مقاله ضعیف
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
بدون استناد
نارسا
عدم جامعیت
نیازمند خلاصه‌سازی

آیه نور

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مُرَقّعی از آیه نور به خط میرزا احمد نیریزی، موجود در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

آیه نور، آیه ۳۵ سوره نور است که خداوند را نور آسمان‌ها و زمین معرفی می‌کند. در برخی از تفاسیر شیعی، این آیه بر اهل بیت پیامبر (ع) تطبیق شده است؛ برای مثال در تفسیر شبر آمده است: گفته شده است که مشکات سینۀ محمد(ص)، زجاجه قلب او، مصباح نبوت، و شجره مبارکه شجرۀ نبوت است که نه غربی و نصرانی است که قبلۀ آن مشرق باشد و نه شرقی و یهودی است که قبلۀ آن مغرب باشد.

علامه طباطبائی در توضیح این گونه برداشت‌ها نوشته است: این روایت از قبیل اشاره به بعضی از مصادیق است و آن افضل مصادیق است که رسول خدا(ص) و طاهرین از اهل بیت آن جناب‌اند، و گرنه آیه شریفه به ظاهرش شامل غیر ایشان نیز می‌‏شود و انبیا و اوصیا و اولیا همه را شامل می‏‌گردد.

آیه

آیه ۳۵ سوره نور با نام آیه نور شناخته می‌شود:

اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِن شَجَرَةٍ مُّبَارَكَةٍ زَيْتُونِةٍ لَّا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُّورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَن يَشَاءُ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
 (ترجمه: خدا نور آسمانها و زمين است مثل نور او چون چراغدانى است كه در آن چراغى و آن چراغ در شيشه‏اى است آن شيشه گويى اخترى درخشان است كه از درخت‏ خجسته زيتونى كه نه شرقى است و نه غربى افروخته مى‏شود نزديك است كه روغنش هر چند بدان آتشى نرسيده باشد روشنى بخشد روشنى بر روى روشنى است‏ خدا هر كه را بخواهد با نور خويش هدايت مى‏كند و اين مثلها را خدا براى مردم مى‏زند و خدا به هر چيزى داناست)[ نور–۳۵]

توضیح آیه

ابتدای آیه نور به خط ثلث

خدای سبحان نوری است که به وسیله او آسمان‌ها و زمین ظهور یافته‌‏اند. این، مراد از جمله «الله نور السموات و الارض» است؛ چون نور را به آسمان‌ها و زمین اضافه کرده و آن گاه آن را حمل کرده بر اسم جلاله الله و فرموده نور آسمان و زمین الله است، ناچار منظور آن کسی هم که آیه را معنا کرده به الله منور السموات و الارض - خدا نورانی کننده آسمانها و زمین است همین است، و منظور عمده‏‌اش این بوده که کسی خیال نکند که خدا عبارت از نور عاریتی قائم به آسمانها و زمین است، و یا به عبارت دیگر از وجودی که بر آنها حمل می‏‌شود و گفته می‏‌شود: آسمان وجود دارد، زمین وجود دارد، این سخن بسیار باطل است و خدا بزرگ‏تر از اینها است.

از اینجا استفاده می‌‏شود که خدای تعالی برای هیچ موجودی مجهول نیست، چون ظهور تمامی اشیاء برای خود و یا برای غیر، ناشی از اظهار خدا است، اگر خدا چیزی را اظهار نمی‏‌کرد و هستی نمی‏‌بخشید ظهوری نمی‏‌یافت. پس قبل از هر چیز ظاهر بالذات خدا است.

این آیه شریفه، نور خدا را توصیف می‏‌کند، و اگر کلمه نور را اضافه به ضمیر خدا کرده، و فرموده «نور او» - با در نظر گرفتن این که اضافه مذکور، لامیه است و معنایش نوری که مال اوست می‏باشد - خود دلیل بر این است که مراد وصف آن نور که خود خداست نیست، بلکه مراد وصف آن نوری است که خدا آن را افاضه می‏‌کند، البته باز مراد از آن، نور عامی که افاضه‏‌اش کرده و به وسیله آن هر چیزی ظهور یافته و عبارت است از وجودی که هر چیزی به آن وصف می‏‌گردد نیست، به دلیل اینکه بعد از تتمیم مثل فوق فرموده: خدا هر که را بخواهد به سوی نور خود هدایت می‌‏کند؛ و اگر مقصود وجود بود که همه موجودات به آن رسیده‌‏اند، دیگر به موجود خاصی اختصاص نداشت، بلکه مراد از آن نور، نوری است خاص که خدای تعالی آن را تنها به مؤمنین اختصاص داده و آن به طوری که از کلام استفاده می‏‌شود حقیقت ایمان است.

