مشربه ام‌ابراهیم
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| مکان | مدینه |
مَشربه اُمّ‌ابراهیم از مکان‌های تاریخی و زیارتی مدینه است که به ماریه قبطیه، همسر پیامبر اسلام(ص) منسوب است. ماریه قبطیه در این مکان سکونت داشت و ابراهیم فرزند پیامبر را در آنجا به دنیا آورد. مشربه ام‌ابراهیم در روایات از مکان‌های مورد تأکید برای زیارت و نماز خواندن معرفی شده است. در روایتی که شیخ طوسی نقل کرده، امام صادق(ع) این مکان را از مشاهد برشمرده و به رفتن به آن را توصیه کرده است. قبری منسوب به مادر امام رضا(ع) و قبری منسوب به مادر امام کاظم(ع) در این مشربه وجود داشت.
بنابر گزارش منابع تاریخی، این مکان پیش‌تر متعلق به مُخَیریق یهودی بود و پس از کشته‌شدن او در جنگ احد، به پیامبر(ص) رسید. مسجد این مکان تا اواخر دوره عثمانی مورد توجه بود؛ اما پس از تسلط وهابیان بر حجاز تخریب شد و محوطه آن به قبرستانی محصور تبدیل گردید.
معرفی
مشربه ام‌ابراهیم از جمله مناطق معروف در مدینه است.[۱] مَشرَبه به معنای زمین نرمی است که گیاه به راحتی در آن بروید.[۲] مقصود از ام‌ابراهیم در این تعبیر ماریه قبطیه، همسر پیامبر اسلام، است؛[۳] ماریه قبطیه در این مشربه زندگی می‌کرد[۴] و به همین جهت این مکان با انتساب به او، مشربه ام‌ابراهیم نامیده شد.[۵] ماریه قبطیه در این مکان ابراهیم فرزند پیامبر اسلام را به دنیا آورد.[۶]
مشربه ابراهیم از جمله حیطان سبعه (باغ‌های هفت‌گانه) برشمرده شده است.[۷] در این مکان مسجدی نیز وجود داشته است.[۸] مشربه ام‌ابراهیم در جنوب شرقی مدینه[۹] در نزدیکی مسجد قبا قرار دارد.[۱۰]
جایگاه
مشربه امّ‌ابراهیم را از مکان‌های مهم زیارتی و از بقاع متبرکه در شهر مدینه معرفی کرده‌اند.[۱۱] گفته شده مسلمانان در طول تاریخ، این مکان مقدس را با اهمیت دانسته و مدینه‌شناسان در معرفی آن مطالبی نوشته‌اند.[۱۲] منابع به نماز خواندن پیامبر اسلام در این مکان اشاره کرده‌اند[۱۳] و به همین جهت بعدها در این مکان مسجدی بنا شد.[۱۴] نماز خواندن در این مکان، مستحب برشمرده شده است.[۱۵] گفته شده این مسجد، همواره مورد توجه شیعیان قرار داشته است.[۱۶]
اهل‌بیت(ع) به زیارت مشربه ام‌ابراهیم توصیه و تأکید کرده‌اند.[۱۷] شیخ طوسی روایتی از امام صادق(ع) نقل کرده که امام مشربه ام‌ابراهیم را از مشاهد برشمرده و توصیه به رفتن به آنجا کرده است.[۱۸] در روایت دیگری که کلینی، از محدثان شیعه، آن را از امام صادق(ع) نقل کرده، امام در پاسخ به این سوال که برای زیارت مساجد اطراف مدینه، از کدام مسجد شروع شود، ابتدا به مسجد قبا و سپس به مشربه ام‌ابراهیم اشاره کرده است. امام توصیه به نماز خواندن در این مشربه داشته و در ادامه این مکان را مسکن پیامبر و محل نماز خواندن وی برشمرده است.[۱۹]
گفته‌شده در اطراف بنای مشربه و در قبرستان آن، قبر نجمه مادر امام رضا(ع) و قبر دیگری متعلق به حمیده بربریه مادر امام کاظم(ع) وجود داشته است.[۲۰] همچنین گزارش شده قبر جمعی از امام‌زادگان و دوستداران اهل بیت(ع) نیز در آنجا بوده است.[۲۱] بنابر گزارش برخی منابع از جمله تفسیر قمی، پیامبر اسلام که به جهت مسائلی از برخی زنان خود کناره گرفته بود، در حدود یک ماه از آن‌ها جدا شد و در طول این مدت در مشربه ام‌ابراهیم ساکن گردید.[۲۲] گفته شده پیامبر بعدها این مکان را وقف کرد.[۲۳]
در دوران سعودی
بنای مشربه ام‌ابراهیم تا اواخر دوره عثمانی مورد توجه بود.[۲۴] اما پس از تسلط وهابیان بر حجاز، آنجا نیز مانند بسیاری از بِقاع مُتبرکه، منهدم گردید.[۲۵] دولت سعودی پس از تخریب آنجا، پیرامون آن را با بلوک‌های سیمانی دیوار کشیده، درِ آهنی گذاشت تا مانع ورود زائران شوند.[۲۶] این بنا به صورت قبرستانی مخروبه در آمد که کسی اجازه ورود به آن را ندارد.[۲۷] رسول جعفریان در کتاب آثار اسلامی مکه و مدینه گزارش کرده که در آن دوره زمانی، شمار زیادی از زائران، در پشت در بسته آن می‌روند.[۲۸]
از مخیریق یهودی تا ماریه قبطیه
بنابر گزارش منابع تاریخی، مشربه ام‌ابراهیم که هنوز به این نام خوانده نمی‌شد، متعلق به شخصی به نام مُخَیریق از یهودیان مدینه بود. در زمان جنگ احد او به یاری پیامبر رفت. وی به هنگام حرکت گفت اگر کشته شد، اموالش برای پیامبر اسلام باشد. او در جنگ احد کشته شد و پیامبر خدا وی را «خَیر یَهُود» خواند. بدین ترتیب اموال او از جمله مشربه ام‌ابراهیم به پیامبر رسید.[۲۹] این باغ در دست پیامبر بود تا اینکه میان همسران پیامبر اختلاف‌هایی پدید آمد و در نهایت پیامبر ماریه قبطیه را که توجه ویژه‌ای به او داشت، به آن مشربه برد و مشربه به مشربه ام‌ابراهیم مشهور گردید.[۳۰] پیامبر (ص) برای دیدار ماریه به این مشربه رفت‌وآمد داشت.[۳۱]
پانویس
- ↑ مدنی شیرازی، الطراز الأول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص۱۵۹.
- ↑ فکری، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ۱۳۹۳ش، ص۲۴۵.
- ↑ شُرّاب، المعالم الاثیرة فی السنة و السیره، ۱۴۱۱ق، ص۲۵۳.
- ↑ ذاکری، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ ابن‌سعد کاتب واقدی، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۹۰.
- ↑ ابن‌شهر آشوب، مناقب آل أبی طالب(ع)، ۱۳۷۹ق، ج۱، ص۱۶۲.
- ↑ ابن‌طلاع، أقضیة رسول‌الله (ص)، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۲.
- ↑ شُرّاب، المعالم الاثیرة فی السنة و السیره، ۱۴۱۱ق، ص۲۵۳.
- ↑ کعکی، معالم المدینة المنورة بین المعمارة و التاریخ، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۱۲۰.
- ↑ عاملی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، ۲۰۰۷م، ص۲۷۳
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ سمهودی، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۳۵؛ ابن‌ضیاء، تاریخ مکة المشرفة و المسجد الحرام و المدینة الشریفة و القبر الشریف، ۱۹۹۶م، ص۳۰۲.
- ↑ صبری باشا، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ۲۰۰۴م، ج۴، ص۶۹۰.
- ↑ عاملی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، ۲۰۰۷م، ص۲۷۳
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۹۹.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۷.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۶۰.
- ↑ عاملی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، ۲۰۰۷م، ص۲۷۳
- ↑ ذاکری، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۹۲.
- ↑ ابن‌شبه نمیری، عمر بن شبه، تاریخ مدینه منوره، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۱۷۴.
- ↑ فکری، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ۱۳۹۳ش، ص۲۴۷.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ نجمی، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا (ص)»، ص۹۸.
- ↑ ذاکری، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ جعفریان، آثار اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۸۷ش، ص۲۹۹.
- ↑ ابن‌سعد کاتب واقدی، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۸۹.
- ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۷۱.
- ↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۷۱.
منابع
- ابن‌سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، محقق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
- ابن‌شبه نمیری، عمر بن شبه، تاریخ مدینه منوره، مترجم: حسین صابری، تهران، مشعر، ۱۳۸۰ش.
- ابن‌شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، قم، انتشارات علامه، چاپ اول، ۱۳۷۰ق.
- ابن‌ضیاء، محمد بن احمد، تاریخ مکة المشرفة و المسجد الحرام و المدینة الشریفة و القبر الشریف، محقق: ایمن نصر ازهری، علاء ابراهیم ازهری، بیروت، ۱۹۹۶م.
- ابن‌طلاع، محمد بن فرج، أقضیة رسول‌الله (ص)، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۲۶ق.
- جعفریان، رسول، آثار اسلامی مکه و مدینه، تهران، نشر مشعر، چاپ نهم، ۱۳۸۷ش.
- ذاکری، علی‌اکبر، «ماریه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهیم، مجله پیام زن، شماره ۱۹۷، مرداد ۱۳۸۷ش»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید:۲۸ مهر ۱۴۰۵ش.
- سمهودی، علی بن عبدالله، وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفی، محقق: خالد عبدالغنی محفوظ، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۲۰۰۶م.
- شُرّاب، محمد محمدحسن، المعالم الاثیرة فی السنة و السیره، مقدمه: علی جمعه، بیروت، دار الشامیة، ۱۴۱۱ق.
- شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، محقق، حسن موسوی خرسان، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- صبری باشا، ایوب، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب ترجمه ماجده معروف، حسین مجیب المصری، عبدالعزیز عوض، قاهره، دارالآفاق العربیة، ۲۰۰۴م.
- عاملی، رضا علی حجازی، آداب الحج المعنویة و أسراره الملکوتیة، مقدمه‌نویس: کاظم حسینی حائری، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۲۰۰۷م.
- فکری، مسعود، فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، با همکاری: احمد علائی، تهران، مشعر، ۱۳۹۳ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: سید طیب موسوی جزائری، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- کعکی، عبدالعزیز، معالم المدینة المنورة بین المعمارة و التاریخ، مصحح: عبیدالله محمدامین کردی، احمد محمد محمد شعبان، بیروت، دار و مکتبة الهلال، ۱۴۱۹ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مدنی شیرازی، علی خان بن أحمد، الطراز الاول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول، مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) مشهد، لإحیاء التراث، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
- نجمی، محمدصادق، «مشربه امّ ابراهیم یا مسکن دوم پیامبر خدا(ص)»، میقات حج، شماره ۵۴، ۱۳۸۴ش.