کشتی نوح

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

کشتی نوح را حضرت نوح(ع) به دستور خداوند و راهنمایی جبرئیل ساخت. بر این کشتی بزرگ مومنان و یک جفت از هر نوع حیوان سوار شدند تا از عذاب الهی که به صورت طوفان برای کافران نازل شد ایمن باشند. در مورد جزئیات داستان کشتی نوح اختلافات فراوانی وجود دارد. اشاره به کشتی نوح در کتاب‌های مقدس و برخی از الواح کهن توجه محققان و باستان شناسان را به خودش جلب کرد به نحوی که افراد زیادی در قرن اخیر به دنبال یافتن بقایای کشتی نوح بودند و ادعاهای مختلف و متفاوتی از کشف کشتی نوح مطرح کردند.

داستان کشتی نوح

  1. تغییر_مسیر نوح (پیامبر)
کشتی نوح - کتاب جامع التواریخ یا تاریخ رشیدی- قرن ۸ هجری

جریان کشتی نوح بخشی از داستان زندگی و پیامبری حضرت نوح(ع) است. وقتی نوح به پیامبری برگزیده شد مامور شد تا قومش را که بت پرست و مشرک بودند به خداپرستی دعوت کند.[۱] به روایت بسیاری از مفسرین بر اساس آیه ۱۴ سوره عنکبوت «وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا» حضرت نوح ۹۵۰ سال در میان قوم خود مردم را به خداپرستی دعوت کرد.[۲] او در این مدت با مشقت و تلاش شب و روز قومش را هدایت کرد.[۳] اما قومش دعوتش را قبول نمی‌کردند و در تمام این مدت افراد اندکی به او ایمان آوردند.[۴]

سرانجام نوح بعد از سال‌ها دعوت و عدم ایمان قومش، به خدا شکایت می‌کرد.[۵] خداوند نیز به نوح وحی کرد که هیچ فرد دیگری از قومش به او ایمان نخواهد آورد.[۶] اینگونه بود که نوح قومش را نفرین کرد و گفت «پروردگارا هیچ کس از کافرین را بر روی زمین باقی مگذار» [۷] و خداوند نیز عذابی سخت به صورت طوفان برای آنها مقرر کرد تا همه کافرین از روی زمین از بین بروند.[۸]

خداوند برای نجات نوح، مومنان و همچنین حیوانات به او دستور داد کشتیی بسازد.[۹] حضرت نوح که به روایت برخی نجار بود[۱۰] با هدایت خداوند توسط جبرئیل توانست کشتیی با چوب و میخ بسازد[۱۱] کشتیی بزرگی که نه قبل از آن مثلش ساخته شده بود و نه بعد از آن مثلش ساخته شد.[۱۲] این کشتی قرار بود مومنان حضرت نوح(ع) و همچنین دو جفت از همه حیوانات را از عذاب الهی حفظ کند.[۱۳]

مسخره کردن حضرت نوح

به روایت قرآن کریم زمانی که حضرت نوح(ع) ساخت کشتی را آغاز کرد هر کس از مردمان بی ایمان از محل ساخت کشتی عبور می‌کرد نوح را مسخره می‌کرد.[۱۴] در خصوص محتوی تمسخر قوم نوح منبع معتبری وجود ندارد؛ برخی با استناد به روایات، محتوی این تمسخر را ساختن کشتی در یک بیابان عنوان کرده‌اند. [۱۵] برخی دیگر عنوان کرده‌اند که محتوی تمسخر نجار شدن کسی که قبلا ادعای پیامبری می‌کرد، بوده است.[۱۶]

فراوانی اشاره به کشتی نوح در قرآن

خداوند در ۱۲ آیه و ۱۰ سوره به کشتی نوح اشاره کرده‌است. که مهمترین آنها آیات ۳۷ و ۳۸ سوره هود و ۲۶ و ۲۷ سوره مؤمنون می‌باشد. البته سوره‌های اسراء، یونس،‌ اعراف، شعرا، سوره صافات برخی از دیگر‌ سوره‌هایی‌اند که در آنها به کشتی نوح اشاره شده است. قرآن کریم داستان کشتی نوح را در چارچوب اهداف قصه‌های قرآنی مطرح کرده است و با وجود تکرار این داستان در بخش‌های مختلف، به بیان جزئیات آن نپرداخته است.[۱۷]

