عوامیه
 | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| کشور | عربستان |
| استان | قطیف |
| مساحت | ۴۰ کیلومتر مربع |
| جمعیت کل | ۲۶،۲۷۶ نفر (طبق سرشماری ۱۴۴۳ق) |
| زبان | عربی |
| ادیان | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| جمیعت شیعه | تقریبا ۱۰۰٪ |
| اطلاعات تاریخی | |
| پیشینه تشیع | از نخستین شیعیان و پیروان حضرت علی(ع) از زمان نفوذ و سلطه تغییر وضعیت فهرست محتویات قرمطیان |
عَوّامِیّه، شهری با بافت جمعیتی شیعه دوازده‌امامی در شمال قطیف در شرق عربستان سعودی است. پیشینه حضور شیعیان در این منطقه به قرن نخست قمری و استقرار قبیله عبدالقیس در اقلیم تاریخی بحرین بازمی‌گردد. عوّامیّه از مراکز فعالیت‌های مذهبی و سیاسی شیعیان در دوران حاکمیت آل سعود بوده است. از رویدادهای مهم این شهر می‌توان به اعتراضات در جریان انتفاضه منطقه شرقی (۱۹۷۹م)، جنبش اعتراضی (۲۰۱۱م) به رهبری نمر باقر النمر و تخریب بافت تاریخی حیّ المُسَوَّرَة (۲۰۱۷م) اشاره کرد.
معرفی و جایگاه مذهبی
عوّامیّه، شهری در منطقه قطیف در شرق عربستان است.[۱] این شهر در اوایل قرن پنج هجری،[۲] پس از تخریب شهر زاره به دست قرمطیان، بر ویرانه‌های آن بنا شد.[۳] تمامی ساکنان این شهر را از شیعیان شمرده‌اند.[۴]
پیوند عوّامیّه با تشیع، به استقرار خاندان عبدالقیس[۵] در اقلیم تاریخی «بحرین» بازمی‌گردد؛[۶] چنان‌که برخی نام این شهر را برگرفته از نام «ابوالبهلول العوام بن محمد بن یوسف الزجاج»، از بزرگان قبیله عبدالقیس، می‌دانند.[۷] عوامیه در گذشته از روستاهای متصل به قطیف بود و ازاین‌رو، از مناطق اولیه گسترش تشیع در عربستان به شمار می‌رود.[۸]
شهر عوامیه در دوران حکومت آل‌سعود، به‌عنوان یکی از کانون‌های مقاومت و اعتراضات مردمی در برابر سیاست‌های دولت عربستان شناخته می‌شود.[۹]
مساجد و حسینیه‌های متعددی این شهر را نشان‌دهنده باورهای دینی و فعالیت نهادهای مذهبی در این شهر دانسته‌اند.[۱۰] حسینیه‌های عوّامیّه مانند دیگر شهرهای استان قطیف افزون بر برگزاری آیین‌ها و مراسم مذهبی، در انسجام اجتماعی و تعامل میان ساکنان نقش دارند و از مراکز گردهمایی اجتماعی و آموزش دینی به‌شمار می‌روند.[۱۱]
عوامیه در دوره حاکمیت سعودی
به گفته برخی نویسندگان، پس از تسلط حکومت سعودی بر احساء و قطیف در سال ۱۳۳۱ق (۱۹۱۳م)، شیعیان منطقه شرقی عربستان، از جمله عوّامیه، با محدودیت‌های مذهبی و مدنی روبه‌رو شدند.[۱۳] این محدودیت‌ها شامل ممانعت از برگزاری عزاداری محرم، ساخت و بازسازی مسجدها و حسینیه‌ها و انتشار کتاب‌های دینی شیعه، و نیز کم‌توجهی به صلاحیت محاکم قضایی شیعیان بود.[۱۴] همچنین، گزارش‌هایی از تخریب برخی مسجدها، حسینیه‌ها و بناهای شیعیان در جریان طرح‌های نوسازی شهری و اقدامات امنیتی[۱۵] و محدودیت استخدام آنان در مناصب دولتی، قضایی و نظامی منتشر شده است.[۱۶]
