سریه

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

سَريِّه یا بعث، به جنگ‌هایی در دوره پیامبر اکرم(ص) اطلاق می‌شود که بدون حضور مستقیم پیامبر (ص) و به فرماندهی يكى از اصحاب بوده است.

معنای سریه

درباره وجه تسیمه سریه دو احتمال مطرح ساخته‌اند:[۱]

  1. «سریه» به سپاهی اطلاق می‌شود که شمار افراد آن نهایت تا چهارصد نفر می‌رسدو به عبارتی این سپاه، گزیده یک سپاه و چیرگان آن‌است.
  2. احتمال دیگر آن‌که این گروه یا سپاه به‌طور مخفیانه و سرّی اعزام می‌شود.

البته گفته‌اند که احتمال دوم صحیح نیست، زیرا «سرّ» از لحاظ لغوی غیر از «سَرِی» است.

تعداد سریه‌های رسول خدا (ص)

ابن اسحاق می‌گوید: بعث‌ها و سریه‌های رسول خدا سی و هشت بعث یا سریه بود. مسعودی از جمعی، سی و پنج بعث و سریه و از طبری چهل و هشت سریه و از بعضی شصت و شش سریه و بعث نقل می‌کند. طبرسی در اعلام الوری سی و شش سریه می‌نویسد.[۲]

نام سریه نیروهای اسلام فرمانده نیروهای دشمن فرمانده مکان تاریخ نتیجه جنگ
سریه عبدالله بن جحش ۸ نفر از مهاجرین عبدالله بن جحش ۴ نفر عمروبن الحضرمی نخله رجب، ۲ هجری کشته دادن مشرکین
غنیمت بردن مسلمانان برای نخستین بار
سریه زید بن حارثه ۱۰۰ نفر سواره زید بن حارثه قافله قریش صفوان بنی امیه قرده ربیع‌الاول، ۲ هجری عزیمت مشرکان از منطقه
سریه ابی سلمه ۱۵۰ نفر پیاده و سواره ابوسلمه فرزند بنی اسد طلیحه ---- ذی‌الحجه، ۲ هجری شکست و فرار بنی اسد
سریه عبدالله بن انیس گشت اطلاعاتی عبدالله بن انیس بنی لحیان خالد بن ابوسفیان نخیله ذی‌الحجه، ۲ هجری کشتن خالد
پراکندگی قوای بنی لحیان
سریه عبدالله بن عتیک ۱نفر عبدالله بن عتیک یهود خیبر نامعلوم خیبر ذی‌القعده، ۵ هجری کشتن ابی حقیق
سریه عکاشه ۴۰ نفر پیاده عکاشه بنی اسد قبیله بنی اسد نامعلوم غمر ربیع‌الاول، ۶ هجری فرار بنی اسد
۲۰۰ شتر غنیمت
سریه محمد بن مسلمه ۱۰ نفر محمد بن مسلمه بنی ثعلبه نامعلوم ذوالقصه ربیع الاول، ۶ هجری ----
سریه ابن عبیده ۴۰ نفر ابوعبیده جراح بنی محارب نامعلوم ذوالقصه ربیع الاول، ۶ هجری ----
سریه زید بن حارثه ۴۰ نفر زید بن حارثه بنی سلیم نامعلوم جموم ربیع‌الاخر، ۶ هجری فرار مشرکان
غنیمت گرفتن گوسفندان
سریه زید بن حارثه ۴۰ نفر بنی سلیم کاروان قریش نامعلوم عیص جمادی‌الاول، ۶ هجری گرفتن کاروان و اسیر
سریه عبدالرحمن بن عوف ۱۵ نفر عبدالرحمن بنی کلب نامعلوم دومة‌الجندل شعبان، ۶ هجری اسلام آوردن قبیله بنی‌کعب
سریه ابی قتاده ۵ نفر ابوقتاده بطن افتحم نامعلوم بطن اضم(اضنحم) رمضان، ۸ هجری پیروزی مسلمانان
سریه علی بن ابیطالب ۱۵۰ نفر علی(ع) محله آل حاتم نامعلوم قبیله طی ربیع‌الاخر، ۹ هجری