با وجود اشاره قرآن کریم به کشتی برخی مفهوم ظاهرى كشتى نوح را منکر شده‏‌اند و گفته‌‏اند منظور از كشتى نوح همان دين اوست و منظور از عمر ۹۵۰ ساله او، استمرار آيين اوست.[۱۸]

مقایسه کشتی نوح در متون اسلامی و یهودی

شباهت ها و تفاوت های داستان کشتی نوح در متون اسلامی و یهودی

۱- در متون هر دو دین به این مساله اشاره شده است که کشتی با راهنمایی خداوند ساخته شد.[۱۹]

۲- کاشتن درخت به دستور خداوند یکی دیگر از مطالب مشترک میان متون یهودی و اسلامی است. اگر چه این مطلب به طور صریح در آیات قرآن نیامده است اما روایات متعددی به این مطلب اشاره کرده‌اند. البته باید عنوان کرد که نوع درختی که حضرت نوح کاشت در دو دین متفاوت عنوان شده است در اسلام سخن از خرما یا ساج است و در متون یهودی به درخت سدر یا گوفر اشاره شده است.[۱۹]

۳- مسخره شدن نوح در هنگام ساخت کشتی توسط مشرکان مساله‌ی دیگری است که در قرآن کریم و همچنین کتاب مقدس به آن اشاره شده‌است.[۱۹]

روایات و جزئیات داستان کشتی نوح

روایت مشهوری از پیامبر اکرم(ص) به نام روایت سفینه نقل شده است که در آن هل بیت(ع) برای مسلمانان، به کشتی نوح تشبیه شده‌اند. این حدیث یکی از ادلّۀ روایی شیعیان برای اثبات جایگاه ویژه اهل بیت پیامبر اکرم(ص) در هدایت و رهبری مسلمانان است.[۲۰]

دسته دیگری از روایات به تبیین جزئیات داستان کشتی نوح پرداخته‌اند که به نظر برخی، روایات ناصحیح و اسرائلیات در این بخش باعث شده‌است، حتی برخی از مسائل روشن داستان حضرت نوح(ع) مبهم شود.[۲۱]

ساخت کشتی امتحانی برای قوم نوح

در روایات متعدد ساختن کشتی به عنوان امتحانی دیگر برای قوم نوح مطرح شده است. در این روایات که علامه مجلسی در کتاب تاریخ پیامبران جمع آوری کرده است آمده است که از زمان دستور خداوند به نوح(ع) برای ساختن کشتی تا وقوع عذاب الهی حدود ۵۰ سال طول کشید و در این مدت حضرت نوح(ع) حدودا ده مرتبه مامور به کاشتن درخت از هسته‌های درخت‌های قبلی شد تا چوب مورد نیاز ساخت کشتی تامین شود. در این مدت اصحاب او سه فرقه شدند برخی مرتد شدند، برخی منافق و برخی نیز به ایمان خود باقی ماندند و به نوح می‌گفتند که ما به پیامبری و راستگویی تو ایمان داریم هر چند در وعده الهی برای عذاب کافران تاخیر بیافتد.[۲۲]

طریقه ساختن و اندازه کشتی

حضرت نوح درحال نظارت بر ساخت کشتی-کتاب حبیب السیر (قرن دهم هجری)

بر اساس آیات ۳۷ سوره هود و ۲۷ سوره مومنون کشتی نوح زیر نظر و تحت امر خداوند به وسیله چوب و میخ[۲۳] ساخته شد. بر همین اساس، برخی از مفسرین و مورخین عنوان کرده‌اند که جبرئیل به حضرت نوح ساختن کشتی را آموزش داد.[۲۴]

