فهرست اسماء مصنفی الشیعة (کتاب)
 | |
| اطلاعات کتاب | |
|---|---|
| عنوان اصلی | فهرست أسماء مصنّفی الشیعة |
| نویسنده | احمد بن علی نجاشی |
| موضوع | علم رجال، کتاب‌شناسی |
| زبان | عربی |
| اطلاعات نشر | |
| ناشر | جامعه مدرسین حوزه علمیه قم |
| تاریخ نشر | ۱۴۰۷ق |
فهرست أسماء مُصنّفی الشیعة یا رجال نجاشی، تألیف احمد بن علی بن احمد نجاشی (۳۷۲ـ۴۵۰ق)، از منابع اصلی رجال و کتاب‌شناسی شیعه شناخته می‌شود که به معرفی نویسندگان شیعه و آثار آنان می‌پردازد. براساس منابع، این کتاب با هدف پاسخ به ادعای مخالفان شیعه درباره نداشتن پیشینه علمی و آثار مکتوب تألیف شده است.[۱] نجاشی در این اثر، افزون‌بر معرفی مؤلفان و کتاب‌هایشان، به ارزیابی راویان نیز پرداخته است.[۲]
به گفته پژوهشگران، با توجه به اشاره به وفات محمد بن عبدالملک تبان در سال ۴۱۹ق و دعای بقا برای سید مرتضی (درگذشته ۴۳۶ق)، زمان تألیف کتاب را میان سال‌های ۴۱۹ تا پیش از ۴۳۶ق دانسته‌اند.[۳] نجاشی ابتدا مؤلفان عصر پیامبر(ص) یا نزدیک به آن دوره و سپس دیگر صاحبان آثار را معرفی کرده است. در ترتیب نام‌ها، تنها حرف نخست اسم رعایت شده است. عنایت‌الله قهپایی در قرن یازدهم کتاب را برای سهولت استفاده براساس حروف الفبا بازتنظیم کرد، اما نسخه این تنظیم در دسترس نیست.[۴]
این کتاب نزدیک به هزار نویسنده شیعه را معرفی می‌کند و در صورت ذکر نویسندگان با مذاهب دیگر، از جمله اهل سنت، واقفی، زیدی و فطحی، مذهب آنان را نیز مشخص می‌سازد.[۵] نجاشی همچنین ۱۴۱ مورد از راویان را به دلایلی چون ضعف، فساد مذهب و اعتقاد یا ضعف در نقل حدیث تضعیف کرده است.[۶] کتاب با معرفی ابورافع، از خدمتکاران پیامبر(ص) و صاحب کتاب «السنن والأحکام والقضایا»، آغاز می‌شود و با معرفی ابویعقوب جعفی کوفی پایان می‌یابد که احمد بن میثم از کتاب او روایت کرده است.[۷]
به گفته پژوهشگران، نجاشی از آثار و گزارش‌های عالمان رجال و حدیث، از جمله حسین بن عبیدالله غضائری، ابن‌نوح سیرافی، شیخ مفید، ابوعمرو کشی، محمد بن حسن بن ولید و ابن‌عقده بهره برده است.[۸] به گفته برخی منابع، او در نقل از افراد غیر ثقه احتیاط می‌کرد و از تعبیرهایی مانند «قال فلان» و «ذکر فلان» یا واسطه قرار دادن افرادی چون شیخ مفید بهره می‌برد. کتاب او همچنین گزارش‌هایی درباره زندگی ائمه(ع) و عرضه برخی آثار بر معصوم دربردارد.[۹] برخی منابع بر جایگاه ویژه او در جرح و تعدیل و اعتماد عالمان به آرای وی تأکید کرده‌اند.[۱۰] سید علی خامنه‌ای، رهبر شهید ایران، نیز رجال نجاشی را از نظر استحکام و اعتبار برتر از رجال و فهرست شیخ طوسی دانسته است.[۱۱]
از نسخه‌های خطی کتاب، نسخه‌ای به خط فضل بن محمد عباسی، متعلق به سال ۱۰۲۱ق، و نسخه‌هایی متعلق به سال‌های ۱۱۰۲ق در کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ۹۶۷ق در کتابخانه آستان قدس رضوی و ۹۸۱ق در کتابخانه تبریز گزارش شده است. نسخه اخیر از روی نسخه‌ای متعلق به سال ۵۵۱ق کتابت شده بود.[۱۲]
پانویس
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳؛ حلی، خلاصة الاقوال، ۱۴۱۷ق، ص۲۱.
- ↑ شمشیری و جلالی، «روش نجاشی در نقد رجال»، ص۵۷؛ دیاری بیدگلی، «جریان‌شناسی غلو و غالیان در رجال نجاشی»، ص۵۰.
- ↑ کتاب‌شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
- ↑ شمشیری و جلالی، «روش نجاشی در نقد رجال»، ص۵۹-۶۳.
- ↑ شمشیری- جلالی، «روش نجاشی در نقد رجال»، ص۵۷.
- ↑ دیاری بیدگلی، «جریان‌شناسی غلو و غالیان در رجال نجاشی»، ص۵۱-۵۴.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۴ـ۶و۴۶۲.
- ↑ شمشیری و جلالی، «روش نجاشی در نقد رجال»، ص۶۳.
- ↑ دائرةالمعارف تشیع، ج۸، ص۱۷۳.
- ↑ قمی، الکنی و الألقاب، ۱۳۶۸ش، ج۳، ص۲۳۹.
- ↑ «بیانات در دیدار جمعی از اساتید و فضلا و طلاب نخبه حوزه علمیه قم»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۵۵.
منابع
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دارالاضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- خوانساری، محمدباقر بن زین العابدین، روضات الجنان فی احوال العلماء و السادات، قم، چاپ اسدالله اسماعیلیان، ۱۳۹۰ق.
- دیاری بیدگلی، محمدتقی، «جریان‌شناسی غلو و غالیان در رجال نجاشی»، مقالات و بررسی‌ها، شماره ۷۷، ۱۳۸۴ش.
- شمشیری، رحیمه و مهدی جلالی، «روش نجاشی در نقد رجال»، فصلنامه علوم حدیث، شماره ۴۰، تابستان ۱۳۸۵ش.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، قم، مؤسسة نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
- قمی، عباس، الکنی و الالقاب، تهران، مکتبة الصدر، ۱۳۶۸ش.
- کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
- نجاشی، احمد بن علی، فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر بـ رجال النجاشی، تخقیق: موسی شبیری زنجانی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۸ق.
- «بیانات در دیدار جمعی از اساتید و فضلا و طلاب نخبه حوزه علمیه قم»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۲۱ مهر ۱۴۰۵ش.