پیروزی و نابودی بت فلس

سریه علی بن ابیطالب ۳۰۰ نفر علی(ع) مردم یمن ---- یمن رمضان، ۱۰ هجری پیروزی کامل
سریه علی بن ابیطالب ۱۰۰ نفر علی(ع) قبیله سعد نامعلوم فدک شعبان، ۸ هجری پیروزی بدون برخورد نظامی
سریه زید بن حارثه ۱۰۰ نفر زید قبیله بدر ام قرند وادی‌القری شعبان، ۶ هجری کشتن امیربن زارع
گرفتن اسیر
سریه عبدالله بن رواحه ۳۰ نفر عبدالله قبیله امیربن زارع امیربن زارع وادی‌القری شوال، ۶ هجری اسارت و کشتن
سریه کرز بن جابر غبری ۲۰ نفر سوار کرز عرانیان نامعلوم ---- ---- کشتن دو نفر از مشرکان
عدم دسترسی به ابوسفیان
سریه عمرو بن امیه نمیری ۲ نفر عمرو ابوسفیان ---- مکه ---- کشتن دو نفر از مشرکان
عدم دسترسی به ابوسفیان
سریه عمر بن خطاب ۳۰ نفر عمر ----- ---- تربه شعبان، ۷ هجری مراجعت بدون درگیری
سریه ابوبکر ---- ---- ---- ---- فدک شعبان، ۷ هجری تادیب بنی کلاب
سریه بشیر ۳۰نفر بشیر قبیله بنی‌مره ---- فدک ۷ هجری کشته شدن بعضی از مسلمانان
مجروح شدن فرمانده
سریه زبیر بن عوام ---- زبیر ---- ---- فدک ۷ هجری پیروزی زبیر
سریه غالب لیث ۱۳۰ نفر عالب ---- ---- نجد رمضان، ۷ هجری پیروزی مشرکان
سریه بشیر سعد انصاری ۳۰۰ نفر بشیر ---- ---- یمن رمضان، ۷ هجری تادیب بنی سلیم
سریه ابی‌العوجا ۵۰ نفر ابو‌العوجا ---- ---- دیار بنی سلیم ذی‌الحجه، ۷ هجری شکست مسلمانان
سریه لیث چند نفر غالب جمعی از مشرکان نامعلوم کویه صفر، ۸ هجری پیروزی و غنیمت
سریه غالب لیث ۲۰۰۰ نفر غالب بنی صره نامعلوم فدک صفر، ۸ هجری پیروزی و غنیمت
سریه شجاع بن وهب ۲۴ نفر غالب جمعی از مشرکان نامعلوم ---- ربیع‌الاول، ۸ هجری تأدیب و گوش‌مالی
سریه کعب ۲۵ نفر کعب ---- ---- ذات اطلاح ---- تأدیب و گوشمالی
گرفتن غنیمت
سریه خبط ۳۰۰ نفر خبط جهنه ---- ---- ربج، ۸ هجری بدون برخورد
سریه ابی قتاده ۱۵ نفر ابوقتاده حاضر ---- حضره رمضان، ۸ هجری تأدیب
غنیمت گرفتن گوسفندان
سریه حمزه ۳۰ نفر از مهاجران حمزة بن عبدالمطلب ۳۰۰ نفر سواره ابوجهل‌بن هشام احمیص رمضان، ۱ هجری بدون درگیری
سریه عبیده بن حارث ۶۰ نفر عبیده بن حارث ۲۰۰ نفر سواره و پیاده ابوسفیان صحرای رابغ شوال، ۱ هجری فقط یک تیر توسط سعد پرتاب شد.
سریه سعد بن ابی ‌وقاص ۳۰ نفر از مهاجران سعد بن ابی‌وقاص ---- ---- خرار ذی‌القعده، ۱ هجری فرار مشرکان
سریه خالدبن ولید ---- ---- ---- ---- بحران ربیع‌الاول، ۱۰ هجری ----
سریه خالدبن ولید ---- ---- ---- ---- یمن ---- ----
سریه اسامه بن زید ---- ---- ---- ---- بلقاء موته صفر، ۱۱ هجری ----[۳]

نام و ترتیب تاریخی سریه‌های رسول خدا (ص)

  1. سریه «حمزه بن عبدالمطلب» به ساحل دریا، در ناحیه «عیص»- سال دوم بعد از غزوه ابواء.
  2. سریه «عبیده بن حارث بن مطّلب» به پایین‌تر از «ثنیه المرّه»- سال دوم بعد از غزوه أبواء. [۴]
  3. سریه «سعد بن ابی وقاص» به «خرّار» آبگاهی در «جحفه»- بعد از سریه حمزه، سال دوم.
  4. سریه «عبد اللّه بن جحش» به «نخله»- در ماه رجب، بعد از بدر اولی.
  5. سریه «عمیر بن عدی» [۵]- رمضان سال دوم.
  6. سریه «سالم بن عمیر» برای کشتن «أبی عفک»- ماه شوّال سال دوم.
  7. سریه «محمّد بن مسلمه» برای کشتن «کعب بن أشرف»- ربیع الاول سال سوم.
  8. سریه «زید بن حارثه» به «قرده»- جمادی الآخر سال سوم.
  9. سریه «مرثد بن ابی مرثد غنوی»: سریه «رجیع»- صفر سال چهارم. [۶]
  10. سریه «منذر بن عمرو»: سریه «بئر معونه»- صفر سال چهارم. [۷]
  11. سریه «ابو سلمه بن عبد الاسد» به سرزمین «قطن»- محرّم سال چهارم.
  12. سریه «عبد اللّه بن انیس» جهنی برای کشتن «سفیان بن خالد بن نبیح هذلی لحیانی»- محرّم سال چهارم.
  13. سریه «عمرو بن أمیه ضمری» و «سلمه بن أسلم بن حریش» به مکه بر سر «أبو سفیان»- سال چهارم. [۸]
  14. سریه «أبو عبیده بن جرّاح» به «سیف البحر»- ذی الحجّه سال پنجم.[۹]
  15. سریه «عبد اللّه بن عتیک» برای کشتن «أبو رافع سلّام بن أبی الحقیق» رمضان سال ششم.
  16. سریه «محمّد بن مسلمه» به سمت «قرطاء» بر سر «بنی بکر بن کلاب» محرّم سال ششم.
  17. سریه «عمر بن خطاب» از غزوه لحیان بر سر قاره- ربیع الأول سال ششم.
  18. سریه «هلال بن حارث مزنی» از غزوه لحیان بر سر «بنی مالک بن فهر»- ربیع الأوّل سال ششم.
  19. سریه «بشر بن سویید جهنی» از غزوه لحیان بر سر «بنی حارث بن کنانه»- ربیع الأوّل سال ششم.
  20. سریه «سعد بن عباده جهنی به غمیم- ربیع الأوّل سال ششم.
  21. سریه «عکاشه بن محصن أسدی» تا «غمر» آبگاهی از بنی أسد- ربیع الأوّل سال ششم.
  22. سریه «محمّد بن مسلمه» به «ذی القصّه» بر سر «بنی ثعلبه» و «بنی- عوال»- ربیع الآخر[۱۰]
  23. سریه «أبو عبیده بن جرّاح» به «ذی القصّه» بر سر بنی ثعلبه و بنی- عوال- ربیع الآخر سال ششم.
  24. سریه «أبو عبیده بن جرّاح» به «ذی القصّه» در راه عراق.[۱۱]
  25. سریه «زید بن حارثه» به «جموم»: سرزمین «بنی سلیم». [۱۲]
  26. سریه «زید بن حارثه» به عیص- جمادی الأولی سال ششم.
  27. سریه «زید بن حارثه» به «طرف» - جمادی الآخره سال ششم.
  28. سریه «زید بن حارثه» به «حسمی» بر سر جذام- جمادی الآخره سال ششم.
  29. سریه «زید بن حارثه» به «مدین».[۱۳]
  30. سریه «زید بن حارثه» به «وادی القری» بر سر «أمّ قرفه»- رجب سال ششم.
  31. سریه «علی بن ابی طالب (ع)» به «فدک» بر سر «سعد بن بکر»- شعبان سال ششم.
  32. سریه «عبد الرحمن بن عوف» به «دومه الجندل» بر سر «بنی کلب»- شعبان سال ششم.
  33. سریه «ابو عبیده بن جراح» به دو کوه «أجأ» و «سلمی».[۱۴]
  34. سریه «زید بن حارثه» به «وادی القری»- رمضان سال ششم.
  35. سریه «عبد اللّه بن رواحه» به «خیبر» [۱۵].
  36. سریه «عبد اللّه بن رواحه» به «خیبر» بر سر «یسیر بن رزام» یهودی- شوّال سال ششم.
  37. سریه «کرز بن جابر فهری» به «ذی الجدر»- شوّال سال ششم.
  38. سریه «عمر بن خطّاب» به «تربه»- شعبان سال هفتم.
  39. سریه «أبو بکر» به «نجد» بر سر «بنی کلاب»- شعبان سال هفتم.
  40. سریه «بشیر بن سعد» به «فدک» بر سر «بنی مرّه»- شعبان سال هفتم.
  41. سریه «زبیر بن عوام» به «فدک» بر سر «بنی مرّه».