مکارم شیرازی معتقد است که کشتی نوح یک کشتی ساده و معمولی نبوده بلکه کشتی بزرگی بوده است که می‌بایست بعلاوه مومنان حضرت نوح، یک جفت از نسل هر حیوان و همچنین باید آذوقه کافی برای مدت‌ها زندگی انسان و حیوان در آن جای می‌گرفت. علاوه بر این، این کشتی عظیم باید به نحوی ساخته می‌شد که با موج‌های عظیم طوفان نیز مقابله می‌کرد و در هم نمی‌شکست مساله‌ای که تامین آن با امکانات جهان آن روز بسیار سخت بود.[۲۵]

در مورد اندازه کشتی نظریات مختلفی وجود دارد، طول کشتی از ۸۰ ذراع تا ۱۲۰۰ ذراع بیان شده‌است. علامه مجلسی معتقد است معتبرترین روایت در خصوص اندازه کشتی روایتی است که در علل الشرایع[۲۶] مطرح شده است که بر اساس آن طول کشتی ۸۰۰، عرض ۵۰۰ و ارتفاع ۸۰ ذراع بوده است. از نظر او علت اختلاف دیگر روایات ممکن است به اختلاف ذراع‌ها باشد.[۲۷]

اندازه هر ذراع حدّ فاصل آرنج تا سر انگشت ميانى است[۲۸] که حدود نیم متر می‌باشد.[۲۹] برخی عنوان کرده‌اند که منظور از ذراع در اندازه کشتی نوح ذراع انسان عادی نیست بلکه ذراع نوح است و از آنجا که نوح انسان تومند و بلند قدی بوده است احتمالا ذراع او متفاوت‌تر از ذراع انسان عادی و بیش از نیم متر بوده است.[۳۰]

کشتی و طوفان نوح

علامه مجلسی بر اساس روایتی که آن را معتبر می‌داند عنوان کرده است که نوح(ع) با قومش هفت شبانه روز در کشتی ماندند و بعد از طواف خانه خدا بر کوه جودی نشستند.[۳۱] او در روایتی دیگر از امام صادق(ع) محل فرود آمدن کشتی نوح را کوه جودی واقع در موصل عنوان کرده است[۳۲]. برخی مدت زمان ماندن نوح در کشتی را ۱۵۰ روز و برخی شش ماه و برخی دیگر پنج ماه دانسته‌اند.[۳۳]

قرآن کریم در آیه ۴۴ سوره هود محل فرود کشتی نوح را جودی عنوان کرده است «َاسْتَوَتْ عَلَی الْجُودِی» اما با توجه به اینکه مقصود از جودی مطلق کوه و زمین سنگی و سخت است[۳۴] اقوال مختلفی در خصوص محل فرود کشتی به وجود آمده است. برخی بر اساس معنای «جودی»‌ معتقدند كه منظور از جودی هر زمین محكمی است.[۳۵] برخی دیگر گفته‌اند مانند ابن کثیر منظور از جودی کوهی در سرزمین موصل است در رشته کوه «آرارات» است.[۳۶] در مجمع البحرین نواحی مختلفی در مورد محل کوه جودی مطرح شده است از جمله ناحیه شام، آمد، موصل و جزیره‌ای بین دجله و فرات.[۳۷]

همراهان کشتی

در مورد تعداد افرادی که همراه نوح(ع) سوار کشتی شدند یا مومنان نوح اختلاف است.[۳۸] علامه مجلسی در کتاب تاریخ پیامبران چندین روایت نقل می‌کند که در همه آنها تعداد همراهان نوح(ع) در کشتی هشتاد نفر عنوان شده است، اما در یک روایت تعداد آنها هفتاد و چند نفر عنوان شده است. مجلسی در پایان این روایات عنوان می‌کند که ممکن است تعداد افراد همان هشتاد نفر باشد و روایتی که سخن از هفتاد و چند نفر کرده به دلیل این است که احتمالا فرزندان نوح را در میان همراهان او به شمار نیاورده است.[۳۹] این قول در تفسیر قمی[۴۰]، الطبقات الکبری[۴۱] و تاریخ گزیده[۴۲] نیز تایید شده است. تاریخ طبری نیز چندین روایت از افراد مختلف نقل می‌کند که قول فوق را تایید می‌کنند اما اضافه می‌کند که در این مورد اقوال دیگری نیز وجود دارد.[۴۳] برخی معتقدند که تعداد افراد داخل کشی هشت نفر بودند،[۴۴] برخی دیگر نیز تعداد این افراد را ده نفر دانسته‌اند. [۴۵]