رویدادهای اعتراضی
عوّامیه به‌دلیل پیشینه مخالفت سیاسی با حکومت عربستان در دوره‌های مختلف، از کانون‌های اعتراض به وضعیت شیعیان این کشور بوده است.[۱۷] پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شیعیان منطقه قطیف و احساء، از جمله عوّامیه، در اعتراض به ممنوعیت برگزاری مراسم عاشورا و تبعیض‌های موجود، راهپیمایی‌های گسترده‌ای برگزار کردند‌که به انتفاضه منطقه شرقی شهرت یافت.[۱۸] گارد ملی عربستان برای مقابله با این تجمعات، ده‌ها تن از جوانان شهر را بازداشت کرد.[۱۹] با این حال، اعتراض‌های مذهبی در منطقه ادامه یافت.[۲۰]
در سال ۲۰۱۱م، عوّامیه از مراکز اعتراضات مدنی شیعیان عربستان بود. معترضان خواستار برخورداری از حقوق شهروندی، رفع تبعیض مذهبی و آزادی زندانیان بودند.[۲۱] رهبری این حرکت را نمر باقر النمر، از علمای عوّامیه، بر عهده داشت.[۲۲] او در سخنرانی‌های خود سیاست‌های مذهبی دولت عربستان را نقد می‌کرد.[۲۳] نمر در سال ۲۰۱۲م زخمی و بازداشت شد و در ژانویه ۲۰۱۶م، به همراه شماری دیگر، اعدام شد.[۲۴]
خاندان‌های شیعه
بافت اجتماعی شهر عوّامیّه غالباً از خاندان‌های شیعه تشکیل شده است که بسیاری از آنها ریشه در قبایل نجد دارند.[۲۵] پیوندهای سببی دیرینه میان خاندان‌های عوّامیه و قطیف و جایگاه تاریخی این منطقه، در شکل‌گیری و ظهور چهره‌های علمی و ادبی شیعه در عوّامیه نقش داشته است.[۲۶] از خاندان‌های شناخته‌شده این شهر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- آل نمر: از خاندان‌های مشهور عوّامیه است. نمر باقر النمر (درگذشته ۱۴۳۷ق/۲۰۱۶م) از افراد این خاندان است.[۲۸]
- آل ابی‌المکارم (آل شیخ): خاندانی علمی که پس از مهاجرت از بحرین در عوّامیّه سکونت گزیدند. سعید ابوالمکارم مؤلف کتاب «أعلام العوّامیّة» از مشاهیر این خاندان است.[۲۹]
- آل فرج: خاندانی با چهره‌های ادبی و نویسنده، از جمله سعود بن محمد فرج (درگذشته ۱۳۶۶ق) و سعود عبدالکریم فرج.[۳۰]
- آل زاهر: از خاندان‌های شناخته‌شده در عرصه خطابه که علی زاهر (درگذشته ۱۳۵۵ق)، صاحب دیوان شعر «بسمة الاسحار» از افراد آن است.[۳۱]
از دیگر خاندان‌های ساکن عوّامیه می‌توان به آل ثُوَیْمِر، آل تُحَیْفَة، آل مُشَیْخِص، آل عُرْجان، آل حماد، آل مَبیوق، آل دُّبَیسی، آل جُرَیدی، مَطَر، عَویٰ و صَباح اشاره کرد.[۳۲]
اماکن تاریخی و مذهبی
بر اساس گزارش سایت علوم القطیف، عوّامیه ۱۷ مسجد و ۴۱ حسینیه دارد.[۳۳] از مساجد این شهر می‌توان به مسجد شیخ محمد در محله مسوّره، مسجد احمد بن محمود، مسجد سید ماجد، مسجد الفتیة المسور و مسجد الرسول الاعظم(ص) اشاره کرد.[۳۴] همچنین مسجد عین الحسین در سال ۲۰۲۰م (۱۳۹۹ش) به‌طور کامل تخریب شد.[۳۵] حسینیه‌های الخنیزی، الشیخ جعفر، العباس، الامام علی و السنان نیز از حسینیه‌های این شهرند.[۳۶]
مسوّره قدیمی‌ترین محله مسکونی عوّامیه بود که بافت سنتی و گذرهای سرپوشیده داشت.[۳۷] بر اساس برخی گزارش‌ها، این محله به نمادی از مقاومت شیعیان در برابر اشغال، بی‌عدالتی و سلطه وهابیت تبدیل شده بود.[۳۸] نیروهای دولت سعودی در سال ۲۰۱۷م بافت تاریخی مسوّره را به‌طور کامل تخریب کردند.[۳۹] در پی این اقدام، شیعیان ساکنان در ۴۸۸ خانه این محله با آوارگی اجباری مواجه شدند.[۴۰] کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل متحد نیز این اقدام را تخریب میراث فرهنگی دانستند.[۴۱]
پانویس
- ↑ جاسر، المعجم الجغرافی للبلاد العربیة السعودیة، بی‌تا، ج۲، ص۱۰۱۵.
- ↑ المسلم، ساحل الذهب الأسود، بی‌تا، ص۵۲.
- ↑ انصاری بویری احمدی، شیعیان عربستان، ۱۳۹۰ش، ص۱۵۷.
- ↑ انصاری بویری احمدی، شیعیان عربستان، ۱۳۹۰ش، ص۱۵۷.
- ↑ المسلم، ساحل الذهب الأسود، بی‌تا، ص۸۰.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۲۵.
- ↑ المسلم، ساحل الذهب الأسود، بی‌تا، ص۵۲؛ انصاری بویری احمدی، شیعیان عربستان، ۱۳۹۰ش، ص۱۵۷.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۲۹.
- ↑ حسن، الشیعة فی المملکة العربیة السعودیة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵۷؛ انصاری بویری احمدی، شیعیان عربستان، ۱۳۹۰ش، ص۱۵۷.
- ↑ «مساجد وحسينيات القطيف»، وبگاه علوم القطیف.
- ↑ «مساجد وحسينيات القطيف»، وبگاه علوم القطیف.
- ↑ «توطئه آل سعود برای حمله به سایر مناطق شیعه نشین عربستان»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ انصاری بویری احمدی، شیعیان عربستان، ۱۳۹۰ش، ص۵۳-۵۴.
- ↑ ابراهیم، الشیعة فی السعودیة، ۲۰۰۷م، ص۹-۱۵؛ موسوی، «وضعیت شیعیان عربستان سعودی»، ص۶۵-۶۶.
- ↑ «آل‌سعود مسجد شیعیان العوامیه را تخریب می‌کند»، خبرگزاری حوزه؛ «العوامية… بلدة سعودية مغلقة»، وبگاه الجزیره نت.
- ↑ الابراهیم و الصادق، الحراک الشیعی فی السعودیة، ۲۰۱۳م، ص۷۳-۷۸؛ «Anti-Shia Bias Driving Saudi Arabia Unrest»، وبگاه دیده‌بان حقوق بشر (HRW).
- ↑ «Saudi Arabia: Security Forces Seal Off Eastern Town»، وبگاه دیده‌بان حقوق بشر(HRW).
- ↑ Jones, "Rebellion on the Saudi Periphery: Modernity Marginalization and the Shiʿa Uprising of 1979", International Journal of Middle East Studies, Vol.38, P.213.,
- ↑ «السيرة الذاتية للشهيد المجاهد الشيخ نمر باقر النمر (ره) بمناسبة ذكرى استشهاده»، وبگاه دارالولایة للثقافة و الإعلام.
- ↑ «ثورة محرم في السعودية»، پایگاه خبری-تحلیلی الخنادق.
- ↑ Wehrey, “The Forgotten Uprising in Eastern Saudi Arabia”, p.11.
