مقاله متوسط
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
شناسه ارزیابی نشده
نارسا

فهرست اسماء مصنفی الشیعة (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
فهرست اسماء مصنفی الشیعة
کتاب رجال نجاشی.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده احمد بن علی نجاشی
موضوع رجال
زبان عربی
مجموعه ۱ جلد
اطلاعات نشر
ناشر جامعه مدرسین
تاریخ نشر ۱۴۰۷ ق

فهرست أسماء مُصنّفی الشیعة یا رجال نجاشی یکی از اصول اولیه شیعه در علم رجال است. مؤلف آن ابوالحسین احمد بن علی بن احمد نجاشی (م۴۵۰) این اثر را به عنوان فهرستی برای اسامی مؤلفان شیعه تألیف کرده و در آن تنها نام بزرگانی را آورده که کتاب و اثری از خود به یادگار گذاشته‌اند. اهمیت کتاب نجاشی آن است که به جهت تقدم کتاب و تخصص نویسنده بر همه کتب رجالی مقدم است.

مؤلف

نوشتار اصلی: احمد بن علی نجاشی

احمد بن علی بن احمد نجاشی در ۳۷۲ق در کوفه به دنیا آمد.[۱]پدر او نیز از محدثین شیعه بود.[نیازمند منبع] کنیه وی بنا بر تحقیق «ابوالحسین» و لقب او «نجاشی» است.[نیازمند منبع]

انگیزه نگارش

نجاشی در مقدمه کتاب، انگیزه تألیف این اثر را سرزنش عده‌ای از مخالفان شیعه درباره عدم پیشینه علمی این فرقه بیان کرده است. وی نوشته است:

«سید مرتضی از مخالفان ما (اهل سنت) نقل نمود که شما شیعیان نه سَلَفی دارید و نه مُصَنّفی؛ از آن جایی که این ادعا، غیر عالمانه است؛ خواستم جواب آن را داده باشم، لذا در حد استطاعتم نام مصنفین شیعه را جمع‌آوری نمودم.»[۲]

تاریخ نگارش

تألیف این کتاب به میانه سال‌های ۴۱۹ تا پیش از ۴۳۶ق برمی‌گردد؛ در آن به وفات محمد بن عبدالملک تبان (م۴۱۹) اشاره شده و هنگام نام بردن از سید مرتضی (م۴۳۶) عبارت «أطال الله بقاءه» به کار رفته است.[۳]

روش تألیف

نجاشی در این کتاب، ابتدا مؤلفین عصر پیامبر(ص) یا نزدیک به زمان ایشان و سپس بقیه صاحبان آثار بر اساس حروف الفباء ذکر شده‌اند. در ترتیب افراد فقط حرف اول نام لحاظ شده و ترتیب حروف دیگر نام و نام پدر و... رعایت نشده است. عنایت الله قهپایی از عالمان قرن یازدهم، کتاب را بر اساس حروف الفبا مرتب نمود تا استفاده از آن آسانتر شود و فوایدی نیز به آن افزود که متأسفانه نسخۀ آن موجود نیست و چاپ فعلی کتاب بر اساس همان ترتیب مؤلف است.[۴]

نجاشی در این کتاب، قریب به هزار نفر از نویسندگان شیعه را ذکر کرده و اگر هم غیر شیعیان (مانند اهل سنت، واقفی، زیدی و فطحی) را آورده، مذهب آنان را یادآور شده است.[۵] او، در رجال خود در مجموع ۱۴۱ مورد راویان را به جهت ضعف، فساد مذهب و اعتقاد آنان و ضعف در نقل احادیث، تضعیف کرده است.[۶]

منابع کتاب

نجاشی، از پیشگامان در رجال و حدیث مانند حسین بن عبیدالله غضائری، ابن نوح سیرافی، شیخ مفید و... بهره برده و از کتب ابو عمرو کشی، محمد بن حسن بن ولید و ابن عقده نیز نقل کرده است.[۷]

اهمیت

گفته شده نجاشی تلاش کرده نقل قول از غیر ثقه نداشته باشد و هر گاه از غیر ثقه نقل کرده، آن را با تعبیر «قال فلان» یا «ذکر فلان» آورده یا افرادی مانند شیخ مفید را واسطه قرار داده است. او به جرح و تعدیل راویان نیز پرداخته. ضمن آنکه در کتابش گزارش‌های جدیدی درباره زندگانی ائمه در بردارد و از عرضه برخی آثار بر معصوم یاد کرده است.[۸]

نسخه‌ها

  • نسخه‌ای از کتاب که به خط فضل بن محمد عباسی و مربوط به سال ۱۰۲۱ق بوده و از نسخه‌هایی نوشته شده که اصل آن‌ها از نسخه‌ای به‌خط ابن ادریس حلی بود و خط سید عبدالکریم بن طاووس و سید محمد بن سید موسوی نیز بر آن نسخه موجود است.
  • نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی مربوط به سال ۹۶۷ق.
  • نسخه‌ای در کتابخانه تبریز مربوط به سال ۹۸۱ق که از نسخه سال ۵۵۱ق نوشته شده است.[۹]

پانویس

  1. حلی،، خلاصة الاقوال، ۱۴۱۷ ق، ص۲۱.
  2. نجاشی، رجال النجاشی، ۱۴۱۶ق، ص۳.
  3. کتاب‌شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
  4. شمشیری- جلالی، روش نجاشی در نقد رجال، ۱۳۸۵ش.
  5. شمشیری- جلالی، روش نجاشی در نقد رجال، ۱۳۸۵ش.
  6. دیاری بیدگلی، جریان‌شناسی غلو و غالیان در رجال نجاشی.
  7. شمشیری- جلالی، روش نجاشی در نقد رجال، ۱۳۸۵ش.
  8. دائرة المعارف تشیع، ج ۸، ص۱۷۳.
  9. تهرانی، الذریعه، ج ۱۰، ص۱۵۵.

منابع

  • تهرانی، آقابزرگ، الذریعه، بیروت، دارالاضواء.
  • نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۶ق.
  • حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال، مؤسسة نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ ق.
  • دائرة المعارف تشیع.
  • شمشیری، رحیمه؛ جلالی، مهدی، روش نجاشی در نقد رجال، علوم حدیث، تابستان ۱۳۸۵ - شماره ۴۰.
  • کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.

پیوند به بیرون