سوره یونس

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
توبه سورهٔ یونس هود
سوره یونس.jpg
شماره سوره: ۱۰
جزء : ۱۱
نزول
ترتیب نزول: ۵۱
مکی/مدنی: مکی
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۱۰۹
تعداد کلمات: ۱۸۴۴
تعداد حروف: ۷۵۹۳

سوره یونس دهمین سوره و از سوره‌های مکی قرآن است که در جزء یازدهم جای دارد. این سوره به سبب شرح سرگذشت حضرت یونس، یونس نامیده شده است. سوره یونس از مسئله وحی و مقام پیامبر(ص) و نشانه‌های عظمت آفرینش و ناپایداری این دنیا سخن می‌گوید و به آخرت دعوت می‌کند. در این سوره داستان طوفان نوح، سرگذشت موسی و فرعونیان نیز آمده است.
از آیات مشهور سوره یونس، آیه ۳۸ است که با مخالفان پیامبر(ص) تحدی می‌کند و آنان را به این فرا می‌خواند که اگر راست می‌گویند، سوره‌ای مانند یکی از سوره‌های قرآن بیاورند. گفته شده این تحدی نشان معجزه‌بودن قرآن است. در روایات آمده است هر کس سوره یونس را بخواند، خداوند ده برابر کسانی که حضرت یونس(ع) را تصدیق یا تکذیب کرده‌اند و کسانی که همراه فرعون غرق شدند، به او حسنه می‌دهد.

معرفی

  • نامگذاری

این سوره به مناسبت شرح داستان حضرت یونس(ع) به نام سوره یونس خوانده شده است.[۱]

  • محل و ترتیب نزول

سوره یونس از جمله سوره‌های مکی است و تنها آیات ۹۴ تا ۹۶ آن در مدینه نازل شده است.[۲] این سوره پنجاه و یکمین سوره‌ای است که بر پیامبر(ص) نازل شده است. سوره یونس در مصحف کنونی دهمین سوره[۳] و در جزء یازدهم قرآن جای گرفته است.

  • تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها

سوره یونس ۱۰۹ آیه، ۱۸۴۴ کلمه و ۷۵۹۳ حرف دارد. این سوره به لحاظ حجم، جزو سوره‌های مئون و به‌اندازه دوسوم یک جزء است. سوره یونس چهارمین سوره‌‌ایی است که با حروف مقطعه آغاز می‌شوند.[۴]

محتوا

سوره یونس به موضوعاتی از جمله: بیان مظاهر قدرت خداوند، دلایل اثبات وجود خدا، وحی، نبوت و بعثت پیامبران، آیات تکوینی و علوم طبیعی، اسرار خلقت و آفرینش و رازهای پیچیده و نهفته آن در آن می‌پردازد و تمثیلی از حقیقت دنیا و ناپایداری آن را ترسیم و به آخرت توجه می‌دهد. در این سوره به داستان‌هایی از زندگی پیامبرانی چون نوح، موسی و یونس[۵] پرداخته و از مقام پیامبر(ص) نیز سخن گفته است. نشانه‌های عظمت آفرینش به عنوان نشانه عظمت خدا و آمادگی برای آخرت از طریق ایمان و عمل صالح از دیگر مضامین سوره است. آیاتی از این سوره نیز از لجاجت و سرسختی بت‌پرستان سخن می‌گوید و آنان را به فطرتشان فرا می‌خواند که هنگام مشکلات به یاد خدای یکتا می‌افتند.[۶]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
دفاع از اصالت قرآن کریم
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فصل دوم؛ آیه ۵۷ - ۱۰۹
دعوت انسان‌ها به پیروی از قرآن و آیات الهی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
فصل اول؛ آیه ۱ - ۵۶
پاسخ به شبهات کافران درباره اصالت قرآن
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب اول؛ آیه ۵۷ - ۵۸
قرآن هدایت و رحمت است
 
شبهه پنجم؛ آیه ۴۵ - ۵۶
چون زمان وعده عذاب معلوم نیست، پس حقیقت ندارد
 
شبهه چهارم؛ آیه ۳۷ - ۴۴
قرآن ساخته پیامبر است
 
شبهه سوم؛ آیه ۲۰ - ۳۶
چرا خدا به جای قرآن آیات و نشانه‌های دیگری نمی‌فرستد
 
شبهه دوم؛ آیه ۱۵ - ۱۹
قرآن با عقاید ما مخالف است، آن را تغییر بده
 
شبهه اول؛ آیه ۲ - ۱۴
نزول وحی درباره قیامت بر یک بشر محال است
 
مقدمه؛ آیه ۱
حکیمانه‌بودن معارف قرآن
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب دوم؛ آیه ۵۹ - ۷۰
پیروی‌نکردن از آیات الهی موجب انحراف است
 
پاسخ اول؛ آیه ۴۵ - ۴۷
کافران زودتر از آنچه فکر می‌کنند، به عذاب دچار می‌شوند
 
پاسخ اول؛ آیه ۳۷
این قرآن از سوی خداست و قابل جعل نیست
 
پاسخ اول؛ آیه ۲۰
امور غیبی تنها در اختیار خداست
 
پاسخ اول؛ آیه ۱۵ - ۱۷
قرآن از طرف خداست و من نمی‌توانم آن را تغییر دهم
 
پاسخ اول؛ آیه ۳ - ۶
برپایی روز جزا بخشی از تدبیر جهان است
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب سوم؛ آیه ۷۱ - ۹۳
فرجام پیروی از آیات الهی و مخالفت با آن
 
پاسخ دوم؛ آیه ۴۸ - ۵۲
زمان عذاب در اختیار خداست
 
پاسخ دوم؛ آیه ۳۸ - ۳۹
اگر می‌توانید یک سوره مانند قرآن بیاورید
 
پاسخ دوم؛ آیه ۲۱ - ۲۳
مشرکان در آیات الهی مکر می‌کنند
 
پاسخ دوم؛ آیه ۱۸ -۱۹
آیین بت‌پرستی شما نادرست است و باید تغییر کند
 
پاسخ دوم؛ آیه ۷ - ۱۰
عدم اعتقاد به قیامت باعث دوزخی‌شدن انسان می‌شود
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب چهارم؛ آیه ۹۴ - ۱۰۰
سنت خداوند در ایمان‌آوردن انسان‌ها
 
پاسخ سوم؛ آیه ۵۳ - ۵۶
وعده عذاب کافران حق است و کسی نمی‌تواند مانع آن شود
 
پاسخ سوم؛ آیه ۴۰ - ۴۴
افراد فاسد نمی‌توانند حق را تشخیص بدهند
 
پاسخ سوم؛ آیه ۲۴ - ۲۵
آیات خدا برای اندیشوران روشن است
 
 
 
 
 
پاسخ سوم؛ آیه ۱۱ - ۱۴
کیفر کافران حتمی است هرچند از آن غافل باشند
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب پنجم؛ آیه ۱۰۱ - ۱۰۹
اتمام حجت پیامبر بر منکران قرآن
 
 
 
 
 
 
 
 
 
پاسخ چهارم؛ آیه ۲۶ - ۳۶
هشدار به مشرکان و منکران آیات الهی


داستان‌ها و روایت‌های تاریخی

داستان‌هایی از انبیاء گذشته در سوره یونس مورد اشاره قرار قرار گرفته شده است.

شأن نزول برخی آیات

آیه دوم و آیه پانزدهم شوره یونس دارای شأن نزول است.

  • انکار پیامبری محمد(ص)

درباره شان نزول آیه دوم از ابن عباس نقل است: هنگامی که محمد(ص) به پیامبری برگزیده شد، کفار انکار کردند و گفتند که خدا بزرگ‌تر از آن است که بشری مثل محمد را به عنوان پیامبر بفرستد و خدا در جواب آنان این آیه را نازل کرد.[۸]

  • درخواست تغییر قرآن

در آیه پانزدهم سوره یونس آمده است وقتی پیامبر(ص) قرآن را برای مردم می‌خواند، آنان که به دیدار خداوند امید نداشتند، می‌گفتند قرآنی غیر از این برایمان بیاور یا آن را تغییر بده. پیامبر(ص) در پاسخ آنان گفت در اختیار من نیست که قرآن را تغییر دهم و اگر پروردگارم را نافرمانی کنم به عذاب او گرفتار خواهم شد. در تفسیر مجمع البیان آمده است این آیه هنگامی نازل شد که افرادی مانند عبدالله بن ابی امیه مخزومی، ولید بن مغیره، مکرز بن حفص و عمرو بن عبدالله به پیامبر گفتند قرآنی برایمان بیاور که تَرک عبادتِ لات، عُزیٰ، مَنات و هُبَل (یعنی ترک بت‌پرستی) را از ما نخواهد.[۹]

آیات مشهور

آیه ۳۸ سوره یونس با نام آیه تحدی و آیه ۱۰ که بر حمد خدا در پایان سخن تاکید می‌کند، از آیات مشهور این سوره است.

آیه تحدی

نوشتار اصلی: آیات تحدی

«قُلْ فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّثْلِهِ وَ ادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِن کنتُمْ صَادِقِین﴿۳۸﴾»
 (ترجمه: بگو اگر راست می‌گویید، جز خدا هر که را که می‌توانید به یاری بخوانید و سوره‌ای همانند آن بیاورید.)

