سوره فیل

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
همزه سورهٔ فیل قریش
سوره فیل.jpg
شماره سوره: ۱۰۵
جزء : ۳۰
نزول
ترتیب نزول: ۱۹
مکی/مدنی: مکی
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۵
تعداد کلمات: ۲۳
تعداد حروف: ۹۷

سوره فیل، صد و پنجمین سوره به ترتیب مصحف، و نوزدهمین سوره قرآن به ترتیب نزول است. این سوره مکی، شرح حادثه تاریخی‌ای است که بنابر آن، پرندگانی با سنگ‌هایی که در منقار داشتند به سپاه ابرهه که قصد ویران کردن کعبه داشت حمله کردند و آنها را نابود کردند. قرآن، سپاه ابرهه را اصحاب فیل خوانده و این سوره به همین سبب فیل نام گرفته است. این سوره برخلاف اکثر سوره‌های قرآن یک‌جا و به طور مجموع نازل شده است. از نظر حجم از سوره‌های قصار و بسیار کوچک قرآن است که در ردیف سوره‌های جزء‌عم در حزب چهارم جزء ۳۰ قرار دارد.

معرفی سوره

← نام ها: به این مناسبت این سوره را فیل می‌نامند که داستان اصحاب فیل را توصیف می‌کند [الم تر کیف فعل ربک باصحاب الفیل: آیا ندانسته‌ای که پروردگارت با فیل‌سواران چگونه رفتار کرد]. گاهی این سوره را سوره «الم تر» می‌نامند، به این مناسبت که سرآغاز سوره است.

←تعداد آیات: بدون هیچ اختلافی، سوره فیل ۵ آیه، ۲۳ کلمه و ۹۷ حرف دارد.

← ترتیب: صد و پنجمین سوره به ترتیب مصحف و نوزدهمین سوره به ترتیب نزول قرآن و مکی است. بر خلاف اکثر سوره‌های قرآن، یک‌جا و به طور مجموع نازل شده است.

← حجم: از نظر حجم از سوره‌های قصار و بسیار کوچک قرآن است که در ردیف سوره‌های جزء‌عم در حزب چهارم جزء ۳۰ قرار دارد.

محتوای سوره

این سوره یک حادثه مهم تاریخی را با آیات بسیار کوتاه اما محکم و رسا توصیف می‌کند که چگونه خداوند بر سر سپاه طغیان‌گر ابرهه – سردار حبشی که با یورش و تهاجم به سوی مکه، آهنگ ویران‌سازی کعبه را داشت – بلا نازل کرد. یعنی بر سر آنان پرندگانی فوج فوج فرستاد که بر آنان «سِجّیل» یعنی سنگ فروانداختند و سرانجام آنان را مانند برگ کاه نیمه‌جویده ساخت. (منظور از ابابیل در آیه سوم این سوره، هیأت پرواز دُرناگونه پرندگان است و ابابیل نام پرنده خاصی نیست).

محتوای سوره فیل[۱]
 
 
شکست اصحاب فیل؛ نشانه قدرت خدا در سرکوب دشمنان دین
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب دوم؛ آیه۳-۵
روش خدا در سرکوب اصحاب فیل
 
مطلب اول؛ آیه۱-۲
ناتوانی اصحاب فیل در برابر قدرت خدا
 
 
 
 
 
 
 
 
نکته اول؛ آیه۳
استفاده از پرندگان کوچک
 
نکته اول؛ آیه ۱
ناکارآمدی ساز و برگ نظامی اصحاب فیل
 
 
 
 
 
 
 
 
نکته دوم؛ آیه۴
استفاده از سنگ‌های گلی
 
نکته دوم؛ آیه ۲
بی‌اثرشدن نقشه‌ها و تدبیرهای اصحاب فیل
 
 
 
نتیجه؛ آیه۵
درهم شکسته‌شدن اصحاب فیل با قدرت الهی


شأن نزول

در برخی منابع از امام سجاد(ع) شأن نزولی برای این سوره نقل شده است که به طور خلاصه‌ بیان می‌شود:

