عبدالله بن علی خنیزی
| نویسنده کتاب ابوطالب، مؤمن قریش | |
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| تاریخ تولد | ۱۳۵۰ق/۱۹۳۱م |
| زادگاه | قطیف |
| محل زندگی | قطیف |
| خویشاوندان سرشناس | علی بن حسن خنیزی |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سید ابوالقاسم خویی |
| محل تحصیل | نجف |
| تألیفات | ابوطالب، مومن قریش • مدامیک عقدیّه • أَدواؤُنا. |
عبدالله بن علی خُنَیْزی (۱۳۵۰ق) روحانی و قاضی شیعی در قطیف عربستان و نویسنده کتاب ابوطالب، مؤمن قریش. او این اثر را با هدف اثبات ایمان ابوطالب (از مباحث تاریخی و کلامی مورد اختلاف شیعیان و اهلتسنن) نوشت. نگارش این کتاب واکنش تند عالمان وهابی را به دنبال داشت و در پی آن حکم اعدام او صادر شد. این حکم با تلاش عالمان شیعه لغو گردید و خنیزی آزاد شد.
خنیزی از شاگردان سید ابوالقاسم خویی در نجف بود. وی پس از بازگشت به قطیف، به فعالیتهای علمی و خدمات اجتماعی پرداخت. او مقالات متعدد و کتابهایی هچون مَدامیک عَقدیّه و أَدواؤُنا را نگاشته و بر کتاب پدرش (علی بن حسن خنیزی) بهنام «دلائل الأحكام فی شرح شرائع الإسلام» حاشیه زده است.
جایگاه علمی و اجتماعی
عبدالله بن علی خُنَیزی با نام کامل عبدالله بن حسن بن علی قیسی خنیزی،[۱] روحانی و قاضی شیعی است که در سال ۱۳۵۰ق/۱۹۳۱م در قطیف در عربستان به دنیا آمد.[۲] پدرش، علی بن حسن خنیزی هم در شمار عالمان همان منطقه بود.[۳] عبدالله خنیزی پس از درگذشت پدرش، ابتدا به تجارت و سپس به مدت بیست سال به کار دولتی پرداخت و بعد از آن به علوم حوزوی روی آورده، به نجف مهاجرت کرد.[۴]
خنیزی پس از بازگشت به قطیف، در سال ۱۴۲۲ق به ریاست دادگاه اوقاف و میراث آنجا منصوب شد؛ مقامی که در ساختار رسمی قضایی عربستان سعودی و بر پایه فقه جعفری، بالاترین جایگاه قضایی بهشمار میرود. دوران قضایی او به دلیل تواناییاش در تطبیق احکام فقهی با الزامات نظامی قضایی مدرن، متمایز خوانده شده است، بهگونهای که گفته شده او نظام قضایی جعفری را تقویت کرد و آن را بهعنوان بخشی فعال از نظام قضایی عربستان تثبیت کرد.[۵]
خنیزی به دلیل مورد اعتمادبودن جامعه و حکومت، در پیگیری امور اجتماعی شیعیان نقش فعالی داشته است.[۶] برای نمونه در سال ۱۳۸۹ش خنیزی در رأس گروهی از سرشناسان قطیف به دیدار پادشاه وقت عربستان، ملک عبدالله بن عبدالعزیز رفت. او در این دیدار آزادی جمعی از شیعیان را خواستار شد که ۱۶ سال بدون محاکمه حبس را تحمل کرده و به زندانیان فراموششده شهرت یافته بودند. گفته شده این ملاقات اولین دیدار ملک عبدالله با شیعیان عربستان برای شنیدن خواستههای آنان بوده است.[۷]
محکومشدن به اعدام به دلیل دفاع از ابوطالب
در دهه ۱۹۶۰م، حکومت عربستان عبدالله خنیزی را بهسبب نگارش کتاب ابوطالب مؤمن قریش به اعدام محکوم کرد. او برخلاف باور اهلسنت که ابوطالب (عموی پیامبر) را کافر میدانند، در این اثر تلاش کرد ایمان ابوطالب را اثبات کند. نگارش این کتاب، خشم علمای وهابی را برانگیخت و حکم اعدام او به جرم تحریف اصول و مبانی عقیدتی اسلام صادر شد.[۸] گفته شده این حکم به سبب فتوای مفتی اعظم عربستان سعودی، محمد بن ابراهیم، صورت پذیرفت.[۹]