- ↑ «السيرة الذاتية للشهيد المجاهد الشيخ نمر باقر النمر (ره) بمناسبة ذكرى استشهاده»، وبگاه دارالولایة للثقافة و الإعلام.
- ↑ «الشيخ النمر والعوامية في ظل التحديات»، صحيفة خبير.
- ↑ «نمر باقر النمر رهبر شیعیان عربستان اعدام شد»، وبگاه شبکه خبری العالم؛ «Sheikh Nimr al-Nimr: Shia cleric was a thorn in Saudi regime's side»، وبگاه روزنامه گاردین.
- ↑ انصاری بویری احمدی، شیعیان عربستان، ص۱۵۸.
- ↑ المسلم، هذه بلادنا - القطيف، ۱۴۱۷ق، ص۴۸.
- ↑ جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۸۷ش، ص۴۲۹.
- ↑ حسن، الشیعة فی المملکة العربیة السعودیة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵۷.
- ↑ حسن، الشیعة فی المملکة العربیة السعودیة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵۸؛ «مناطق شیعه‌نشین عربستان»، مجمع جهانی شیعه‌شناسی.
- ↑ «مناطق شیعه‌نشین عربستان»، مجمع جهانی شیعه‌شناسی؛ حسن، الشیعة فی المملکة العربیة السعودیة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵۸.
- ↑ «مناطق شیعه‌نشین عربستان»، مجمع جهانی شیعه‌شناسی؛ حسن، الشیعة فی المملکة العربیة السعودیة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵۸.
- ↑ انصاری بویری احمدی، شیعیان عربستان، ص۱۵۸-۱۶۰؛ حسن، الشیعة فی المملکة العربیة السعودیة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵۸-۶۰.
- ↑ «مساجد وحسينيات القطيف»، سایت علوم القطیف.
- ↑ «مساجد وحسينيات القطيف»، سایت علوم القطیف.
- ↑ «تخریب مسجد امام حسین (ع) بدست نیروهای سعودی»، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ «مساجد وحسينيات القطيف»، سایت علوم القطیف.
- ↑ «توثيق مسورات التاريخ»، سایت مرآة البحرین.
- ↑ «من قلعة القطيف إلى حيث مسورة العوامية: تاريخ شاهد على انكسار الغزاة»، وبگاه مرآة الجزیرة.
- ↑ «عربستان: محله المسوره العوامیه را به طور کامل تخریب کردیم»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «سياسة الإنتقام والإهمال تمحو تراث القطيف»، وبگاه مرآة الجزیرة.
- ↑ «UNSRs: Saudi Demolition Violates Human Rights»، وبگاه شبکه حقوق مسکن و زمین (HLRN).
منابع
- «آل‌سعود مسجد شیعیان العوامیه را تخریب می‌کند»، خبرگزاری رسمی حوزه‌های علمیه، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ش.
- الابراهیم، بدر، و محمد الصادق، الحراک الشیعی فی السعودیة، بیروت، الشبکة العربیة لابحاث و النشر، چاپ اول، ۲۰۱۳م.
- ابراهیم، فؤاد، الشیعة فی السعودیة، بیروت، دار الساقی، چاپ اول، ۲۰۰۷م.
- انصاری بویری احمدی، علی، شیعیان عربستان، قم، آشیانه مهر، ۱۳۹۰ش.
- «تخریب مسجد امام حسین (ع) بدست نیروهای سعودی»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- «توثيق مسورات التاريخ»، سایت مرآة البحرین، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مه ۲۰۱۷م، تاریخ بازدید: ۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- «ثورة محرم في السعودية»، پایگاه خبری-تحلیلی الخنادق، تاریخ بازدید: ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ش.
- جاسر، حمد، المعجم الجغرافی للبلاد العربیة السعودیة، ریاض، دار الیمامة للبحث و الترجمة و النشر، چاپ اول، بی‌تا.
- «توطئه آل سعود برای حمله به سایر مناطق شیعه نشین عربستان»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۱۸ مهر ۱۴۰۵ش.