  42. سریه «غالب بن عبد اللّه لیثی» به «میفعه» بر سر «بنی ثعلبه» و «بنی عوال»- رمضان سال هفتم.
  43. سریه «بشیر بن سعد» به «یمن» و «جبار» در ناحیه خیبر [۱۶].
  44. سریه «ابن أبی العوجاء» بر سر «بنی سلیم»- ذی الحجه سال هفتم.
  45. سریه «عبد اللّه بن أبی حدرد أسلمی» به «غابه»- ذی حجّه سال هفتم.
  46. سریه «محیصه بن مسعود» به ناحیه فدک- ذی حجّه سال هفتم.
  47. سریه «عبد اللّه بن أبی حدرد» به «إضم»- ذی حجّه سال هفتم.
  48. سریه «غالب بن عبد اللّه لیثی» به «کدید» بر سر «بنی ملوّح» [۱۷] صفر سال هشتم.
  49. سریه «غالب بن عبد اللّه لیثی» به «فدک» بر سر «بنی مرّه»- صفر سال هشتم.
  50. سریه «کعب بن عمیر غفاری» به «ذات أطلاح» از سرزمین شام- ربیع الأوّل سال هشتم.
  51. سریه «شجاع بن وهب أسدی» به «سی»: آبی از «ذات عرق»- ربیع الأوّل سال هشتم.
  52. سریه «عیینه بن حصن فزاری» بر سر «بنی العنبر».
  53. سریه «قطبه بن عامر بن حدیده» به «تباله» بر سر قبیله «خشعم» بعد از سریه شجاع بن وهب.
  54. سریه «مؤته»- جمادی الأولی سال هشتم.
  55. سریه «عمرو بن عاص»: سریه «ذات السلاسل» آبی در آن طرف وادی القری بر سر «بلی» و «قضاعه»- جمادی الآخره سال هشتم.
  56. سریه «أبو عبیده بن جرّاح»: سریه «خبط» بر سر «جهینه»- رجب سال هشتم.
  57. سریه «أبو قتاده بن ربعی أنصاری» به «خضره» از سرزمین نجد، مسکن محارب بر سر «غطفان» شعبان سال هشتم.
  58. سریه «أبو قتاده به «بطن إضم»- رمضان سال هشتم [۱۸].
  59. سریه «خالد بن ولید» برای ویران کردن بتخانه «عزّی».[۱۹]
  60. سریه «أبو عامر أشعری» به «أوطاس»- بعد از حنین.[۲۰]
  61. سریه «عمرو بن عاص» به «رهاط» برای ویران کردن بتخانه «سواع»- رمضان سال هشتم.
  62. سریه «سعد بن زید أشهلی» به «مثلّل» برای ویران کردن بتخانه «مناه»- رمضان سال هشتم.
  63. سریه «خالد بن سعید بن عاص» به «عرنه»- رمضان سال هشتم.
  64. سریه «هشام بن عاص» به «یلملم»- رمضان سال هشتم.
  65. سریه «طفیل بن عمرو دوسی» برای خراب کردن بتخانه «ذی- الکفّین» بت «عمرو بن حممه دوسی»- شوّال سال هشتم.
  66. سریه «غالب بن عبد اللّه» بر سر «بنی مدلج» (بعد از فتح مکه).
  67. سریه «عمرو بن أمیه» بر سر «بنی الهذیل» [۲۱] بعد از فتح مکه.
  68. سریه «عبد اللّه بن سهیل بن عمرو» بر سر «بنی معیص» و «محارب بن فهر»- بعد از فتح مکه.
  69. سریه «خالد بن ولید» بر سر «بنی جذیمه».
  70. سریه «ضحّاک بن سفیان کلابی» بر سر «بنی کلاب»- ربیع الأوّل سال نهم.
  71. سری‌های که «ثمامه بن أثال حنفی» را اسیر کرد. [۲۲]
  72. سریه «علقمه بن مجزّز مدلجی» به بندر «شعیبه»- ربیع الآخر سال نهم.
  73. سریه «عکاشه بن محصن أسدی» به جناب: سرزمین عذره و بلی -ربیع الآخر سال نهم.
  74. سریه «علی بن أبی طالب» برای خراب کردن بتخانه «فلس» از «بنی طیئ» ربیع الآخر سال نهم.
  75. سریه «خالد بن ولید» به «دومه الجندل» بر سر «أکید بن عبد الملک»- ربیع الآخر سال نهم.
  76. سریه «خالد بن ولید» بر سر بنی حارث بن کعب- ربیع الآخر یا جمادی الأولی سال دهم.
  77. سریه «أسامه بن زید» به «أبنی» از ناحیه «بلقاء»- صفر سال دهم.
  78. سریه «خالد بن ولید» بر سر «بنی عبد المدان» در نجران - ربیع الأوّل سال دهم.
  79. سریه «علی بن أبی طالب» به یمن [۲۳]- رمضان سال دهم.
  80. سریه «خالد بن ولید» به یمن [۲۴].
  81. سریه «اسامة بن زید» به سرزمین «بلقاء» و «أذرعات» و «مؤته»- صفر سال یازدهم.
  82. سریه «بنی عبس».