کشتی نوح و باستان شناسان

بر اساس برخی از گزارش‌ها، بیش از یک هزار محقق از کشورهای مختلف جهان برای شناسایی بقایای کشتی حضرت نوح تلاش کرده‌اند.[۴۶] گزارش‌های متعدد در مورد مشاهده‌ چیزی شبیه کشتی بزرگی در منطقه‌ای در ۳۲ کیلومتری کوه آرارات که ادعا شده بود کشتی نوح است، باعث شد افرادی همچون رون وایتِ باستان شناس و همچنین بومگاردنر زمین شناس در مورد این منطقه و کشتی نوح تحقیق و بررسی کنند.[۴۷]

رون وایتِ باستان شناس که نتیجه تحقیقات خود را در کتابی با عنوان «the lost ship of Noha» منتشر کرده است، در بررسی پانزده ساله‌اش مدعی است که توانسته با رادار آزمایشی ثابت کند که این منطقه واقعا جایگاه باقی مانده کشتی نوح است.[۴۸] بومگاردنر نیز با نمونه برداری و آزمایش قسمت‌های متعدد این منطقه ادعا کردند که نمونه‌هایی از قیرطبیعی از این مکان بدست آورده‌اند که با سخنان تورات در مورد استفاده از قیر در ساخت کشتی مطابقت دارد.[۴۹] اما برخی مدعی هستند که تاکنون هیچ نمونه‌ای که تجزیه علمی روی آن انجام یافته باشد ارائه نگردیده و تا وقتی این مطالعات انجام نگیرد نمی‌توان ادعای بقایای کشتی نوح را پذیرفت.[۵۰]

بی آزار شیرازی مدعی شده است که باستان‌شناسان در این منطقه طرح مشبکی حاصل از تقاطع تیرهای فلزی افقی و عمودی کشف کردند، که نشان می‌دهد ۷۲ تیر فلزی اصلی در هر طرف کشتی به کار رفته است. او همچنین به نقل از باستان‌شناسان آمریکایی عنوان کرده است که آزمایش‌هایی که با رادار در زیر زمین این منطقه انجام شده به خوبی تصویر کشتی را ترسیم کرده است.[۵۱]

فسیل شناسی حیوانات کشتی نوح

برخی از باستان شناسان مقادیر قابل توجهی فضولات حیوانات که به صورت فسیل درآمده بودند در منطقه ۳۲ کیلومتری آرارات یافتند که بعد از آزمایش مدعی شدند این فضولات متعلق به حیوانات کشتی نوح می باشد.[۵۲]

کشتی نوح در رشته کوه البرز

کوه سلیمان در رشته کوه البرز یکی دیگر از مکان‌هایی است که برخی از محققان و باستان شناسان از جمله رابرت کورنیوک به عنوان محل کشتی نوح معرفی کرده‌اند. او به همراه گروهی در ارتفاع ۱۳ هزارپایی از سطح دریا در شمال غرب شهر تهران موفق به شناسایی یک جسم ۱۲۰ متری شدند که شباهت زیادی به یک کشتی داشت و با توصیفات کتاب مقدس از کشتی حضرت نوح سازگار بود.[۵۳] هم اکنون دانشمندان آزمایشگاه‌های «تگزاس» و «فلوریدا» در حال آزمایش و بررسی نمونه‌های برداشته شده از چوبِ سنگ شده این جسم هستند.[۵۴] این در حالی است که کوین پیکرینگ یکی از باستان شناسان دانشگاه لندن و متخصص در زمینه سنگ‌های رسوبی معتقد است؛ شیء یافت شده که به کشتی نوح شبیه است، در اصل از جنس چوب نبوده بلکه لایه نازکی از ماسه سنگ‌های چخماقی و پوسته‌های صدفی می‌باشد.[۵۵]

الواح منتسب به کشتی نوح که در سال ۱۹۵۴ در مجلات و نشریات مختلفی از جمله مجله استاروف بارتانیای لندن، نور خورشید منچستر، نشریه مسکو، هفته نامه میرر و همچنین مجله الهدی قاهره منتشر شده بود.

با وجود همه شواهد‌ی که در مورد باستان شناسی کشتی نوح مطرح شده است به دلیل اینکه استنادات به‌اندازه کافی قابل قبول نبوده و همچنین برخی مستندات در دسترس نبوده و فقط برخی از پژوهشگران به آن دسترسی داشتند بسیاری این ادعاها را نپذیرفتند.[۵۶]

الواح کشتی نوح

باستان شناسان روسی چند تخته قطور پوسیده و یک لوح منقوش به خطوطی یافتند و مدعی شدنداینها قطعات جدا شده از کشتی نوح می باشند. برخی گزارش کرده‌اند که خط‌شناسان روسی و چینی بعد از بررسی عنوان کردند که خطوط این لوح‌ها به زبان سامانی یا سامی نوشته شده‌ است. آنها مدعی شدند این حروف و کلمات نشان از توسل نوح(ع) به پنج فرد است که معنای آن جملات بدین شرح است «ای خدای من و‌ای یاور من! به رحمت و کرمت مرا یاری نما! به پاس خاطر این نفوس مقدسه: محمد، ایلیا، شبر، شبیر، فاطمه آنان که همه بزرگ‌ و گرامی‌اند. جهان به برکت آنها برپاست به احترام نام آنها مرا یاری کن، تنها تویی که می‌توانی مرا به راه راست هدایت کنی»[۵۷]

بی آزار شیرازی در کتاب «باستان شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن» ادعا کرده است که این لوح‌ها در موزه آثار باستانی مسکو قرار دارند[۵۸] در حالی که برخی عنوان کرده‌اند این الواح در موزه واتیکان نگهداری می‌شوند.[۵۹] ایلیا در زبان عربی به علی، شبر به حسن و شبیر به حسین ترجمه شده است که برخی معتقدند با توجه به اینکه هنوز پژوهش دقیقی در این خصوص صورت نگرفته است این اقوال و شباهت‌ها به پنج‌ تن مورد تردید است.[۶۰]

