آیه نجوا

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

اخلاق
مکارم اخلاق.jpg


آیات اخلاقی
آیات افکآیه اخوتآیه استرجاعآیه اطعامآیه نبأآیه نجواآیه اذن


احادیث اخلاقی
حدیث قرب نوافلحدیث مکارم اخلاقحدیث معراجحدیث جنود عقل و جهل


فضایل اخلاقی
تواضعقناعتسخاوتکظم غیظاخلاصحلمزهدشجاعتعفتانصاف


رذایل اخلاقی
تکبرحرصحسددروغغیبتسخن‌چینیبخلعاق والدینحدیث نفسعجبسمعهقطع رحماشاعه فحشاءکفران نعمت


اصطلاحات اخلاقی
جهاد نفسنفس لوامهنفس امارهنفس مطمئنهمحاسبهمراقبهمشارطهگناهدرس اخلاقاستدراج


عالمان اخلاق
ملامهدی نراقیملا احمد نراقیسید علی قاضیسید رضا بهاءالدینیدستغیبمحمدتقی بهجت


منابع اخلاقی

قرآننهج البلاغهمصباح الشریعةمکارم الاخلاقالمحجة البیضاءمجموعه ورامجامع السعاداتمعراج السعادهالمراقبات

آیه نجوا دوازدهمین آیه از سوره مجادله که به آیه مناجات نیز معروف است. طبق این آیه مسلمانان ثروتمند باید قبل از نجوا (گفتگوی سری) با پیامبر اسلام(ص) صدقه پرداخت می‌کردند؛ ولی غیر از امام علی(ع) مسلمانان از انجام این دستور خودداری کردند، به همین دلیل در آیه بعد، خداوند ضمن توبیخ مسلمانان، وجوب پرداخت صدقه را لغو و مضمون آیه قبل را نسخ کرد.

متن و ترجمه آیه

یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نَاجَیتُمُ الرَّ‌سُولَ فَقَدِّمُوا بَینَ یدَی نَجْوَاکمْ صَدَقَةً ۚ ذَٰلِک خَیرٌ‌ لَّکمْ وَأَطْهَرُ‌ ۚ فَإِن لَّمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ‌ رَّ‌حِیمٌ ﴿۱۲﴾
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هرگاه با پیامبر [خدا] گفتگوی محرمانه می‌کنید، پیش از گفتگوی محرمانه خود صدقه‌ای تقدیم بدارید. این [کار] برای شما بهتر و پاکیزه‌تر است؛ و اگر چیزی نیافتید بدانید که خدا آمرزنده مهربان است. (۱۲)

شأن نزول

در شأن نزول آیه آمده است گروهی از ثروتمندان مسلمان، زیاد نزد پیغمبر(ص) می‌آمدند و با آن حضرت نجوا (گفتگوی سری) می‌کردند و نوبت فقیران را می‌گرفتند که این کار باعث ناراحتی فقرا می‌شد.[۱] پیامبر اسلام(ص) نیز از پرگویی و زیاد نشستن‌شان ناراحت می‌شد به همین دلیل خداوند آیه نجوا که به آیه مناجات نیز معروف است[۲] را در امر به صدقه دادن پیش از نجوا کردن با پیغمبر، فرو فرستاد.[۳] بعضی از مفسران نیز تصریح کرده‌اند که هدف گروهی از نجواکنندگان این بود که از این راه بر دیگران برتری کسب کنند. پیامبر اکرم(ص) هم با بزرگواری در عین این که ناراحت بود از آنان ممانعت نمی‌کرد تا اینکه قرآن آنان را از این کار نهی نمود.[۴]

علت تشریع حکم صدقه قبل از نجوا

به گفته آیت الله مکارم، علت وجوب پرداخت صدقه قبل از نجوا، پاکیزه‌تر بودن آن برای مسلمانان قرار داده شده است؛ زیرا از طرفی پرداخت صدقه هم باعث ثواب و خیر برای ثروتمندان و هم وسیله کمک به نیازمندان می‌شد و از طرف دیگر به دلیل پاک‌کردن قلب‌های اغنیا از دوست داشتن مال دنیا و قلب‌های نیازمندان و فقرا از ناراحتی، پاکیزه‌تر می‌شد.[۵] علامه طباطبایی نیز پرداخت صدقه از سوی ثرتمندان به فقرا را قبل از نجوا با پیامبر، به این دلیل می‌دانست که این عمل باعث می‌شد که دل‌های آنان به هم نزدیک شود و کینه‌ها زدوده گردد.[۶]

در ادامه آیه خداوند نیازمندان را از پرداخت صدقه معاف کرد تا از طرح مسائل مهم یا نیازهای خود در برابر پیغمبر(ص) به صورت نجوا محروم نشوند و در نهایت نزول این آیه باعث آزمایش بسیاری از مسلمانان که اظهار علاقه به پیغمبر (ص) می‌کردند شد تا میزان علاقه آنها مشخص گردد.[۷]

نسخ حکم صدقه قبل از نجوا

آیه نجوا توسط آیه بعد (آیه سیزدهم سوره مجادله) نسخ شد. بعد از تشریع حکم صدقه قبل از نجوا با پیغمبر(ص)، به جز حضرت علی(ع) هیچ یک از مسلمانان به آن عمل نکردند؛[۸] به همین دلیل خداوند متعال در آیه بعد ضمن توبیخ شدید مسلمانان که از ترس فقر از دادن صدقه خوداری کردند، حکم وجوب آن را برداشت و گناه آنان در عدم تبعیت از این دستور مورد عفو قرار داد و در عوض، عمل به دیگر واجبات، اجتناب از محرمات و اطاعت از خداوند و پیامبرش را مورد تاکید دوباره قرار داد.[۹] عده‌ای از مفسرین نیز معتقدند نزول این آیه از ابتدا موقتی بود زیرا آزمایشی برای مسلمانان بود و با پایان یافتن این آزمایش آیه نیز نسخ شد؛ ضمن اینکه ادامه وجوب پرداخت صدقه قبل از نجوا با پیامبر(ص) باعث ایجاد مشکلاتی برای جامعه می‌شد چون گاه مسائل ضروری پیش می‌آمد و لازم بود به طور خصوصی با پیغمبر(ص) در میان گذارده شود و چنانچه حکم صدقه باقی می‌ماند ممکن بود این ضرورت‌ها از دست برود و افراد یا جامعه اسلامی زیان ببینند.[۱۰]

تنها عمل‌کننده به آیه نجوا

بنا بر نقل طبرسی غالب مفسران شیعه و اهل سنت معتقدند تنها کسی که به این آیه عمل کرد امام علی(ع) بود.[۱۱] در روایتی از حضرت علی نیز آمده است، آیه‌ای در قرآن است که هیچ شخصی قبل از من و بعد از من به آن عمل نکرده و نخواهد کرد، من یک دینار داشتم آن را به ده درهم تبدیل کردم و هر زمان می‌خواستم با رسول خدا(ص) نجوا کنم درهمی را صدقه می‌دادم.[۱۲]

پانویس

  1. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۹، ص۱۸۹.
  2. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۳۵، ص۳۷۶.
  3. واحدی، اسباب النزول، ترجمه ذکاوتی، ۱۳۸۶ش، ص۲۲۰-۲۲۱.
  4. آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۱۴، ص۲۲۴.
  5. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۳، ص۴۴۸.
  6. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۹، ص۱۸۹.
  7. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۳، ص۴۴۸.
  8. سیوطی، الدرالمنثور، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۱۸۵.
  9. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۹، ص۱۸۹-۱۹۰.
  10. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۳، ص۴۵۲.
  11. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۳۸۰
  12. فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۲۹، ص۴۹۵.

منابع

  • آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت،‌ دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
  • سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره)، ۱۴۰۴ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت،‌ دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۱ش.
  • واحدی، علی بن احمد، اسباب النزول، ترجمه ذکاوتی قراگزلو، علیرضا، تهران، نشر نی، ۱۳۸۳ش.