و مراد از آن قرآن نیست، همچنان که بعضی پنداشته‏‌اند، برای این که آیه در مقام توصیف عموم مؤمنین است که قبل از نزول قرآن چه وضعی داشتند و بعد از آن چه وضعی به خود گرفتند. علاوه بر این، در چند جای قرآن صریحا این نور را وصف مؤمنین خوانده؛ از آن جمله فرموده: لَهُمْ أَجْرُ‌هُمْ وَنُورُ‌هُمْ[ حدید–١٩] و نیز فرموده يَقُولُونَ رَ‌بَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَ‌نَا[ تحریم–٨] و معنا ندارد که قرآن وصف مؤمنین باشد، و اگر به اعتبار معارفی که قرآن برای آنان کشف می‏‌کند در نظر گرفته شود، باز به همان معنایی که ما گفتیم بر می‏‌گردد.

و معنای آیه این است که خدای تعالی به سوی نور خود هدایت می‏‌کند کسانی را که دارای کمال ایمان باشند، نه کسانی را که متصف به کفر باشند، - که به زودی درباره ایشان سخن می‏‌گوید - و این به خاطر صرف مشیت او است.[۱]

تطبیق آیه بر اهل‌بیت

در برخی از تفاسیر با توجه به روایات وارده، این آیه بر اهل بیت پیامبر علیهم السلام تطبیق شده است. به عنوان نمونه، در تفسیر شبر آمده است: گفته شده است که مشکات سینۀ محمد(ص)، زجاجه قلب او، مصباح نبوت، و شجره مبارکه شجرۀ نبوت است که نه غربی و نصرانی است که قبلۀ آن مشرق باشد و نه شرقی و یهودی است که قبلۀ آن مغرب باشد... و از امام رضا(ع) روایت شده است که فرمود ما مشکاتی هستیم که چراغ محمد در آن قرار دارد و خداوند با ولایت ما هر که را بخواهد هدایت می‌کند.[۲] یا در تفسیر المیزان آمده است: در توحید است که از امام صادق علیه‏ السلام‏ روایت شده که از آیه الله نور السموات و الارض مثل نوره کمشکوة فیها مصباح[ نور–۳۵] نوره سوال شد، حضرت فرمود: این مثلی است که خدا برای ما اهل بیت زده که پیغمبر و ائمه از ادله خدا و آیات اویند، آیاتی که مردم به وسیله آن به سوی توحید و مصالح دین و شرایع اسلام و سنن و فرائض هدایت می‌‏شوند و لا قوة الا بالله العلی العظیم.[۳]

علامه طباطبائی در توضیح این برداشت چنین نوشته است: این روایت از قبیل اشاره به بعضی مصادیق است و آن افضل مصادیق است که رسول خدا صلی‏ الله‏ علیه‏ وآله‏ و سلّم‏ و طاهرین از اهل بیت آن جنابند، و گرنه آیه شریفه به ظاهرش شامل غیر ایشان نیز می‌‏شود و انبیاء و اوصیاء و اولیاء همه را شامل می‏‌گردد.[۴]

کتاب مشکاة الانوار غزالی و نیز تفسیر آیه نور توسط ملاصدرا از جمله کتاب‌هایی هستند که به شرح و تفسیر آیه نور اختصاص یافته‌اند.

تک‌نگاری‌ها

آثاری به شرح و تفسیر آیه نور پرداخته‌اند که از میان آنها می‌توان به تفسیر آیه نور اثر ملاصدرای شیرازی و مشکاة الانوار غزالی اشاره کرد.

پانویس

  1. ترجمه تفسیر المیزان، ص۱۶۶ - ۱۷۱
  2. تفسیر شبر، ص۳۴۲
  3. ترجمۀ تفسیر المیزان، ج۱۵، ص۱۹۵
  4. ترجمۀ تفسیر المیزان، ج۱۵، ص۱۹۵