مقاله قابل قبول
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
استناد ناقص
شناسه ارزیابی نشده

حدیث طیر مشوی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

حدیث طَیر مَشویّ (مرغ بریان)، روایتی در فضیلت حضرت علی(ع) که بنا بر محتوای آن، پیامبر(ص) قصد تناول گوشت پرنده‎ای بریان را داشت و از خدا خواست با بهترینِ خلق هم‌غذا شود و با حضرت علی(ع) هم‌غذا شد. این روایت در منابع شیعه و اهل سنت آمده است. در بیان اعتبار این حدیث، چنین ذکر شده است که ۹۰ تن از راویان، این حدیث را از طریق انس بن مالک روایت کرده‌اند.

متن حدیث

إنَّ النَّبِی(ص) کانَ عِندَهُ طائِرٌ، فَقالَ: اللَّهُمَ ائتِنی بِأَحَبِّ خَلقِک إلَیک؛ یأکلُ مَعی مِن هذَا الطَّیرِ. فَجاءَ أبو بَکرٍ، فَرَدَّهُ، ثُمَّ جاءَ عُمَرُ، فَرَدَّهُ، ثُمَّ جاءَ عَلِی، فَأَذِنَ لَهُ.
برای پیامبر(ص) مرغی آورده شده بود. پیامبر فرمود: خدایا! محبوب‌ترین خلق خود را نزد من بفرست تا از این مرغ بخورد. پس ابوبکر آمد، ولی پیامبر او را نپذیرفت. بعد عمر آمد، او را هم نپذیرفت، ولی وقتی علی آمد، اجازه فرمود داخل شود.[۱]

اعتبار حدیث

حدیث طیر را نه‌ تنها علمای شیعه متواتر و قطعی الصدور دانسته‌اند، بلکه گروهی از محدثین اهل‌سنت نیز صحت و اعتبار آن را تأیید نموده[۲] و تصریح کرده‌اند که حدیث مذکور به روشنی حاکی از این است که علی(ع) محبوب‌ترین آفریدگان در نزد خداست.[۳]

حدیث طیر از سوی چند تن از صحابه و با مضامین نزدیک به هم نقل شده است؛ سفینه، خادم حضرت محمد(ص)،[۴] سدی کبیر به نقل از انس بن مالک،[۵] یحیی بن کثیر از انس بن مالک،[۶] عثمان بن طویل از انس بن مالک،[۷] عبدالله بن انس بن مالک از پدرش،[۸] و علی بن عبدالله بن عباس از پدرش[۹] این حدیث را نقل کرده‌اند.

بنابر نقل ابن کثیر، علاوه بر راویانی که حدیث طیر را از کسانی جز انس بن مالک نقل کرده‌اند، ۹۰ تن حدیث را تنها از طریق انس بن مالک روایت کرده‌اند.[۱۰] با این حال ابن کثیر صحت روایت را دچار اشکال می‌داند، گرچه به گفته خودی وی از طرف افراد بسیاری نقل شده است.[۱۱] علامه امینی در پاسخ به سخن ابن کثیر، قلب وی را مهر زده از سوی خدا می‌داند و معتقد است انکار حدیث طیر با وجود ادله مذکور، معنایی ندارد.[۱۲]

آثار مرتبط

برخی عالمان شیعه و سنی، کتاب‌هایی در شرح الفاظ و اسناد حدیث طیر تألیف کرده‌اند؛ برخی از این عالمان عبارتند از: ابوجعفر جریر طبری، مورخ و محدث مشهور،[۱۳] حافظ ابوالعباس عقده کوفی،[۱۴] حاکم نیشابوری شافعی، مفسر، محدث و مورخ،[۱۵] حافظ ابوطاهر حمدان از شاگردان حاکم نیشابوری،[۱۶] ابوبکر مردویه اصفهانی، محدث، مفسر و مورخ،[۱۷] ابونعیم اصفهانی جدّ علامه مجلسی،[۱۸] و میرحامد حسین لکهنویی کنتوری نیشابوری که اختصاصاً درباره این حدیث کتابی تألیف کرده و اسناد صحت و تواتر آن را از طرق اهل‌سنت با ذکر نام روات و نقد هر حدیث به تفصیل ذکر کرده است.[نیازمند منبع]

برخی از شعرا از جمله سید حمیری این حدیث را به نظم در آورده‌اند.[۱۹]

جایگاه حدیث در مباحث کلامی

متکلمان شیعه از جمله شیخ مفید،[۲۰] سید مرتضی[۲۱] و علامه مجلسی،[۲۲] از این حدیث برای اثبات اولویت حضرت علی(ع) استفاده کرده‌اند. برخی از این موارد عبارتند از:

  • شیخ مفید با اتکا به دلالت روایت طیر بر محبوب‌ترین مخلوق بودن امام علی(ع) در نزد خداوند، لازمه آن را برترین بودن امام علی می‌داند؛ چرا که به باور او، سرچشمه محبت خداوند در حق است، نه از روی هوای نفس و خواهش طبع و از همین رو وقتی علی(ع) محبوب‌ترین و در نتیجه برترین مخلوق خداوند باشد، ثابت می‌شود که او امام است؛ چرا که تقدیم مفضول بر فاضل در نبوت و خلافت عامه از سوی خداوند جایز نیست.[۲۳]
  • سید مرتضی در الفصول المختاره سخن شیخ مفید را تقریر کرده و تاکید کرده که محبوب‌ترین مخلوق نزد خداوند، ثوابی بیشتر از همه دارد و چنین کسی بدون شک از همه مخلوقات عمل بیشتر و برتر، و عبادت فراوان‌تری دارد. به باور سید مرتضی، همین دلیلی است بر فضیلت امام علی(ع) نسبت به تمام مردم به جز پیامبر اکرم(ص).[۲۴]