تعریف بعضی واژه‌ها

مسعودی می‌نویسد:

  • سرایا از سه تا پانصد نفر است که در شب بیرون روند.
  • سوارب: دسته‌هائی است که روز بیرون روند.
  • مناسر: بیش از پانصد نفر و کمتر از هشتصد نفر.
  • جیش: سپاهی است که شماره‌اش به هشتصد نفر برسد.
  • خشخاش: بیش از هشتصد و کمتر از هزار نفر.
  • جیش ازلم: سپاهی است که به هزار نفر برسد.
  • جیش جحفل: سپاهی است که به چهار هزار نفر برسد.
  • جیش جرّار: سپاهی است که به دوازده هزار نفر برسد.
  • هرگاه سرایا و سوارب پس از بیرون رفتن، پراکنده و دسته دسته شدند، کمتر از چهل نفر «جرائد» و از چهل تا کمتر از سیصد «مقانب» و از سیصد تا کمتر از پانصد نفر «جمرات» است. و هرگاه چهل مرد را می‌فرستادند، آن‌ها را «عصبه» می‌نامیدند.
  • «کتیبه»: سپاهی است که فراهم گشته و پراکنده نشود.
  • «حضیره»: از ده نفر به پائین را گویند که به جنگ فرستاده شوند.
  • «أرعن»: سپاه بزرگ بی‌مانند. «خمیس»: سپاه عظیم را گویند.[۲۵]