خداوند در پنج آیه از قرآن با مخالفانِ پیامبر(ص) تحدی (مبارزه‌طلبی) کرده است[یادداشت ۱] که آیه ۳۸ سوره یونس یکی از آن آیات است.[۱۰] تحدی یعنی دعوت کردنِ منکران و مخالفان نبوت به اینکه مثل و مانند معجزات پیامبر را بیاورند.[۱۱] تحدی (در این آیه و آیات دیگر) دلیلی بر معجزه بودن قرآن، بلکه معجزه بودن هر سوره از قرآن است.[۱۲]

آیه ۱۰

«وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمینَ﴿۱۰﴾»
 (ترجمه: و پایان دعایشان این است: سپاس خدای را، آن پروردگار جهانیان)

این آیه در انتهای خطبه‌ها و سخنرانی‌ها و گاه بیانیه‌ها استفاده می‌شود؛ البته کلمه «دعواهم: دعای آنان» به «دعوانا: دعای ما» تبدیل می‌شود.[۱۳]

آیه ۶۴

«لَهُمُ الْبُشْرَ‌ىٰ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَ‌ةِ ۚ لَا تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّـهِ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ﴿٦٤﴾»
 (ترجمه: و در زندگى دنيا و در آخرت مژده براى آنان است. وعده‌هاى خدا را تبديلى نيست؛ اين همان كاميابى بزرگ است.)

خداوند در این آیه بندگان متقی خود را به بشارتی اجمالی مژده می‌دهد که قطعا محقق خواهد شد؛ البته این‌که این بشارت در دنیا محقق خواهد شد یا در آخرت، آیه درباره آن ساکت است.[۱۴]

آیه ۹۹

«وَلَوْ شَاءَ رَ‌بُّكَ لَآمَنَ مَن فِي الْأَرْ‌ضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا ۚ أَفَأَنتَ تُكْرِ‌هُ النَّاسَ حَتَّىٰ يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ﴿۳۸﴾»
 (ترجمه: و اگر پروردگار تو مى‌خواست، قطعاً هر كه در زمين است همه آنها يكسر ايمان مى‌آوردند. پس آيا تو مردم را ناگزير مى‌كنى كه بگروند؟)

در این آیه خداوند خطاب به آخرین پیامبرش می‌گوید: حتی در زمان قدرت بر اکراه همه انسان بر ایمان آوردن، مجاز نخواهی بود که دیگران را بر ایمان به خدا مجبور کنی.[۱۵] بر اساس مفاد این آیه مقتضای حکمت خداوند را این دانسته‌اند که فرمان‌برداری از حق و دشمنی با آن در اختیار انسان باشد تا پاک از ناپاک جدا شود و وظیفه پیامبر را فقط ابلاغ پیام خدا است و به همین خاطر نباید از کفر انسان‌ها اندوهگین شود.[۱۶] مفسران این آیه را از صریح‌ترین آیاتی دانسته‌اند که بر اختیار و اراده انسان در انتخاب دین یا عقیده تاکید می‌کند.[۱۷]

آیات الاحکام

آیه ۳۶ سوره یونس درباره مشروعیت یا عدم مشروعیت عمل به ظن و گمان، مورد بحث و بررسی فقها قرار گرفته است.

«وَ مَا یتَّبِعُ أَکثرَُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا یغْنی مِنَ الحَْقّ شَیا﴿۳۶﴾»
 (ترجمه: و بیشتر آنان جز از گمان و ظن پیروی نمی‌کنند، یقیناً گمان به هیچوجه انسان را از حق بی‌نیاز نمی‌کند.)

این آیه در علم اصول فقه کاربرد زیادی دارد. در این علم درباره «عمل به ظن (گمان)» بحث شده است. اگرچه در این آیه، خداوند اعتمادکردن به ظن و گمان را ممنوع کرده، عالمان علم اصول تلاش کرده‌اند بگویند این آیه هر گونه روش ظنی را ممنوع نمی‌شمارد، بلکه مواردی چون خبر واحد و ظاهر آیات و روایات برای ما حجت خواهند بود.[۱۸]

فضائل و خواص

نوشتار اصلی: فضائل سور

در فضیلت این سوره از پیامبر اسلام(ص) روایت است هر کس سوره یونس را بخواند، خداوند ده برابر کسانی که حضرت یونس(ع) را تصدیق یا تکذیب کرده‌اند و کسانی که همراه فرعون غرق شدند، حسنه می‌دهد.[۱۹] از امام صادق(ع) نیز نقل شده هر که سوره یونس را در هر دو یا سه ماه (یک بار) بخواند، ترس اینکه از جاهلان باشد برای او نیست، و در روز قیامت از مقربان (نزدیکان) خواهد بود.[۲۰]

متن و ترجمه