ابوطالب به پیامبر(ص) گفت: آیا تو برای همه مردم مبعوث شده‌اى، یا تنها قوم خودت مخاطب تو می‌باشند؟ پیامبر فرمود: «نه، برای همه انسان‌ها مبعوث شده‌ام؛ از سفید و سیاه، عرب و عجم، من تمام کسانی را که بر قله کوه‌ها و دریاها هستند به این آئین فرا می‌خوانم، من تمام فارس و روم را دعوت می‌‏کنم». این سخن پیامبر(ص) به گوش قریش رسید و موجب تعجب و حیرت آنها شد. آنها خطاب به ابوطالب گفتند: آیا گوش به سخنان فرزند برادرت نمی‌دهى که چه می‌گوید؟ به خدا سوگند اگر مردم فارس و روم این سخنان را بشنوند ما را از سرزمین‌مان می‌ربایند و سنگ‌هاى کعبه را قطعه قطعه جدا می‌کنند. این‌جا بود که خداوند درباره این سخن آنها که مردم فارس و روم خانه کعبه را متلاشى می‌‏کنند، سوره فیل را نازل کرد.[۲]

این سوره بعد از سوره کافرون در اوائل بعثت در مکه نازل شده‌است.

قرائت سوره فیل در نماز

برخی معتقدند که سوره فیل و قریش، هر دو یک سوره هستند، به دلیل اینکه مطالب آنها بسیار به هم پیوند دارد.[۳] به همین سبب، برخی گفته‌اند اگر کسی بخواهد یکی از آن دو را در نماز بخواند، باید هر دو را باهم بخواند.[۴]

فضایل و خواص

در فضیلت این سوره بر اساس روایتی از امام صادق(ع) نقل است که خواندن آن در نمازهای واجب موجب می‌شود در روز قیامت تمامی موجودات عالم شهادت دهند كه او از نمازگزاران بوده و ندا دهنده در روز قیامت ندا دهد كه درباره بنده من به راست شهادت دادید. شهادت شما را درباره او پذیرفتم٬ او را وارد بهشت كنید و او از كسانی است كه خداوند او و كارهایش را دوست دارد.[۵]

در برخی روایات برای خواندن این سوره خواصی آمده که رهایی از شر دشمن[۶] و مانع از غرق شدن و مرگ در آب تا آخر عمر فرد از جمله آنهاست.[۷]

متن سوره

سوره فیل
متن
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ
أَلَمْ تَرَ‌ كَيْفَ فَعَلَ رَ‌بُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ ﴿١﴾ أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ ﴿٢﴾ وَأَرْ‌سَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرً‌ا أَبَابِيلَ ﴿٣﴾ تَرْ‌مِيهِم بِحِجَارَ‌ةٍ مِّن سِجِّيلٍ ﴿٤﴾ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولٍ ﴿٥﴾
ترجمه
به نام خداوند رحمتگر مهربان
مگر نديدى پروردگارت با پيلداران چه كرد؟ (۱) آيا نيرنگشان را بر باد نداد؟ (۲) و بر سر آنها، دسته دسته پرندگانى «اَبابيل» فرستاد. (۳) [كه‌] بر آنان سنگهايى از گل [سخت‌] مى‌افكندند. (۴) و [سرانجام، خدا] آنان را مانند كاه جويده‌شده گردانيد. (۵)


سوره پیشین:
سوره همزه
سوره فیل سوره پسین:
سوره قریش

سوره‌های مکیسوره‌های مدنی
١.فاتحه ٢.بقره ٣.آل‌عمران ٤.نساء ٥.مائده ٦.انعام ٧.اعراف ٨.انفال ٩.توبه ١٠.یونس ١١.هود ١٢.یوسف ١٣.رعد ١٤.ابراهیم ١٥.حجر ١٦.نحل ١٧.اسراء ١٨.کهف ١٩.مریم ٢٠.طه ٢١.انبیاء ٢٢.حج ٢٣.مؤمنون ٢٤.نور ٢٥.فرقان ٢٦.شعراء ٢٧.نمل ٢٨.قصص ٢٩.عنکبوت ٣٠.روم ٣١.لقمان ٣٢.سجده ٣٣.احزاب ٣٤.سبأ ٣٥.فاطر ٣٦.یس ٣٧.صافات ٣٨.ص ٣٩.زمر ٤٠.غافر ٤١.فصلت ٤٢.شوری ٤٣.زخرف ٤٤.دخان ٤٥.جاثیه ٤٦.احقاف ٤٧.محمد ٤٨.فتح ٤٩.حجرات ٥٠.ق ٥١.ذاریات ٥٢.طور ٥٣.نجم ٥٤.قمر ٥٥.الرحمن ٥٦.واقعه ٥٧.حدید ٥٨.مجادله ٥٩.حشر ٦٠.ممتحنه ٦١.صف ٦٢.جمعه ٦٣.منافقون ٦٤.تغابن ٦٥.طلاق ٦٦.تحریم ٦٧.ملک ٦٨.قلم ٦٩.حاقه ٧٠.معارج ٧١.نوح ٧٢.جن ٧٣.مزمل ٧٤.مدثر ٧٥.قیامه ٧٦.انسان ٧٧.مرسلات ٧٨.نبأ ٧٩.نازعات ٨٠.عبس ٨١.تکویر ٨٢.انفطار ٨٣.مطففین ٨٤.انشقاق ٨٥.بروج ٨٦.طارق ٨٧.اعلی ٨٨.غاشیه ٨٩.فجر ٩٠.بلد ٩١.شمس ٩٢.لیل ٩٣.ضحی ٩٤.شرح ٩٥.تین ٩٦.علق ٩٧.قدر ٩٨.بینه ٩٩.زلزله ١٠٠.عادیات ١٠١.قارعه ١٠٢.تکاثر ١٠٣.عصر ١٠٤.همزه ١٠٥.فیل ١٠٦.قریش ١٠٧.ماعون ١٠٨.کوثر ١٠٩.کافرون ١١٠.نصر ١١١.مسد ١١٢.اخلاص ١١٣.فلق ١١٤.ناس


پانویس

  1. خامه‌گر، محمد، ساختار سوره‌های قرآن کریم، تهیه مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت نورالثقلین، قم، نشر نشرا، چ۱، ۱۳۹۲ش.
  2. فتال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ۱۳۷۵ش٬ ج۱، ص ۵۴–۵۵.
  3. امام خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، گردآورنده، بنی‌هاشمی، ۱۴۲۴ق. ج۱، ص۵۴۳.
  4. مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، ۱۳۸۲ش،ج۵، ص۵۹۹.
  5. ابن بابویه، محمد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، تحقیق: صادق حسن زاده، تهران، ارمغان طوبی، ۱۳۸۲ش، ص۱۲۶.
  6. شیخ حر عاملی٬ وسائل الشیعه،آل البیت لإحیاء التراث٬ ۱۴۱۴ق٬ ج۶، ص۵۵.
  7. طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: بیستونی، آستان قدس رضوی، ج۱۰، ص۴۴۱

منابع

  • ابن بابویه، محمد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، تحقیق: صادق حسن زاده، تهران، ارمغان طوبی، ۱۳۸۲ش.
  • امام خمینی، توضیح المسائل، گردآورنده، بنی‌هاشمی، سید محمدحسین، ج ۱، ص ۵۴۳، انتشارات اسلامی، قم، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.
  • حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: بیستونی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۹۰ش.
  • فتال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین،انتشارات رضی، قم، چاپ اول، ج ۱، ۱۳۷۵ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، برگزیده تفسیر نمونه، احمد علی‌بابایی، تهران،‌دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۲ش.
  • دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ج۲، به کوشش بهاء الدین خرمشاهی، تهران: دوستان-ناهید، ۱۳۷۷.
  • قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، تهران: دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۸ق/۱۳۷۶ش.

پیوند به بیرون

قرائت سوره فیل