سوره اسراء

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
نحل سورهٔ اسراء کهف
سوره اسرا.jpg
شماره سوره: ۱۷
جزء : ۱۵
نزول
ترتیب نزول: ۵۰
مکی/مدنی: مکی
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۱۱۱
تعداد کلمات: ۱۵۶۰
تعداد حروف: ۶۴۴۰
هيچ چيز نيست مگر اينكه در حال ستايش، تسبيح او مى‌گويد (اسراء: ۴۴)

سوره اِسراء یا سُبحان و یا بنی‌اسرائیل هفدهمین سوره و از سوره‌های مکی قرآن است که در جزء ۱۵ قرآن جای دارد. نام‌گذاری این سوره به اسراء (سفر شبانه)، به مناسبت سخن گفتن از سفر شبانه پیامبر اسلام(ص)، از مسجدالحرام به بیت المقدس است. همچنین بنی‌اسرائیل نام دیگر سوره است چراکه به داستان‌هایی از قوم بنی‌اسرائیل پرداخته است.

در این سوره از موضوعاتی چون توحید، معاد، نفی شرک، معراج پیامبر، دلائل نبوت، اعجاز قرآن، نیکی به پدر و مادر، تأثیر گناه بر باورهای انسان، تحریم برخی گناهان و برتری انسان بر دیگر موجودات سخن به میان آمده است.

آیه نخست درباره سفر پیامبر اسلام به معراج، آیه ۷۰ درباره کرامت انسان‌ها و آیه ۸۲ درباره شفاء بودن قرآن از آیات مشهور سوره اسراء هستند. همچنین آیه ۳۳ درباره حرمت قتل نفس و آیه ۷۸ درباره اوقات نماز جزو آیات الاحکام شمرده شده‌اند.

از امام علی(ع) روایت شده هر کسی که سوره اسراء را بخواند و هنگامی که به توصیه‌های خداوند در ارتباط با پدر و مادر در این سوره می‌رسد عواطف او تحریک گردد و احساس محبت بیشتری نسبت به پدر و مادر کند، پاداشی به او داده می‌شود که از دنیا و آنچه در دنیا وجود دارد برتر است.

معرفی

نام‌گذاری

نام‌گذاری این سوره به نام «اِسراء» به سبب نخستین آیه آن است که به رخداد اسراء و معراج پیامبر(ص) پرداخته است.[۱] چنانکه در برخی روایات اشاره شده «بنی‌اسرائیل» نام دیگر سوره اسراء است[۲] زیرا در آغاز و پایان آن به داستان بنی‌اسرائیل اشاره دارد[۳] همچنین به سوره سبحان نیز نامیده شده چراکه با این واژه آغاز می‌شود و در روایتی از امام علی(ع) از سوره اسراء با نام سوره سبحان یاد شده است.[۴]

محل و ترتیب نزول

سوره اسراء جزو سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، پنجاهمین سوره‌ای است که در سال یازدهم بعثت پس از سوره قصص و پیش از سوره یونس بر پیامبر(ص) نازل شده است. این سوره در چینش کنونی مُصحَف، هفدهمین سوره است و در جزء پانزدهم قرآن جای دارد.[۵] سوره اسراء اولین سوره از سوره‌های هفتگانه مسبحات است که با تسبیح و تقدیس الهی آغاز می‌شوند.[۶]

تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها

سوره اسراء ۱۱۱ آیه،[یادداشت ۱] ۱۵۵۸ کلمه و ۶۴۶۰ حرف دارد[۷] و از لحاظ حجم از سوره‌های مئون و متوسط قرآن است و در حدود سه چهارمِ یک جزء را دربرمی‌گیرد.[۸] سوره اسراء برخی از ویژگی‌های سوره‌های مدنی مانند طولانی بودن آیات را دارد؛ این ویژگی‌ها را به دلیل آن دانسته‌اند که در اواخر اقامت پیامبر(ص) در مکه نازل شده و نوعی زمینه برای سوره‌های مدنی به شمار می‌آید.[۹]

محتوا

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان موضوع اصلی سوره اِسراء را توحید و تنزیه خداوند دانسته است. به نظر وی تسبیح و تنزیه خداوند در این سوره بر حمد و ثنای او غلبه دارد و در آیات مختلف ساحت خداوند را از داشتن ولی، شریک و فرزند منزه می‌داند.[۱۰]

تفسیر نمونه بحث‌های عقیدتی، اخلاقی و اجتماعی سوره اسراء را مجموعه کاملی می‌داند که برای ارتقاء و تکامل بشر در زمینه‌های مختلف سودمند است.[۱۱] محورهای کلی سوره اسراء را در موارد زیر خلاصه کرده‌اند:

  • دلائل نبوت به ویژه قرآن و معراج؛
  • مسئله معاد، کیفر، پاداش، نامه اعمال و نتایج آن؛
  • بخشی از تاریخ قوم بنی‌اسرائیل؛
  • مسئله آزادی اراده و اختیار و بازگشت نتیجه عمل به خود انسان؛
  • مسئله حساب و کتاب در زندگی این جهان؛
  • حق‌شناسی درباره خویشان و به ویژه پدر و مادر
  • تحریم اسراف، تبذیر، بخل، فرزندکشی، زنا، خوردن مال یتیمان، کم‌فروشی، تکبر و خون‌ریزی؛
  • بحث‌هایی در زمینه توحید و خداشناسی؛
  • مبارزه به لجاجت و تعصب در برابر حق؛
  • شخصیت انسان و فضیلت و برتری او بر دیگر مخلوقات؛
  • تاثیر قرآن برای درمان بیماری‌های اخلاقی و اجتماعی؛
  • اعجاز قرآن و عدم توانایی مقابله به آن؛
  • وسوسه‌های شیطان و هشدار به مؤمنان درباره راه‌های نفوذ شیطان در انسان؛
  • بخشی از تعلیمات اخلاقی؛
  • فرازهایی از تاریخ پیامبران به عنوان درس‌های عبرت برای همه انسان‌ها.[۱۲]
 
 
 
 
 
 
 
 
مقابله با عقاید باطل کافران و شبهات آنان علیه قرآن و پیامبر
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
گفتار چهارم؛ آیه ۷۳-۱۱۱
توطئه‌ها و شبهات مشرکان علیه قرآن و پیامبر
 
گفتار سوم؛ آیه ۵۳-۷۲
اصول مقابله با عقاید کفرآمیز مشرکان
 
گفتار دوم؛ آیه ۴۰-۵۲
بطلان عقاید ضد قرآنی مشرکان
 
گفتار اول؛ آیه ۲-۳۹
سعادت انسان در گرو عمل به کتب آسمانی
 
مقدمه؛ آیه ۱
معراج پیامبر نشانه حقانیت آیات الهی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
توطئه اول؛ آیه ۷۳-۷۵
تلاش برای تغییر روش پیامبر
 
اصل اول؛ آیه ۵۳-۵۵
اجتناب از بیان سخنان ناشایست
 
عقیده اول آیه؛ ۴۰-۴۶
ادعای فرزند بودن فرشتگان برای خدا
 
مطلب اول؛ آیه ۲-۸
نزول تورات برای هدایت بنی‌اسرائیل
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
توطئه دوم؛ آیه ۷۶-۸۱
تلاش برای اخراچ پیامبر از مکه
 
اصل دوم؛ آیه ۵۶-۵۷
یادآوری ضعف و ناتوانی معبودان باطل
 
عقیده دوم؛ آیه ۴۷-۴۸
ساحر خواندن پیامبر
 
مطلب دوم؛ آیه ۹-۳۹
نزول قرآن برای هدایت همه انسان‌ها
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
توطئه سوم؛ آیه ۸۲-۸۴
انکار رحمت‌بودن قرآن برای انسان‌ها
 
اصل سوم؛ آیه ۵۸-۵۹
یادآوری عذاب منکران آیات الهی
 
عقیده سوم ؛آیه ۴۹-۵۲
انکار حیات دوباره انسان‌ها
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
توطئه چهارم؛ آیه ۸۵-۸۷
طرح سؤالات پیچیده از پیامبر
 
اصل چهارم؛ آیه ۶۰
یادآوری احاطه خدا بر انسان‌ها
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
توطئه پنجم؛ آیه ۸۸-۸۹
انکار معجزه‌بودن قرآن
 
اصل پنجم؛ آیه ۶۱-۶۵
یادآوری دشمنی ابلیس با انسان
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
توطئه ششم؛ آیه ۹۰-۹۳
درخواست معجزات گوناگون از پیامبر
 
اصل ششم؛ آیه ۶۶-۷۰
نکوهش ناسپاسی در برابر نعمت‌های خدا
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
توطئه هفتم؛ آیه ۹۴-۹۶
انکار رسالت پیامبر به خاطر بشربودن ایشان
 
اصل هفتم؛ آیه ۷۱-۷۲
یادآوری فرجام پیروی از رهبران باطل
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
توطئه هشتم؛ آیه ۹۷-۱۰۴
انکار آیات خدا درباره حیات مجدد انسان
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
توطئه نهم؛ آیه ۱۰۵-۱۰۹
اشکال به نزول تدریجی قرآن
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
توطئه دهم؛ آیه ۱۱۰-۱۱۱
مشرک‌دانستن پیامبر به خاطر ذکر اسامی متعدد برای خدا
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


داستان‌ها و روایت‌های تاریخی

در سوره اسراء داستان تاریخی از بنی‌اسرائیل و حضرت آدم(ع) ذکر شده است.

شأن نزول برخی آيات

برخی از آیات سوره اسراء دارای سبب نزول است، ازجمله:

اعتدال در بخشش (آیه۲۹)

جابر بن عبدالله انصاری روایت کرده است پیامبر اسلام(ص) در میان اصحاب نشسته بود که پسری آمد و گفت مادرم پیراهنی از شما می‌خواهد. پیامبر که به جز یک پیراهن نداشت به خانه رفت و آن را به پسر بخشید و خود برهنه در خانه نشست تا اینکه بلال اذان گفت. مسلمانان منتظر پیامبر بودند؛ ولی او نیامد و باعث نگرانی اصحابش شد که آیه ۲۹ سوره اسراء «وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى‏ عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُورا؛نه هرگز دست خود در احسان به خلق محكم بسته دار و نه بسيار باز و گشاده دار كه هركدام كنى به نكوهش و حسرت خواهى نشست.» نازل شد و از پیامبر خواست در بخشش اعتدال را رعایت کند.[۱۴]

تکذیب آیات الهی مانع ارسال معجزات (آیه ۵۹)

از ابن عباس نقل شده اهل مکه از پیامبر اسلام(ص) خواستند تپه صفا را طلا سازد و کوه‌های مکه را برای زراعت به عقب براند تا ایمان بیاورند. وحی آمد اگر بخواهی صبر کن تا مؤمنانی از ایشان برگزینیم و اگر میل داری خواسته‌هایشان را برمی‌آوریم؛ ولی پس از آن اگر منکر شوند مانند پیشینیان هلاکشان خواهیم کرد. پیامبر اسلام از خداوند خواست به آنها مهلت دهد و آیه ۵۹ سوره اسراء «وَمَا مَنَعَنَا أَن نُّرْ‌سِلَ بِالْآيَاتِ إِلَّا أَن كَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ» نازل شد که تکذیب آیات الهی توسط گذشتگان را تنها مانع فرستادن معجزات می‌داند.[۱۵]

سوال از ماهیت روح (آیه ۸۵)

درباره سبب نزول آیه ۸۵ سوره اسراء «وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّ‌وحِ ۖ قُلِ الرُّ‌وحُ مِنْ أَمْرِ‌ رَ‌بِّي وَمَا