در پی حکم اعدام خنیزی، محمدرضا پهلوی، پادشاه وقت ایران، به درخواست آیتالله بروجردی، بهبهانی و دیگر علمای شیعه از پادشاه وقت عربستان تقاضای عفو کردند. حکم اعدام خنیزی، پس از درخواست دوباره و اصرار پادشاه ایران[۱۰] و نیز پس از دیدار امام موسی صدر به نمایندگی از علمای تهران با پادشاه عربستان، لغو گردید.[۱۱]
خنیزی پس از آزادی، در سال ۱۳۴۹ش به مشهد سفر کرد و در این سفر با سید محمدهادی میلانی ملاقاتهایی داشت.[۱۲] او بهخاطر نوشتن این کتاب از سوی عالمان شیعه تقدیر شد و هدیههایی دریافت کرد.[۱۳]
زندگینامه علمی
عبدالله خنیزی در سال ۱۳۹۰ق (چهل سالگی) به نجف رفت و به مدت ده سال به تحصیل علوم حوزوی پرداخت. او در تکمیل دروس خود از سید ابوالقاسم خویی بهرهمند شد. خویی پاسخدادن به برخی استفتائات، نامهها و اموری دیگر را به وی سپرد. خنیزی در سال ۱۴۰۱ق همزمان با ایام آغاز جنگ عراق و ایران به وطنش بازگشت و دیگر نتوانست به نجف برگردد.[۱۵]
خنیزی از نوجوانی به سرودن شعر و نوشتن داستان علاقهمند بود و کتابهایی در این حوزه نگاشت.[۱۶] مقالات مختلف او در مطبوعات كشورهاى عربستان، بحرین، عراق، لبنان و مصر منتشر شده است.[۱۷]
آثار
برخی آثار عبدالله خنیزی عبارتاند از:
- أبوطالب، مؤمن قریش: این کتاب اولینبار توسط انتشارات الحیاة در بیروت به چاپ رسید. این کتاب به زبان فارسی و اردو نیز ترجمه شده است.
- مَدامیکُ عَقدیّه (در دو جلد)، بیروت، انتشارات دار الکتاب الإسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۷ق /۱۹۸۷م.
- ذکری زعیم الخنیزی، نجف، چاپ اول، ۱۳۷۳ق/۱۹۵۴م.
- أَدواؤُنا، مصر، چاپ اول.
- ضوءٌ فی ظِلّ، مصر، چاپ اول.
- الحركات الفكريّه فى القطيف؛ بخشهای این کتاب نخست در مجلۀ عرفان صيدا منتشر شد، سپس بهصورت كتاب درآمد.
- المرَأَة بِنَظرةٍ اسلاميّه.
- الصلاة و الصيّام فى السّفر، كتابا و سنّة، چاپنشده.
- ترجمة ذاتيّة، چاپنشده.
- الدّعاء و الاخلاق فى مدرسة اهل البيت(ع)، چاپنشده.
- ألق من الذِكريّات.
- السيّد السبزوارى عرفانيّا، چاپنشده.
- قِطاف المسجد (مجموعهای است از خطبهها و سخنرانیهای خنیزی که ۱۴ جلدش چاپ شده است).[۱۸]
علاوه بر این، او بر بعضی از کتابهای پدرش و افراد دیگر حاشیه زده است،[۱۹] مانند:
- حاشیه بر کتاب پدرش بهنام «دلائل الأحكام فی شرح شرائع الإسلام».
- حاشیه بر كتاب «تراث لبُّ الألباب في إبطال شبه أهل الكتاب» اثر علی آل عبدالجبار.[۲۰]
پانویس
- ↑ صائب، معجم مورخی الشیعه، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۵۲۰.
- ↑ الاسود، «الشيخ عبد الله الخنيزی: حكمة القاضی و بصيرة العالِم و إنسانية المصلح»، سایت الجهات الاخباریه.
- ↑ سبحانی، معجم طبقات المتکلمین، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۳۲۵؛ الاسود، «الشيخ عبد الله الخنيزی: حكمة القاضی و بصيرة العالِم و إنسانية المصلح»، سایت الجهات الاخباریه.