موزه کشتی نوح

در هفتم جولای سال ۲۰۱۶ در شهرستان گرانت «Grant» در منطقه «Kentucky» کنتاکی آمریکا، پارکی با محوریت کشتی نوح(ع) افتتاح شد. در این پارک کشتی بزرگی با الهام از کشتی نوح ساخته شده است. یک بخش از این کشتی به نحوه ساختن کشتی توسط حضرت نوح و دیگر وقایع زندگی او اختصاص دارد. بخش دیگر کشتی به موزه حیوانات اختصاص دارد که در آن تلاش شده نشان داده شود که چه حیواناتی و چگونه در کشتی نوح قرار داشتند. در نهایت بخش سوم موزه به روایت‌‌ها و قرائت‌های مختلف ادیان و افسانه، که در مورد داستان نوح(ع) و کشتی او وجود دارد اختصاص پیدا کرده است. برخی مدعی شده‌اند که این پارک موزه سالانه یک میلیون نفر بازدید کننده دارد. سازندگان کشتی ادعا کرده‌اند که این کشتی دقیقا بر اساس اندازه‌هایی ساخته شده است که در عهد عتیق مطرح شده است.[۶۱]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. سوره نوح، آیه ۱.
  2. طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج ۱۰، ص ۴۰۱؛ ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص ۷۴.
  3. سوره نوح، آیه ۵؛قطب راوندی، قصص الانبیاء (ع)، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۲۵۲؛ جاد المولی، قصه‌های قرآنی، ، ۱۳۸۰ش، ص۳۷.
  4. ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص ۷۲؛ بیومی مهرام، بررسی تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۹، ج۴، ۱۶.
  5. سوره نوح، آیه ۶ و ۷.
  6. سوره هود، آیه ۳۶.
  7. سوره نوح، آیه ۲۶.
  8. سوره قمر، آیه ۱۴؛ سوره هود، آیه ۲۵-۴۹؛ سوره نوح، آیه ۱-۲۵.
  9. سوره هود، آیه ۳۷؛ سوره مومنون آیه ۲۷.
  10. جزایری، النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین (قصص قرآن)، ۱۳۸۱ش، ص ۱۱۹؛ مکارم شیرازی، قصه‌های قرآن، ۱۳۸۰ش. ص۱۴۹؛ قطب راوندی، قصص الانبیاء (ع)، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۲۵۷؛ مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص ۲۵۵.
  11. سوره قمر، آیه ۱۳.
  12. ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۴۶۰.
  13. سوره هود، آیه ۴۰.
  14. سوره هود، آیه ۳۸؛ ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص۷۵.
  15. جزایری، النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین (قصص قرآن)، ۱۳۸۱ش، ص ۱۱۹؛ قطب راوندی، قصص الانبیاء (ع)، ۱۴۳۰ق، ج۱، ص۲۵۲.
  16. جاد المولی، قصه‌های قرآنی، ، ۱۳۸۰ش، ص۴۰.
  17. بیومی مهرام، بررسی تاریخی قصص القرآن، ۱۳۸۹، ج۴، ص ۷۰.
  18. مقدسی، آفرینش و تاریخ، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص ۵۳.
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ حسینی زاده، «کشتی نوح در قرآن، تورات و روایات اسلامی و یهودی»، ۱۳۹۲ش، ص ۵۷-۶۸.
  20. سید مرتضی، الشافی، موسسه الصادق، ج۳، ص۱۲۰؛ شرف الدین، مجالس الفاخرة، ۱۴۲۱ق، ص۷۷.
  21. بیومی مهرام، بررسی تاریخی قصص القرآن، ۱۳۸۹، ج۴، ص ۷۰.
  22. مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص ۲۶۳-۲۶۴.
  23. سوره مومنون، آیه ۲۷.