- جعفریان، رسول، اطلس شیعه، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۸۷ش.
- حسن، حمزه، الشیعة فی المملکة العربیة السعودیة، بیروت، مؤسسة البقیع لإحیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- «سياسة الإنتقام والإهمال تمحو تراث القطيف»، وبگاه مرآة الجزیرة، تاریخ درج مطلب: ۷ آگوست ۲۰۲۰م، تاریخ بازدید: ۲۰ مهر ۱۴۰۵ش.
- «السيرة الذاتية للشهيد المجاهد الشيخ نمر باقر النمر (ره) بمناسبة ذكرى استشهاده»، وبگاه دارالولایة للثقافة و الإعلام، تاریخ درج مطلب: ۳ ژانویه ۲۰۲۲م، تاریخ بازدید: ۱۰ مهر ۱۴۰۵ش.
- «الشيخ النمر والعوامية في ظل التحديات (1)»، صحيفة خبير الإلكترونية، تاریخ درج مطلب: ۸ نوامبر ۲۰۱۵م، تاریخ بازدید: ۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- «عربستان: محله المسوره العوامیه را به طور کامل تخریب کردیم»، سایت خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۳۹۶ش، تاریخ بازدید: ۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- «مساجد وحسينيات القطيف – إعداد علي الجشي»، وبگاه علوم القطیف، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۴۰۵ش.
- المسلم، محمد سعید، ساحل الذهب الأسود، بیروت، دار المکتبة الحیاة، چاپ دوم، بی‌تا.
- المسلم، محمد سعید، هذه بلادنا - القطيف، ریاض، الرئاسة العامة لرعایة الشباب، چاپ دوم، ۱۴۱۷ق.
- «مناطق شیعه نشین عربستان۲»، سایت مجمع جهانی شیعه شناسی، تاریج بازدید: ۱ مهر ۱۴۰۵ش
- «من قلعة القطيف إلى حيث مسورة العوامية: تاريخ شاهد على انكسار الغزاة»، وبگاه مرآة الجزیرة، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مه ۲۰۱۷م، تاریخ بازدید: ۲۰ مهر ۱۴۰۵ش.
- موسوی، سیده نرجس، «وضعیت شیعیان عربستان سعودی»، دوفصلنامه تخصصی تاریخنامه اسلام، جامعه المصطفی العالمیه، پاییز و زمستان ۱۳۹۸ش.
- «نمر باقر النمر رهبر شیعیان عربستان اعدام شد»، شبکه خبری العالم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ دی ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- «Saudi Arabia: Security Forces Seal Off Eastern Town»، وبگاه دیده‌بان حقوق بشر (HRW)، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آگوست ۲۰۱۷م، تاریخ بازدید: ۱۷ مهر ۱۴۰۵ش.
- «Anti-Shia Bias Driving Saudi Arabia Unrest»، وبگاه دیده‌بان حقوق بشر (HRW)، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آگوست ۲۰۱۷م، تاریخ بازدید: ۱۷ مهر ۱۴۰۵ش.
- «UNSRs: Saudi Demolition Violates Human Rights»، وبگاه شبکه حقوق مسکن و زمین (HLRN)، تاریخ درج مطلب: ۳۰ ژانویه ۲۰۱۷م، تاریخ بازدید: ۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- «Sheikh Nimr al-Nimr: Shia cleric was a thorn in Saudi regime's side»، وبگاه روزنامه گاردین، تاریخ درج مطلب: ۲ ژوئن ۲۰۱۶م، تاریخ بازدید: ۱ مهر ۱۴۰۵ش.
- Jones، Toby Craig، "Rebellion on the Saudi Periphery: Modernity Marginalization and the Shiʿa Uprising of 1979"، International Journal of Middle East Studies، 38، 2006.
- Wehrey، Frederic، "The Forgotten Uprising in Eastern Saudi Arabia"، Carnegie Endowment for International Peace، CP 185، 2013.