ١٣٨١ق.
  • حسینی زاده، سید عبدالمجید، «کشتی نوح در قرآن، تورات و روایات اسلامی و یهودی»، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، شماره سوم، ۱۳۹۲ش.
  • دهخدا، علی اکبری، امثال و حکم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۳ش.
  • رازی،‌ ابوالفتوح، مجموعه آثار کنگره بزرگداشت شیخ ابوالفتوح رازی، به کوشش: علی اکبر زمانی نژاد، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث، ١٣٨۴ش.
  • شیخ شعاعی، فهیمه؛ مسجد، پرستو، «بررسی باستان‌شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، مجموعه مقالات قرآن، ‌ادب و هنر، اصفهان، دانشگاه اصفهان، ۱۳۸۵ش.
  • شیخ صدوق (ابن بابویه قمی)، محمد ابن علی، علل الشرایع، نجف، مکتبه الحیدریة، ۱۳۸۵ق.
  • صادقى تهرانى، محمد، الفرقان فى تفسير القرآن بالقرآن و السنه‏، قم، فرهنگ اسلامى‏، ۱۴۰۶ق.‏
  • صدوق، محمدبن علی، علل الشرایع، نجف، مطبعة الحیدریة، ۱۳۸۶ق.
  • طباطبايى، محمدحسين، ترجمه تفسير الميزان‏، مترجم: موسوى، محمد باقر، قم، جامعه مدرسين حوزه علميه قم، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه تفسیر مجمع البیان، ترجمه: حسین نوری و محمد مفتح، تهران، نشر فراهانی، ۱۳۵۲ش.
  • طبرى، محمد بن جرير، تاریخ طبری، ترجمه م. ابوالقاسم پاينده‏، تهران، اساطير، ۱۳۷۵ش.
  • طريحى، فخرالدين بن محمد، مجمع البحرین، محقق: احمد حسينى اشكورى، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۵ش.
  • عمادزاده، حسین، قصص الانبیاء از آدم تا خاتم، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۶ش.
  • قزوینی، سید محمد کاظم، موسوعة الامام الصادق، قم، چاپ علمیه، ۱۴۱۷ق.
  • قطب راوندی، سعید بن هبه‌الله، قصص الانبیاء (ع)، محقق عبدالحلیم حلی،‌ قم، مکتبة العلامة المجلسی، ۱۴۳۰ق.
  • قمی، علی ابن ابراهیم، تفسیر قمی، محقق: طیب موسوی جزایری، قم، دارکتاب، ۱۳۶۳ش.
  • كاتب واقدى، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران، انتشارات فرهنگ و انديشه، ۱۳۷۴ش.
  • گری، جاناتان، «یافته هایی جدید از طوفان نوح»، ضمیمه روزنامه اطلاعات، ترجمه کتایون افجه‌ای، شماره ۲۱۷۱۶، ۱۵ شهریور، ۱۳۷۸ش.
  • ماتريدى، محمد بن محمد، تأويلات أهل السنة( تفسير الماتريدى)، محقق: باسلوم، مجدى‏، بیروت، دار الكتب العلمية، منشورات محمد علي بيضون‏، ۱۴۲۶ق‏.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، الوفاء، ۱۴۰۳ق.
  • مجلسی، محمدباقر، تاریخ پیامبران، تحقیق سید علی امامیان، تهران، انتشارات سرور، ۱۳۸۰ش.
  • مستوفى قزوينى، حمد الله بن ابى بكر بن احمد، تاريخ گزيده، تحقيق عبدالحسين نوايى، تهران، امير كبير، ۱۳۶۴ش.
  • مقدسى، مطهر بن طاهر، آفرينش و تاريخ، ترجمه محمد رضا شفيعى كدكنى، تهران، آگه، ۱۳۷۴ش.
  • ‌ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۱ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، قصه‌های قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه،‌ ۱۳۸۰ش.
  • مولانا، جلال‌الدین بلخی، مثنوی معنوی، تصحیح و مقابله موسوی، نشر طلوع، ۱۳۷٢ش.
  • ندایی، فرامرز، تاریخ انبیاء از آدم تا خاتم، تهران، انتشارات اروند و سما، ۱۳۸۹ش.
  • نوری موسوی، محسن، قصص الانبياء و المرسلين عليهم السلام الميسره، بیروت، دار الکاتب العربي، ١۴٢٩ق.
  • هاشمى شاهرودى، محمود، فرهنگ فقه فارسی، تهران، مؤسّسه دائرة المعارف فقه اسلامى، ۱۳۸۷ش.
  • یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، ۱۳۷۹ق.