- ↑ حائری، «ترجمة المؤلف و آثاره»، بخش۲، ص۲.
- ↑ الاسود، «الشيخ عبد الله الخنيزی: حكمة القاضی و بصيرة العالِم و إنسانية المصلح»، سایت الجهات الاخباریه.
- ↑ السنان، «لا يا دكتور عثمان!»، در سایت الجزیره.
- ↑ «دیدار مهم شیعیان عربستان با ملک عبدالله»، سایت تابناک.
- ↑ «نگاهی به وضعیت شیعیان استان شرقی عربستان و روابط با حکومت مرکزی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «الوهابية تسوق القرضاوی مكفراتياً: الطائفية تفغر فاهها من نجد»، شفقنا.
- ↑ «ملاقات عبدالله خنیزی تبعه عربستان سعودی»، مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- ↑ «دلبسته گفتوگو با مخالف»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «ملاقات عبدالله خنیزی تبعه عربستان سعودی»، مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- ↑ «ملاقات عبدالله خنیزی تبعه عربستان سعودی»، مرکز بررسی اسناد تاریخی.
- ↑ «سماحة الشیخ عبدالله الخنيزی»، در سایت مؤسسه آیتالله خویی.
- ↑ حائری، «ترجمة المؤلف و آثاره»، بخش۲، ص۲ ـ ۳.
- ↑ حائری، «ترجمة المؤلف و آثاره»، بخش۲، ص۲-۳.
- ↑ حائری، «ترجمة المؤلف و آثاره»، بخش۲، ص۲.
- ↑ حائری، «ترجمة المؤلف و آثاره»، بخش۲، ص۳ ـ ۵.
- ↑ حائری، «ترجمة المؤلف و آثاره»، بخش۲، ص۵.
- ↑ قطیفی، الفرقة الناجیه، ۱۴۲۰ق، ص۱۱.
- «محافظ القطيف يطمئن على القاضی الخنيزی»، سایت عکاظ، تاریخ انتشار:۱۷ مارس ۲۰۱۷م، تاریخ بازدید: ۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
منابع
- الاسود، عاطف بن علی، «الشيخ عبد الله الخنيزی: حكمة القاضی و بصيرة العالِم و إنسانية المصلح»، سایت الجهات الاخباریه، تاریخ انتشار: ۳۰ جولای ۲۰۲۵م، تاریخ بازدید:۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
- السنان، حسین، «لا يا دكتور عثمان!»، در سایت الجزیره، تاریخ درج مطلب: ۵ محرم ۱۴۳۶ق/۲۹ اکتبر ۲۰۱۴م، تاریخ بازدید: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
- حائری، سید باقر، «ترجمة المؤلف و آثاره»، در کتاب ابوطالب، مؤمن قریش، قم، دارالغدیر، ۱۴۲۵ق.
- «دلبسته گفتوگو با مخالف»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۹ تیر ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «دیدار مهم شیعیان عربستان با ملک عبدالله»، سایت تابناک، تاریخ انتشار: ۱۹ اسفند ۱۳۸۹ش، تاریخ بازدید: ۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
- سبحانی، جعفر، معجم طبقات المتکلمین، قم، مؤسسة الامام الصادق(ع)، ۱۴۲۴ق.
- «سماحة الشیخ عبدالله الخنيزی»، در سایت مؤسسه آیتالله خویی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آوریل ۲۰۲۵م، تارخی بازدید مطلب: ۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
- صائب، عبدالحمید، معجم مؤرخی الشیعه، قم، مؤسسة دایرة معارف الفقه الاسلامی، ۱۳۸۳ش.
- قطیفی، ابراهیم بن سلیمان، الفرقة الناجیه، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر، ۱۴۲۰ق.
- «ملاقات عبدالله خنیزی تبعه عربستان سعودی»، مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ بازدید: ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «نگاهی به وضعیت شیعیان استان شرقی عربستان و روابط با حکومت مرکزی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ انتشار: ۸ آبان ۱۳۹۰ش، تاریخ بازدید: ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «الوهابية تسوق القرضاوی مكفراتياً: الطائفية تفغر فاهها من نجد»، شفقنا، تاریخ انتشار: ۳۰ ژانویه ۲۰۱۶م، تاریخ بازدید: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش.