المناقب و المثالب (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
المناقب و المثالب
کتاب المناقب و المثالب.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: قاضی نعمان مغربی (متوفای ۳۶۳ق)
موضوع: چهارده معصوم علیهم‌السلام‏
سبک: تاریخی
زبان: عربی
مجموعه: ۱ جلد
اطلاعات نشر
ناشر: موسسه الاعلمی للمطبوعات
تاریخ نشر: ۱۴۲۳ق

اَلمَناقِبُ وَ المَثالِب کتابی به زبان عربی، تألیف قاضی نعمان مغربی (متوفای ۳۶۳ ق)، عالم شیعi اسماعیلی است. مغربی در این کتاب به ذکر مناقب اجداد و خاندان پیامبر(ص) و مثالب (نقائص، عیب‌ها و بدی‌ها) دشمنان ایشان پرداخته است.

مناقب و مثالب

موضوع مثالب (ذکر نقائص، عیب‌ها و بدی‌ها) همانند مناقب‌نویسی (ذکر فضائل و خوبی‌ها) در میان نویسندگان و مورخان قدیم رایج بوده و آثار زیادی در این باره وجود دارد. قاضی نعمان مغربی عالم شیعی اسماعیلی هر دو موضوع را در کنار هم قرار داده و اثری جدید پدید آورده است. غالب مثالب‌نویسان شیعه به بیان بدی‌های خلفا و دشمنان ائمه و در نگاهی عام به مثالب بنی امیه پرداخته‌اند و از مناقب و عظمت بنی هاشم یاد می‌کنند.

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: قاضی نعمان مغربی

ابوحنیفه، نُعمان بن محمد بن منصور بن احمد بن حَیون تمیمی مغربی، دانشمند بزرگ فرقه اسماعیلیه در آغاز پیدایش آنان به شمار می‌آید. او در سال ۲۵۹ هجری در مغرب و در خانواده‌ای اهل علم به دنیا آمد. پدر او از علمای بزرگ اهل تسنن و پیرو مذهب مالکی بود و روایات فراوانی نقل کرده است.

نعمان در آغاز پیرو مذهب مالکی بود ولی بعد تغییر مذهب داده و شیعه شد، اما در سلک فرقه اسماعیلیه در آمد یعنی از آن گروه که عقیده دارند اسماعیل فرزند امام جعفر صادق(ع) امام غائب است. البته برخی از علمای شیعه مانند علامه مجلسی[۱] و محدث نوری[۲] او را شیعه می‌دانند و می‌گویند او در برابر سلاطین اسماعیلیه تقیه می‌کرده است.

انگیزه نگارش

هدف نویسنده کتاب از مقدمه وی آشکار می‌شود که گوید بدعتی بدتر از این نیست که مفضول به منزله فاضل تلقی شود و جای او را بگیرد و ثوابی بالاتر از آن نخواهد بود که حق تبیین شود و شبهه رفع گردد.[۳]

روش تألیف

قاضی نعمان این کتاب را بر خلاف کتاب شرح الاخبار به شیوه حدیثی نیاورده و گزارش‌ها و حکایات را به صورت پیوسته ذکر می‌کند. مؤلف سعی کرده در برابر هر نفر که از او بدی‌هایی ذکر کرده به خوبی‌های شخص مقابل او بپردازد چنانکه در کتاب دیگرش شرح الاخبار می‌نویسد:

کتابی تألیف کرده‌ام به نام مناقب و مثالب که در آن فضیلت هاشم و فرزندانش در جاهلیت و اسلام و برتری آنان بر عبد شمس و فرزندانش را بیان کرده‌ام. در این کتاب موازنه را رعایت کرده و هر نفر را در برابر شخص دیگر آورده‌ام.[۴] نام بردن قاضی نعمان از این کتاب در اثر دیگرش، تردید درباره انتساب آن به مؤلف را از بین می‌برد.

محتوای کتاب

کتاب مناقب و مثالب قاضی نعمان، مشتمل بر ذکر مناقب بنی‌هاشم و از میان ایشان اجداد و خاندان رسول خدا(ص) و اهل بیت آن حضرت است. مثالب ذکر شده در این کتاب هم درباره بنی عبدشمس و خاندان ابوسفیان و به خصوص معاویه، یزید، عثمان، مروان و فرزندان اوست. این کتاب نیز در بردارنده شرح حال ائمه با تأکید بر فضائل آنان تا امام صادق(ع) است. برخی از عناوین کتاب عبارتند از:

نسخه‌ها و چاپ

این کتاب با تحقیق ماجد العطیة توسط موسسه الاعلمی للمطبوعات در بیروت منتشر شده است.

پانویس

  1. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۳۸.
  2. نوری، خاتمه مستدرک، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۱۲۸.
  3. مغربی، المناقب و المثالب، ۱۴۰۸ق، مقدمه کتاب.
  4. مغربی، شرح الاخبار، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۹۸.
  5. مغربی، المناقب و المثالب، ۱۴۰۸ق، فهرست کتاب.

منابع

  • نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، بیروت، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.

مغربی، نعمان بن محمد، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار علیهم السلام، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۴ق.

  • مغربی، نعمان، المناقب و المثالب، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۲۳ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.
  • مرکز تحقیقات علوم اسلامی، نرم افزار سیره معصومان.

پیوند به بیرون