پانویس

  1. نسائی، خصائص امیرالمؤمنین، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۲۹، ح۱۰؛ تمیمی موصلی، مسند ابی یعلی، ۱۴۰۴ق، ج۷، ص۱۰۵.
  2. الحسنی المغربی، فتح الملک العلی، ۱۴۰۳ق، ص۲۰.
  3. گنجی الشافعی، کفایة الطالب فی مناقب علی بن أبی طالب، ۱۴۰۴ق، ص۱۵۱.
  4. طبرانی، المعجم الکبیر، ۱۴۰۴ق، ج۷، ص۸۲، ح۶۴۳۷.
  5. تمیمی موصلی، مسند ابی یعلی، ۱۴۰۴ق، ج۷، ص۱۰۵؛ نسائی، خصائص امیرالمؤمنین، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۲۹، ح۱۰.
  6. طبرانی، المعجم الأوسط، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۲۰۷.
  7. بخاری، التاریخ الکیبر، دار الفکر، ج۶، ص۲۵۸.
  8. ابن كثير، البدایة والنهایة، ۱۴۱۰ق، ج۷، ص۳۵۱؛ ابن حجر عسقلانی، المطالب العالية بزوائد المسانيد الثمانية، ۱۴۱۹ق، ج۱۶، ص۱۰۸.
  9. ذهبی، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، ۱۹۹۵م، ج۳، ص۲۳۲.
  10. ابن کثیر، البدایة والنهایة، ۱۴۱۰ق، ج۷، ص۳۵۳.
  11. ابن کثیر، البدایة والنهایة، ۱۴۱۰ق، ج۷، ص۳۵۴.
  12. امینی، الغدیر، ۱۳۸۸ش، ج۳، ص۳۰۸و۳۰۹.
  13. عبقات الانوار، ج۴، ص۲۱۸.
  14. عبقات الانوار، ج۴، ص۲۱۸.
  15. المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۳۰.
  16. الحسنی المغربی، فتح الملک العلی، ۱۴۰۳ق، ص۲۰.
  17. عبقات الانوار، ج۴، ص۵.
  18. عبقات الانوار، ج۴، ص۵.
  19. ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ج۲، ص۱۱۶.
  20. شیخ مفید، الإفصاح، ۱۴۱۲ق، ص۳۳.
  21. سید مرتضی، الفصول المختارة، ۱۴۱۴ق، ص۹۶.
  22. علامه مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۳۸، ص۳۵۹.
  23. شیخ مفید، الإفصاح، ۱۴۱۲ق، ص۳۳.
  24. سید مرتضی، الفصول المختارة، ۱۴۱۴ق، ص۹۶.

منابع

  • ابن حجر عسقلانی، أحمد بن علی، المطالب العالیة بزوائد المسانید الثمانیة، تحقیق سعد بن ناصر،‌ ریاض، ‌دار العاصمة و دار الغیث، ۱۴۱۹ق/۱۹۹۸م.
  • ابن کثیر، إسماعیل بن عمر، البدایة والنهایة، بیروت، ناشر مکتبة المعارف، ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰م.
  • الحسنی المغربی، احمد بن محمد، فتح الملک العلی بصحة حدیث باب مدینة العلم علی، تحقیق محمدهادی امینی، تهران، مکتبة الامام امیر المؤمنین علی،‌ چاپ سوم، ۱۴۰۳ق.
  • امینی، عبدالحسین، موسوعة الغدير في الكتاب والسنة والأدب، تحقیق مرکز الغدير للدراسات الإسلامية: زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی، قم، موسسه دائرة معارف الفقه الإسلامي، ۱۳۸۸ش/۱۴۳۰ق/۲۰۰۹م.
  • بخاری، محمد بن إسماعیل، التاریخ الکبیر، تحقیق السید هاشم الندوی، دار الفکر، بی‌تا.
  • تمیمی موصلی، أحمد بن علی، مسند أبی یعلی، تحقیق حسین سلیم أسد،‌ دمشق، دار المأمون للتراث، ۱۴۰۴ق.
  • ذهبی، محمد بن أحمد، میزان الإعتدال، تحقیق شیخ علی محمد معوض و شیخ عادل أحمد عبدالموجود،‌ بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۹۹۵م.
  • سید مرتضی، علی بن الحسین، الفصول المختارة، تحقیق السید علی میرشریفی،‌ بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.
  • شیخ مفید، محمد بن محمد، الإفصاح فی إمامة أمیر المؤمنین، قم، مؤسسة البعثة، ۱۴۱۲ق.
  • طبرانی، سلیمان بن أحمد، المعجم الأوسط، تحقیق طارق بن عوض الله و عبد المحسن بن إبراهیم الحسینی، القاهرة، ناشر‌ دار الحرمین، ۱۴۱۵ق.
  • طبرانی، سلیمان بن أحمد، المعجم الکبیر، تحقیق حمدی بن عبدالمجید السلفی، الموصل، مکتبة الزهراء، ۱۴۰۴ق.
  • گنجی الشافعی، محمد بن یوسف، کفایة الطالب فی مناقب علی بن أبی طالب، تصحیح محمدهادی امینی،‌ تهران، دار إحیاء تراث اهل البیت(ع)، ۱۴۰۴ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار لجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، تحقیق محمد الباقر البهبودی، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.
  • نسائی، احمد بن شعیب، خصائص امیرالمؤمنین علی بن أبی طالب، تحقیق أحمد میرین البلوشی، کویت، مکتبة المعلا، ۱۴۰۶ق.