  24. قمی، تفسیر قمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۲۶؛ جزایری، النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین، (قصص قرآن)، ۱۳۸۱، ص۱۱۹؛ طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۱۳۲-۱۳۳.
  25. مکارم شیرازی، قصه‌های قرآن، ۱۳۸۰ش. ص۱۴۹.
  26. صدوق، علل الشرایع، ۱۳۸۶ق، ج۲، ص۵۹۵.
  27. مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص ۲۶۵.
  28. هاشمى شاهرودى، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۷۰۵.
  29. مکارم شیرازی، قصه‌های قرآن، ۱۳۸۰ش، ص ۴۹.
  30. یعقوبی، ترجمه تاریخ‌یعقوبی، ۱۳۷۹ق، ج‌۱،ص۱۲-۱۴.
  31. مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۷۳.
  32. مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۵۹.
  33. رک: مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۲۷۴؛ ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص۱۱۲-۱۱۳.
  34. طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص ۳۴۶.
  35. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه،‌ ۱۳۷۱ش، ج۹،‌ ۱۱۲.
  36. ابن کثیر، قصص الانبیاء، ۱۴۱۱ق، ص۱۱۳.
  37. طریحی، مجمع البحرین، ۱۳۷۵ش، ج ۳، ص ۲۹.
  38. طبری، تاریخ الطبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۱۲۵.
  39. مجلسی، تاریخ پیامبران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ۲۵۶- ۲۶۳.
  40. قمی، تفسیر قمی، ۱۳۶۳ش، ج ۱، ص۳۲۷.
  41. ابن سعد، الطبقات‌ الكبری، ۱۳۷۴ش ،ج‌۱،ص ۲۵.
  42. مستوفی قزوینی، تاریخ‌ گزیده،۱۳۶۴ ش، ص ۲۴.
  43. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۲۸.
  44. قطب راوندی، قصص الانبیاء (ع)، ۱۴۳۰ق،ج۱، ص۲۵۶.
  45. طبری، تاریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۱۳۱.
  46. شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  47. بی آزار شیرازی، «کشف کشتی نوح در جودی»، ۱۳۸۹ش، ص۱۹-۲۰؛ عماد زاده، قصص الانبیاء، ۱۳۷۶ش، ص۲۱۸؛ شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  48. بی‌آزار شیرازی، «کشف کشتی نوح در جودی»، ۱۳۸۹ش، ص۲۰.
  49. شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  50. شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  51. بی آزار شیرازی، «کشف کشتی نوح در جودی»، ۱۳۸۹ش، ص۲۵-۲۶.
  52. بی آزار شیرازی، «کشف کشتی نوح در جودی»، ۱۳۸۹ش، ص۲۵-۲۶؛ گری، «یافته‌هایی جدید از طوفان نوح»، ۱۳۷۸ش، ص۳.
  53. شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  54. شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  55. شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  56. شیخ شعاعی، مسجد، «بررسی باستان شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، ۱۳۸۵ش، ص۳۳۹-۳۷۳.
  57. بی آزار شیرازی، باستان شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۰ش، ص۴۵؛ گری، «یافته‌هایی جدید از طوفان نوح»، ۱۳۷۸ش،‌ ص۳.
  58. بی آزار شیرازی، باستان شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۰ش، ص۴۵.
  59. گری، «یافته‌هایی جدید از طوفان نوح»، ۱۳۷۸ش، ص۳.
  60. بی آزار شیرازی، باستان شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۰ش، ص۴۵.
  61. سایت پارک موزه کشتی نوح