مطالعه بیشتر

پانویس

  1. النهایه، ج ۲، ص ۱۵۹
  2. اعلام الوری، ص ۶۹- ۷۰.
  3. حسنی، ص۹۱-۹۳
  4. در تقدیم و تأخیر و مصادف بودن این دو سریه اختلاف است: بعضی سریه «عبیده» را مقدّم و بعضی هر دو را در یک زمان نوشته‌اند.
  5. جوامع السیره عمرو بن عدی (ص ۲۱، چاپ دار المعارف مصر) م. برای کشتن «عصماء» دختر «مروان»
  6. امتاع الاسماع، جلد ۱، صفحه ۱۷۴
  7. امتاع الاسماع، جلد اول، صفحه ۱۷۰.
  8. التنبیه و الاشراف، ص ۲۱۳.
  9. التنبیه و الاشراف، ص ۲۱۷
  10. التنبیه و الاشراف: ربیع الاول (ص ۲۱۹، چاپ بیروت) م.سال ششم.
  11. احتمالاً تکرار است. م. ربیع الآخر سال ششم
  12. سیره النبی، ج ۴، ص ۲۸۴..- ربیع الآخر سال ششم.
  13. سیره النبی، ج ۴، ص ۳۱۲.
  14. التنبیه و الاشراف، ص ۲۱۸
  15. سیره النبی، ج ۴، ص ۲۹۲. یعقوبی، ص ۴۳۸
  16. ر. ک: سیره النبی، ج ۴، ص ۲۸۴. امتاع الاسماع، ص ۳۳۵.- در شوّال سال هفتم
  17. سیره النبی، ج ۴، ص ۲۸۲. امتاع الاسماع، ص ۳۴۲- ۳۴۳.-
  18. از ۵۲- ۵۸: سیره النبی، ج ۴، ص ۲۹۶. یعقوبی، ص ۴۳۸
  19. انسان العیون، ج ۳، ص ۲۲۱
  20. انسان العیون، ج ۳، ص ۲۲۵
  21. در نسخه اصل بر این گونه است ولی صحیح: بنی دیل است. ر. ک: تاریخ یعقوبی ص ۴۳۷. اعلام الوری ص ۶۹- ۷۰.
  22. سیره النبی، ج ۴، ص ۳۱۵
  23. سیره النبی، ج ۴، ص ۳۱۹.
  24. سیره النبی، ج ۴، ص ۳۱۹
  25. آیتی، تاریخ پیامبر اسلام، ص ۲۸۳

منابع

  • آیتی، محمد ابراهیم، تاریخ پیامبر اسلام، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۸ ش.
  • ابن اسحاق، سیره النبی، چاپ مصطفی الحلبی، ۱۳۵۵ ه. م.
  • ابن اثیر، مبارک بن محمد، النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، قم، موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، ۱۳۷۶ ق.
  • حسنی، علی اکبر، تاریخ تحلیلی صدر اسلام، تهران، انتشارات پیام نور.
  • طبرسی؛ فضل بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، تحقیق علی اکبر غفاری بیروت، دارالمعرفه، ۱۳۹۹ ق.
  • مقریزی، احمد بن علی، امتاع الاسماع، بیروت، دار الکتب العلمیه.
  • مسعودی، علی بن حسین، التنبیه و الاشراف، تهران، شرکت انتشارات علمی فرهنگی، ۱۳۵۶ ش.