منابع

  • قرآن کریم.
  • کتاب مقدس.
  • ‌ ابن کثیر، اسماعیل ، قصص الانبیاء، تحقیق؛ الدکتور مصطفی عبد الواحدی، بیروت، موسسه علوم القرآن، چاپ چهارم،‌ ۱۴۱۱ق.
  • ابن کثیر، اسماعیل، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۱۲ق.
  • النجار، عبدالوهاب، قصص الانبیاء، بیروت، احیاء التراث العربی، چاپ نهم، ۱۴۰۶ق.
  • انزابی نژاد، رضا، «زندگی پیامبران و قصص قرآن در ادبیات فارسی (۲) نوح استوارترین مرد حق»، نشریه پژوهش‌های فلسفی دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، شماره ١١٩، پاييز ١٣۵۵ش.
  • بی ازار شیرازی، عبدالکریم، «کشف کشتی نوح در جودی»، فصلنامه تحقیقات علوم قرآن و حدیث، شماره ۱۳، ۱۳۸۹ش.
  • بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی، ۱۳۸۰ش.
  • بیومی مهران، محمد، بررسی تاریخی قصص قرآن، ترجمه مسعود انصاری، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۳ش.
  • جاد المولی، محمد احمد، قصه‌های قرآنی، مترجم مصطفی زمانی، قم، پژواک اندیشه، ۱۳۸۰ش.
  • جزایری، نعمت‌الله بن عبدالله، النور المبين فی قصص الأنبياء و المرسلين (قصص قرآن)؛ به ضمیمه زندگانی چهارده معصوم (ع)، مصحح: سیاح، احمد، مترجم: مشایخ، فاطمه، تهران، ١٣٨١ق.
  • حسینی زاده، سید عبدالمجید، «کشتی نوح در قرآن، تورات و روایات اسلامی و یهودی»، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، شماره سوم، ۱۳۹۲ش.
  • دهخدا، علی اکبری، امثال و حکم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۳ش.
  • رازی،‌ ابوالفتوح، مجموعه آثار کنگره بزرگداشت شیخ ابوالفتوح رازی، به کوشش: علی اکبر زمانی نژاد، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث، ١٣٨۴ش.
  • سایت پارک موزه کشتی نوح
  • شیخ شعاعی، فهیمه؛ مسجد، پرستو، «بررسی باستان‌شناسی مکان کشتی نوح از منظر قرآن»، مجموعه مقالات قرآن، ‌ادب و هنر، اصفهان، دانشگاه اصفهان، ۱۳۸۵ش.
  • شیخ صدوق (ابن بابویه قمی)، محمد ابن علی، علل الشرایع، نجف، مکتبه الحیدریة، ۱۳۸۵ق.
  • صادقى تهرانى، محمد، الفرقان فى تفسير القرآن بالقرآن و السنه‏، قم، فرهنگ اسلامى‏، ۱۴۰۶ق.‏
  • صدوق، محمدبن علی، علل الشرایع، نجف، مطبعة الحیدریة، ۱۳۸۶ق.
  • طباطبايى، محمدحسين، ترجمه تفسير الميزان‏، مترجم: موسوى، محمد باقر، قم، جامعه مدرسين حوزه علميه قم، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه تفسیر مجمع البیان، ترجمه: حسین نوری و محمد مفتح، تهران، نشر فراهانی، ۱۳۵۲ش.
  • طبرى، محمد بن جرير، تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاينده‏، تهران، اساطير، ۱۳۷۵ش.
  • طريحى، فخرالدين بن محمد، مجمع البحرین، محقق: احمد حسينى اشكورى، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۵ش.
  • عمادزاده، حسین، قصص الانبیاء از آدم تا خاتم، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۶ش.
  • قزوینی، سید محمد کاظم، موسوعة الامام الصادق، قم، چاپ علمیه، ۱۴۱۷ق.
  • قطب راوندی، سعید بن هبه‌الله، قصص الانبیاء (ع)، محقق عبدالحلیم حلی،‌ قم، مکتبة العلامة المجلسی، ۱۴۳۰ق.
  • قمی، علی ابن ابراهیم، تفسیر قمی، محقق: طیب موسوی جزایری، قم، دارکتاب، ۱۳۶۳ش.
  • ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران، انتشارات فرهنگ و انديشه، ۱۳۷۴ش.
  • گری، جاناتان، «یافته هایی جدید از طوفان نوح»، ضمیمه روزنامه اطلاعات، ترجمه کتایون افجه‌ای، شماره ۲۱۷۱۶، ۱۵ شهریور، ۱۳۷۸ش.
  • ماتريدى، محمد بن محمد، تأويلات أهل السنة( تفسير الماتريدى)، محقق: باسلوم، مجدى‏، بیروت، دار الكتب العلمية، منشورات محمد علی بيضون‏، ۱۴۲۶ق‏.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، الوفاء، ۱۴۰۳ق.
  • مجلسی، محمدباقر، تاریخ پیامبران، تحقیق سید علی امامیان، تهران، انتشارات سرور، ۱۳۸۰ش.
  • مستوفى قزوينى، حمد الله بن ابى بكر بن احمد، تاريخ گزيده، تحقيق عبدالحسين نوايى، تهران، امير كبير، ۱۳۶۴ش.
  • مقدسى، مطهر بن طاهر، آفرينش و تاريخ، ترجمه محمد رضا شفيعى كدكنى، تهران، آگه، ۱۳۷۴ش.
  • ‌ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۱ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، قصه‌های قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه،‌ ۱۳۸۰ش.
  • مولانا، جلال‌الدین بلخی، مثنوی معنوی، تصحیح و مقابله موسوی، نشر طلوع، ۱۳۷٢ش.
  • ندایی، فرامرز، تاریخ انبیاء از آدم تا خاتم، تهران، انتشارات اروند و سما، ۱۳۸۹ش.
  • نوری موسوی، محسن، قصص الانبياء و المرسلين عليهم السلام الميسره، بیروت، دار الکاتب العربي، ١۴٢٩ق.
  • هاشمى شاهرودى، محمود، فرهنگ فقه فارسی، تهران، مؤسّسه دائرة المعارف فقه اسلامى، ۱۳۸۷ش.
  • یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، ۱۳۷۹ق.